Մհեր Մկրտչյան

Առաջադրանքներ՝

1․ Տարածության մեջ երկու ուղիղներ ունեն մեկ ընդհանուր կետ։ Ի՞նչ փոխդասավորություն ունեն այդ ուղիղները։

Հատվող են

2․ Երկու ուղիղներ գտնվում են միևնույն հարթության մեջ և չունեն ընդհանուր կետ։ Ի՞նչ փոխդասավորություն ունեն դրանք։

Զուգահեռ են

3․ Տարածության մեջ երկու ուղիղներ չեն հատվում և միևնույն հարթության մեջ չեն գտնվում։ Ի՞նչ փոխդասավորություն ունեն դրանք։

Խաչվող են

4․ a և b ուղիղները հատվում են O կետում։ Քանի՞ ընդհանուր կետ ունեն այդ ուղիղները։

1

5․ a և b ուղիղները զուգահեռ են։ Կարո՞ղ են դրանք ունենալ ընդհանուր կետ։

Ոչ, չենք կարող

6․ Բերե՛ք տարածության մեջ խաչվող երկու ուղիղների օրինակ։

AB և CC₁

7․ ABCD քառակուսու AB և CD ուղիղներն ինչպիսի՞ փոխդասավորություն ունեն։

Զուգահեռ են

8․ ABC եռանկյան AB և AC կողմերը պարունակող ուղիղներն ինչպիսի՞ փոխդասավորություն ունեն։

Հատվող են

9․ ABCD քառակուսու AB և CD ուղիղներն ինչպիսի՞ փոխդասավորություն ունեն։ Իսկ AB և BC ուղիղնե՞րը։

AB և CD զուգահեռ են
AB և BC հատվող են

10․ ABCDA₁B₁C₁D₁ խորանարդում որոշե՛ք AB և CC₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Խաչվող են

11․ Նույն խորանարդում որոշե՛ք AB և A₁B₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Զուգահեռ են

12․ Նույն խորանարդում որոշե՛ք AB և BC ուղիղների փոխդասավորությունը։

Հատվող են

13․ Նույն խորանարդում որոշե՛ք AB և DD₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Հատվող են

14․ Նույն խորանարդում որոշե՛ք AB և C₁D₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Խաչվող են

15․ Տարածության մեջ a և b ուղիղները չեն հատվում։ Կարելի՞ է պնդել, որ դրանք զուգահեռ են։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը։

Ոչ, կարող են լինել նաև խաչվող

16․ a և b ուղիղները զուգահեռ են, իսկ b և c ուղիղները հատվում են։ Կարելի՞ է եզրակացնել, որ a և c ուղիղները նույնպես հատվում են։ Հիմնավորե՛ք պատասխանը։

Ոչ, կարող են լինել նաև խաչվող

17․ ABCDA₁B₁C₁D₁ խորանարդում որոշե՛ք AB և B₁C₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Խաչվող են

18․ Նույն խորանարդում որոշե՛ք AC և BB₁ ուղիղների փոխդասավորությունը։

Խաչվող են

19․ Նույն խորանարդում թվարկե՛ք AB ուղղին զուգահեռ երեք ուղիղ, եթե այդպիսիք կան։

DC, A₁B₁,D₁C₁

20․ Նույն խորանարդում գտե՛ք AB ուղղին խաչվող երեք ուղիղ և հիմնավորե՛ք ձեր ընտրությունը։

CC₁, DD₁, B₁C₁

Հիշի՛ր։ Տարածության մեջ երկու ուղիղներ կարող են լինել հատվող, զուգահեռ կամ խաչվող։ Խաչվող ուղիղները չեն հատվում և միևնույն հարթության մեջ չեն գտնվում։

«Alqs» and «Fairies» in the Herdsman’s Story (Tavush)

In the forested villages of Tavush, locals tell a real story that happened at the end of the 19th century. An elderly man who was grazing calves in the forest remained in a clearing late into the evening.

He related that around midnight, while sitting by the campfire, he saw tall, light-footed figures emerging from between the trees. They looked like humans, but were very thin with long limbs. They surrounded the fire and began whispering in a strange, unintelligible language.

The man knew the old village rule: when you see forest spirits at night, you must not move or look them in the eye. He closed his eyes and sat completely still. The creatures approached him, touched his shoulders (he said their hands were cold as ice), and disappeared into the depths of the forest a few minutes later. The man said that if he had screamed or run away out of fear, they would have driven him mad.

