Դասարանական
2•Հաշվի՛ր ազոտ տարրի մեկ ատոմի իրական զանգվածը (m0):
Տնային.
Տնային
1. Գրի՛ր երկաթ, սիլիցիում տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները (Ar) և հաշվի՛ր երկաթ, սիլիցիում տարրերի մեկ ատոմի իրական զանգվածը (m0):
Ar (Fe)=55,845
m0 (Fe)=56 x 1,66 x 10-24=9,296 x 10-23
Ar (Si)=28
m0 (Si)=28 x 1,66 x 10-24=4,648 x 10-23
2. Գրի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե հայտնի է, որ դրանց բաղադրության մեջ առկա են կալիումի երկու ատոմ և ծծմբի մեկ ատոմ, թթվածնի չորս ատոմ:
Ca2SO4
Սովորի՛ր
Մոլեկուլները կազմված են ատոմներից: Մոլեկուլը նյութի այն ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է տվյալ նյութի հիմնական քիմիական հատկությունները:
Քիմիական բանաձևը նյութի բաղադրության պայմանական գրառումն է քիմիական տարրերի նշաններով և ինդեքսներով:
Տարրի հարաբերական ատոմային զանգված է կոչվում այն մեծությունը, որը ցույց է տալիս, թե տվյալ տարրի ատոմի զանգվածը քանի անգամ է մեծ որպես միավոր ընդունված ջրածնի ատոմի զանգվածից: Հարաբերական ատոմային զանգվածը նշանակվում է Ar–ով։
Դասարանական
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված:
Նյութի մոլեկուլի, ինչպես և ատոմի իրական զանգվածը շատ փոքր է: Այդ իսկ պատճառով ընդունվել է հարաբերական մոլեկուլային զանգված հասկացությունը: Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը ցույց է տալիս, տվյալ նյութի մեկ մոլեկուլի զանգվածը:
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված նշանակում են Mr-ով: Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը չափողականություն չունի (հարաբերական թիվ է):
Հաշվում ենք հետևյալ ձև.
Mr(H2)= 2Ar(H)=2*1=2
Mr(H2O)=2Ar(H)+Ar(O)=2+16=18
1. Հաշվե՛ք P2O5, SO3 նյութերի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները:
Mr(P2O5)=2Ar(P)+5Ar(O)=62+80=142
Mr(SO3)=1Ar(S)+3Ar(O)=32+48=80
252. Քանի որ 65+115=180օ, ըստ հայտանիշի, եթե միակողմանի անկյունների գումարը հավասար է 180օ-ի ապա ուղիղները զուգահեռ են։ Հետևաբար a-ն զուգահեռ է b-ին։ Ստացվում է, որ ∠1+121o=180o, որովհետև դրանք միակողմանի անկյուններ են։ Այսինքն ∠1=180-121=59о
∠1=59o
253. ADF=180-48=132
ADE=132:2=86o
256.
257. Քանի որ AB | | CD, հետևաբար խաչադիր անկյունները հավասար են՝ <ABC=<BCD=40o: Քանի որ AB=AC, հետևաբար <ABC=<ACB=40օ։ <ACD=40+40=80o
246. ABC= A=C=60
BCE=180-60=120
120:2=60
60+120=180
AB=CD
247. AB=CD
AD=BC
Ապ. AD||BC, AB||CD
Քանի որ AB=BC, AD=BC, և BD-ն ընդհանուր է երկու եռանկյունների համար, հետևաբար ըստ եռանկյունների հավասարության 3-րդ հայտանիշի՝ △ABD=△BCD:
248. <DCE=60°
Տանը
Ованес Туманян родился в семье священника. Согласно родовому преданию, род Туманянов происходит от ветви армянского княжеского нахарарского рода Мамиконянов, правившей в средние века в селе Дсех (Лори).
В 1878—1883 годах получал начальное образование в школе Джелалоглы (Степанаван), а затем перевёлся в Нерсисянскую школу в Тифлисе (Тбилиси), однако по причине материальных затруднений был вынужден в 1887 году оставить её и поступить на работу в Тифлисский армянский народный суд, а позже — в Армянский издательский союз.
Писать начал в середине 1880-х годов, сотрудничал с армянскими газетами и журналами.
Получил широкую известность после выхода сборника «Стихотворения» (на арм., 2 т., 1890—1892). Во многих своих произведениях Туманян обращается к нелёгкой доле армянского крестьянства, к различным сторонам традиционного уклада его жизни, об этом рассказывают его поэмы «Маро» (1887 г., опубликована в 1892 г.), «Сако из Лори» (1889 г., опубликована в 1890 г.), «Ануш» (1890 г., опубликована в 1892 г., А. Тиграняном к ней написана опера).