Գործնական Առաջադրանք (VS Code)

Բացեք VS Code-ը, ստեղծեք club_registration.html ֆայլը և հավաքեք հետևյալ «Սեբաստացի Ակումբի Ընդունելության Հայտ» ֆորման․

Գործնական Առաջադրանք (VS Code)

Բացեք VS Code-ը, ստեղծեք profile.html ֆայլը և հավաքեք հետևյալ «Personal Profile Page» նախագծի HTML կառուցվածքը

Գործնական Առաջադրանք (VS Code)

Բացեք VS Code-ը, ստեղծեք sebastatsi_club.html ֆայլը և հավաքեք հետևյալ կոդը․

Գործնական Առաջադրանք (VS Code)

Բացեք VS Code ծրագիրը, ստեղծեք index.html ֆայլը և հավաքեք հետևյալ սեմանտիկ կառուցվածքով կայքը․

ա․ Համադաշնությունից անցում միասնական պետականության

Նախադրյալները և ցեղային միությունները. Մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջին և 1-ին հազարամյակի սկզբին Հայկական լեռնաշխարհում ձևավորվել էին ռազմաքաղաքական երկու խոշոր միավորումներ՝ «Ուրուատրի» (լեռնային երկիր) և «Նաիրի» համադաշնությունները: Սրանք ցեղային ապակենտրոն միություններ էին, որոնք միավորվում էին հիմնականում արտաքին վտանգի՝ Ասորեստանի ավերից արշավանքների ժամանակ:

Պետականության ձևավորումը. Ասորեստանյան հզոր էքսպանսիային դիմակայելու անհրաժեշտությունը արագացրեց ներքին ինտեգրման գործընթացները: Մ.թ.ա. 9-րդ դարի կեսերին Արամե թագավորի (մ.թ.ա. 860–840 թթ.) գլխավորությամբ ցեղային համադաշնություններն աստիճանաբար վերածվեցին կենտրոնացված վաղ պետական կազմավորման, որի կենտրոնը սկզբնապես Արզաշկուն քաղաքն էր:

Մայրաքաղաքի հիմնադրումը. Սարդուրի I-ը (մ.թ.ա. 835–825 թթ.) պետության քաղաքական ու ռազմավարական կենտրոնը տեղափոխեց Վանա լճի արևելյան ափ և հիմնեց Տուշպա (Վան) մայրաքաղաքը: Սարդուրի I-ի՝ ասորերենով թողնված արձանագրություններում նա իրեն կոչում է «մեծ թագավոր, տիեզերքի թագավոր», ինչը փաստում է Վանի թագավորության ինքնիշխանության և միասնական պետականության վերջնական կայացումը:

բ․ Ուրարտու և Ասորեստան, թագավորությունից աշխարհակալություն։

Բարեփոխումները և հզորացման սկիզբը. Իշպուինի (մ.թ.ա. 825–810 թթ.) և Մենուա (մ.թ.ա. 810–786 թթ.) արքաների օրոք իրականացվեցին արմատական բարեփոխումներ.

• Գրային. ասորեստանյան մեխագրի հիման վրա տեղայնացվեց տեղական լեզվով մեխագիրը:
• Կրոնական. կանոնակարգվեց միասնական պանթեոնը (Մհերի դռան արձանագրություն):
• Վարչական. երկիրը բաժանվեց կառավարելի մարզերի (կուսակալությունների):

Աշխարհակալության ձևավորումը (Արգիշտի I և Սարդուրի II).

• Արգիշտի I-ի (մ.թ.ա. 786–764 թթ.) գահակալության շրջանում Վանի թագավորությունը հասավ իր հզորության գագաթնակետին: Նա հյուսիսում իրեն ենթարկեց Արարատյան դաշտը (հիմնադրելով Էրեբունին մ.թ.a. 782 թ. և Արգիշտիխինիլին մ.թ.ա. 776 թ.), իսկ հարավում հարված հասցրեց Ասորեստանին՝ փակելով նրա հումքային ու առևտրային հիմնական ուղիները:
• Սարդուրի II-ի (մ.թ.ա. 764–735 թթ.) օրոք պետության սահմանները տարածվեցին Սև ծովից մինչև Պարսից ծոց և Միջերկրական ծովի ավազան: Վանի թագավորությունը վերածվեց Առաջավոր Ասիայի թիվ մեկ տերության (աշխարհակալության):

Հակամարտության շրջադարձային փուլը. Մ.թ.ա. 743 թ. Ասորեստանի արքա Թիգլաթպալասար III-ը Արփադի մոտ ջախջախեց Սարդուրի II-ի դաշնակիցների զորքը, իսկ մ.թ.ա. 714 թ. Սարգոն II-ը ավերիչ արշավանք ձեռնարկեց դեպի Վանի թագավորություն (Ռուսա I-ի օրոք)՝ կողոպտելով նաև Մուսասիրի (Արդինի) սրբազան տաճարը: Սակայն Վանի թագավորությունը պահպանեց իր պետականությունը և հետագայում (Ռուսա II-ի օրոք) վերականգնեց իր տնտեսական ու ռազմական պոտենցիալը:

գ․ Վանի թագավորության բանակը, պետական կարգը, հասրակական և մշակութային կարգը։

1. Պետական կարգը

• Թագավորի absolute (բացարձակ) իշխանությունը. Երկիրը ղեկավարում էր թագավորը, ում իշխանությունը համարվում էր աստվածատուր (Խալդի աստծո կամքով)։ Նա միաժամանակ երկրի գերագույն հրամանատարն էր, գերագույն դատավորը և քրմապետը։
• Վարչական բաժանումը. Տերությունը բաժանված էր խոշոր մարզերի (կուսակալությունների)։ Դրանք ղեկավարում էին թագավորի նշանակած կալվածատեր-կուսակալները, որոնք պատասխանատու էին հարկերի հավաքագրման, կարգուկանոնի և տեղական զորքի հավաքագրման համար։