В 1899 году в Тифлисе создал литературный кружок «Вернатун», членом которого были видные армянские поэты, писатели, художники и композиторы.
Был известен также как общественный деятель, дважды был арестован царским правительством. В 1912—1921 годах был председателем Кавказского союза армянских писателей, в годы геноцида армян помогал беженцам из Западной Армении (за что был награждён народным званием «Поэт всех армян»), выступал за перемирие в армяно-грузинской войне 1918 года. После советизации Армении возглавлял Комитет помощи Армении.
Был в дружеских отношениях со многими армянскими, грузинскими, русскими писателями своего времени, переводил с нескольких языков (Байрон, Гёте, Пушкин).
Умер в московской городской больнице от рака. Похоронен в Тбилиси в Пантеоне Ходживанка[5].
См. также: Список сказок Ованеса Туманяна
С 1887 года Туманян выступал с лирическими и прозаическими произведениями, переводами, литературно-критическими и публицистическими статьями. Всенародную известность приобрёл двумя сборниками «Стихотворения» (1890—1892). Многие произведения Туманяна (сказки «Пёс и кот», «Смерть Кикоса», «Храбрый Назар», «Ануш», «В армянских горах», «Невезучий Панос», «Лжец», баллады и др.) являются шедеврами армянской литературы. В поэмах «Маро» (1887), «Лореци Сако» (1889) и «Ануш» (1890, 2-я ред. 1901—1902) Туманян изобразил жизнь патриархальной армянской деревни. Баллады «Ахтамар» (1892), «Парвана» (1903), «Капля мёда» (1909), «Взятие крепости Тмук» (1902 г.; по её мотивам — опера А. А. Спендиарова «Алмаст», 1928 г.), «Давид Сасунский» (1902), «Голубиный скит» (1913), «Шах и разносчик» (1917) написаны на основе армянских и восточных легенд, народных преданий, национального эпоса. Туманян — автор рассказов («Гикор» (1895) — о тяжёлой судьбе деревенского мальчика), произведений разных жанров для детей, афористических лирико-философских «Четверостиший» (1890—1919); переводил иностранных авторов. Корней Чуковский, автор статьи о Туманяне, писал:
Տրամաբանական խնդիրներ
Դասարանում
1.Քառակուսին տրոհել են երկու ուղղանկյունների, որոնց պարագծերի գումարը հավասար է 60 սմ-ի։ Գտնել այդ ուղղանկյունների մակերեսների գումարը։
Պատ՝ 100
2.Արկղում կա 2 սպիտակ, 5 կարմիր, 8 կանաչ և 11 կապույտ գնդակներ։ Առանց նայելու առնվազն քանի՞ գնդակ պետք է հանել արկղից, որ նրանց մեջ լինի որևէ գույնից 4 գնդակ։
Պատ՝ 12
3․Ֆուտբոլիթիմը խաղացել է 20 խաղ՝ վաստակելով 35 միավոր: Յուրաքանչյուր հաղթանակի համար թիմը ստանում է 3 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1, իսկ պարտության համար՝ 0 միավոր։ Ամենաշատը քանի՞ պարտություն կարող է ունենալ այդ թիմը։
Պատ՝ 11-հաղթանակ 2-ոչ-ոքիի 7-պարտություն։
4.Մի քանի դասընկերներ միասին մի ամբողջ տորթ են կերել։ Ամենաշատը կերել է Աշոտը՝ ամբողջ տորթի 1/10 մասը, իսկ ամենաքիչը՝ Բագրատը՝ ամբողջ տորթի 1/
12 մասը։ Քանի՞ դասընկեր կերան տորթը։
Պատ՝ 11
Տանը
1.Գտնել այն կենտ 7-անիշթվերի քանակը, որոնքկազմված են 4 հատ 1 և 3 հատ 0
թվանշաններից։
10 հատ
2․ 1 խնձորը և 6 սալորը միասին կշռում են այնքան, որքան 3 տանձը: 3 սալորը 1
խնձորից ծանր է 60 գ-ով: Քանի՞ գրամով է խնձորը թեթև տանձից (համարել որ
միատեսակ մրգերը ունեն նույն կշիրռը):
Խնձորը տանձից 120 գրամով թեթև է։
1 խնձոր + 6 սալոր = 3 տանձ
3 սալոր = 1 խնձոր + 60
6 սալոր = 2 խնձոր + 120
3 խնձոր + 120գ = 3տ
1 խնձոր + 40գ = 1տ
Պատ՝․ 40 գրամով
3. Եթե եռանիշ թվին գումարենք նրա կրկնապատիկը, ապա կստանանք մի եռանիշ թիվ, որի երեք թվանշաններն էլ սկզբնական եռանիշթվի վերջին թվանշանն է։ Գտնել սկզբնական եռանիշ թիվը։
Պատ՝ 185
4․ 4 կողպեքի բանալիներըխառնվել են իրար։ Առնվազն քանի՞ ստուգումպետք էկատարել՝ յուրաքանչյուր կողպեքի բանալին վստահաբար իմանալու համար։
Պատ՝ 6
1. Թվարկեք քորդավորներին բնորոշ հատկանիշները
Բոլոր քորդավորների մոտ գոյություն ունի օրգան, որը կոչվում է «քորդա»։ Այն ճկուն լարի նման այն ձգվում է մարմնի ողջ երկարությամբ ու կատարում է ներքին առանցքային կմախքի դեր: Քորդի առջև որոշ քորդավորների մոտ տեղադրված են խռիկներ ու իրենք պահպանվում են ողջ կյանքի ժամանակ, բայց որոշ քորդավորների մոտ այն վաղ զարգացման ժամանակ դառնում են թոքեր։
2. Քանի՞ անգամ է ամենամեծ չափերով քորդավոր կենդանին իր չափերով գերազանցում ամենափոքրին։
Գոյություն ունի քորդավորների որոշակի տեսակ։ Նրանց չափը ընդամենը մի 0,3 միլիմետր է: Ամենամեծ քորդավոր կենդանին կապույտ կետն է, որի երկարությունը հասնում է մինչև 33 մետր։
3. Ի՞նչ է քորդան
Քորդան առաջանում է կենդանիների զարգացման վաղ փուլերում: Ողնաշարավորների մեծ մասի քորդան դեռևս սաղմնային զարգացման ընթացքում փոխարինվում է ողնաշարով, որը զարգանալով քորդայի շուրջը՝ դուրս է մղում այն:
Ցուցական դերանունները մատնացույց են անում առարկա կամ հատկություն՝ առանց անվանելու:
Լինում են չորս տեսակի՝
• գոյականական՝ սա, դա, նա,
• ածականական՝ այս, այդ, այն, սույն, նույն, միևնույն, մյուս, այսպիսի, այդպիսի, այնպիսի, նույնպիսի,
• թվականական՝ այսքան, այդքան, այնքան, նույնքան, մակբայական՝ ձևի՝ այսպես, այդպես, այնպես, նույնպես, չափի՝ այսչափ, այդչափ, այնչափ, նույնչափ, տեղի՝ այստեղ, այդտեղ, այնտեղ:
Ծանոթություն: Գրքային են աստ («այստեղ») և անդ («այնտեղ») մակբա- յական դերանունները:
Սա – դա – նա, այս – այդ – այն, այստեղ – այդտեղ – այնտեղ և — նման եռյակների անդամները միմյանցից տարբերվում են իրենց մատ- նանշած տարածական հարաբերություններով, այսինքն՝
• առաջին անդամը (սա, այս, այսպիսի, այսքան, այսպես, այսչափ, այստեղ) մատնացույց է անում խոսողին մոտ կամ նրան վերաբերող առարկա կամ հատկանիշ,
• երկրորդ անդամը (դա, այդ, այդպիսի, այդքան, այդպես, այդչափ, այդտեղ) մատնացույց է անում խոսակցին մոտ կամ նրան վերաբերող առարկա կամ հատկանիշ,
• երրորդ անդամը (նա, այն, այնպիսի, այնքան, այնպես, այնչափ, այնտեղ) մատնացույց է անում խոսողից ու խոսակցից հեռու կամ նրանց չվերաբերող, իսկ հաճախ՝ մի 3–րդ անձի մոտ կամ նրան վերաբերող առարկա կամ հատկանիշ:
Այս կարգի բաղադրյալ կազմությամբ եռյակները մեծ մասամբ ունեն նաև չորրորդ անդամը (նույն, նույնպիսի, նույնքան, նույնպես, նույնչափ)։
Առաջադրանքներ
1.Գտի՛ր տրված բառերի բոլոր նմանությունները (ձևի, իմաստի):
ա) Ես, սա, այս: առաջի դմեք։
բ) Դու, դա, այդ: եկրորդ դմեք։
գ) Նա, այն։ երորդ դեմք։
2. Կետերի փոխարեն գրի՛ր փակագծում տրված մենք անձնական դերանվան համապատասխան ձևերը:
մեր քաղաքում հիմա շատ բան է փոխվել:
Երկար ժամանակ մեզ պատմում էր, թե որտե՛ղ է եղել և ինչե՛ր է տեսել:
Հիմա նա մեզանից հեռու է հազարավոր կիլոմետրերով:
Գրում է, թե մեզ է ապրում ու մենք սպասելով է անցկացնում ժամանակը:
Մի քանի տարի մեր տանը ապրեց:
Տատս մեզ բողոքում է, բայց առանց մեզ էլ չի դիմանում:
3. Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք անձնական դերանունների համապատասխան ձևերով:
Ո՞վ եկավ:
Ո՞ւմ պայուսակը:
Մոտենալ ո՞ւմ :
Հեռանալ ումի՞ց:
Հիանալ ումո՞վ:
4. Ընդգծված գոյականները և հարցական դերանունները փոխարինի՛ր ես, դու, մենք, դուք դերանունների համապատասխան ձևերով (տրական հոլովով):
Եղբոր խաղալիքն էր ջարդել:
Առանց եղբոր տեղ չէր գնում:
Ընկերոջ ճառելն առաջին անգամ էր տեսնում:
Հանուն ընկերոջ ամբողջ ամառը մնաց շոգ քաղաքում:
Ո՞ւմ պարտեզն է օր օրի կանաչում ու գեղեցկանում:
Հանձնաժողովն ո՞ւմ տվեց մրցանակը:
5.Դերանունների տրված զույգերի մեջ առանձնացրո՛ւ տրական հոլովով դրվածները: Խմբավորի՛ր բառազույգերի մյուս անդամները և դրանք անվանի՛ր:
Իմ, ինձ
քո, քեզ,
նրա, նրան,
իր, իրեն,
մեր, մեզ,
ձեր, ձեզ:
6. Տրված դերանուններով (սեռական հոլով) նախադասություններ կազմի՛ր և լրացրո՛ւ նախադասությունը:
Իմ, քո, նրա, իր, մեր, ձեր:
Սեռական հոլովը ցույց է տալիս այն առարկան,…:
7. Հոլովման աղյուսակում գրի՛ր տրված դերաննուների համապատասխան ձևերը և պատասխանի՛ր հարցերին:
Ես, դու, նա, ինքը, մենք, դուք, նրանք, ո՞վ:
Ուղղական-
Սեռական-
Տրական-
Բացառական-
Գործիական-
Ներգոյական-
Ո՞ր դերանունների սեռական և տրական հոլովներն են համընկնում:
Դերանուններից ո՞ր հոլովներն են նմանվում գոյականի համապատասխան ձևերին:
8. Ուշադրությո՛ւն դարձրու ընդգծված դերանուններին և որոշի՛ր, թե ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում դրանք:
Զինվորն ասաց, որ ինքը գիշերը գնացքով է գնալու ու նրան էլ է տանելու իր հետ:
Որսորդը բողոքում էր, որ ինքն անտառում արջ է տեսել, իսկ նա չի հավատում իրեն:
Գիտնականն ասում է, որ իրեն իրեղեն ապացույցներ են պետք, նա իզուր է ուզում խոսքով ապացուցել:
Անծանոթն ասաց, որ նա իզուր է անհանգստանում, ինքը միայն մի բաժակ ջուր է ուզում:
Հետախույզն ընկերոջը հորդորում էր, որ նա իզուր ժամանակ չկորցնի, ինքը գիտի, որ այդտեղ այլևս գետ չկա:
9.Պարզի՛ր, թե յուրաքանչյուր նախադասության մեջ ո՞ւմ անվան փոխարեն են դրվում ընդգծված երրորդ դեմքի դերանունները և պատասխանի՛ր հարցին:
Օրինակ`
Տղայի հայրը նրանով է պարծենում:- Տղայով:
Տղան ընկերոջ մասին ասում էր, որ նա վախենում է օձի լեզվից, մինչդեռ ինքը գիտե, որ օձերը լեզվով միայն հոտոտում ու շոշափում են:
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, նա իրեն այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
Աղջիկը զարմացած նայեց տատին, ինքը նրան այդքան ոգևորված չէ՞ր տեսել, ի՞նչ է:
Ծերունին տղայի կողքին իր մանկությունն էր հիշում:
Ծերունին տղայի կողքին նրա մանկությունն էր հիշում:
Գայլն իրեն համոզում էր, որ ինքը չի վախենում շներից:
Գայլն իրեն համոզում էր, որ նա չի վախենում շներից:
Նախադասության մեջ նա՞, թե՞ ինքը դերանունն է փոխարինում նույն նախադասության ենթակայի անվանը:
Մհեր Մկրտչյան 