2. Բանակը

• Բանակի կառուցվածքը. Վանի թագավորությունն ուներ տարածաշրջանի ամենամարտունակ կանոնավոր բանակներից մեկը, որը կազմված էր 3 հիմնական զորատեսակից
• Հետևակ (զինվորների հիմնական մասը),
• Հեծելազոր (թեթև և հաստազեն),
• Մարտակառքեր (արագաշարժ ռազմական միավորներ)։
• Սպառազինությունը. Լայնորեն կիրառվում էր երկաթե զենք։ Զինվորներն ունեին երկաթյա սրեր, նիզակներ, կեռ նետեր, ինչպես նաև բրոնզե ու երկաթե սաղավարտներ, վահաններ և զրահներ։
• Պաշտպանությունը. Երկրի անվտանգությունն ապահովում էին ռազմավարական բարձունքների վրա կառուցված հզոր բերդ-ամրոցները (Էրեբունի, Թեյշեբաինի, Արգիշտիխինիլի)։

3. Հասարակական կարգը

Վանի թագավորության հասարակությունը խիստ աստիճանանակարգված էր (բուրգի տեսքով).

• Վերնախավ (արտոնյալ դաս). Թագավորը, արքայազնները, տոհմային ազնվականությունը, զինվորական էլիտան և քրմերը։ Նրանք տնօրինում էին երկրի հիմնական հարստությունն ու հողերը։
• Ազատ արտադրողներ. Հասարակության հիմքը կազմող ազատ գյուղացիներն (շինականներ) ու արհեստավորներն էին։ Նրանք մշակում էին հողը, զբաղվում անասնապահությամբ, վճարում հարկեր և կառուցում ճանապարհներն ու ջրանցքները։
• Կախյալ բնակչություն (գերիներ). Ռազմական արշավանքների ժամանակ բերված ռազմագերիներն էին, որոնք օգտագործվում էին ծանր շինարարական աշխատանքներում (ամրոցներ, ջրանցքներ, պալատներ) և արքունի տնտեսություններում։

4. Մշակույթը և կրոնը

• Գիր և դպրություն. Գործածվել է երկու տեսակի գիր.
• Տեղական մեխագիր (մշակված ասորեստանյան մեխագրի հիման վրա),
• Հիերոգլիֆներ (մեհենագիր)՝ կենցաղային և ծիսական իրերի վրա։
• Ճարտարապետություն և ինժեներիա. Բարձր մակարդակի վրա էր քաղաքաշինությունը, քարափոր դամբարանների կառուցումը և ջրամատակարարումը (օրինակ՝ 70 կմ երկարություն ունեցող Մենուայի ջրանցքը)։
• Կրոնը. Բազմաստվածային էր։ Պանթեոնը գլխավորում էր աստվածային եռյակը.
  1. Խալդի — պետության, հաղթանակի և ռազմի գլխավոր աստվածը,
  2. Թեյշեբա — հողմի, ռազմի և փոթորկի աստվածը,
  3. Շիվինի — արևի և լույսի աստվածը։

PRESENT PERFECT – EXERCISES

1. Choose the correct signal word

Choose from: already, yet, just, ever, never, recently, lately, so far, since, for

1. Have you _ever considered studying abroad?
2. I haven’t finished the report __yet____.
3. She has _just__ arrived, so you can speak to her now.
4. We have lived here _since__ 2018.
5. He has worked for this company for ten years.
6. Have you _ever_ regretted a decision you made?
7. They have already_ announced the results.
8. I have _never_ been interested in photography.
9. How many applications have you sent _far_?
10. Have you been feeling tired ___recently___?

2. Complete the sentences with the correct form of the verb

Use the Present Perfect.

1. Scientists __have made__ (make) significant progress in this field recently.
2. I haven’t heard_ (not / hear) from Sarah yet.
3. She ___has already completed___ (already / complete) three projects this year.
4. How long _ have_ you _known_ (know) your best friend?
5. We ______haven’t seen____ (not / see) him since last summer.
6. They __have visited__ (visit) the museum several times so far.
7. _Have_ you ever ___considered___ (consider) changing your career?
8. He ___has just received _ (just / receive) an email from the university.
9. My English __has improved__ (improve) considerably over the past few months.
10. I _____never experienced_____ (never / experience) anything like this before.

3. Present Perfect or Past Simple?

Pay attention to the signal words.

1. I have never visited / never visited Japan.
2. She has moved / moved to London in 2023.
3. We have already discussed / already discussed this issue.
4. He has called / called me an hour ago.
5. They have lived / lived here since 2015.
6. I have seen / saw that documentary last week.
7. Have you ever spoken / ever spoke to a politician?
8. She has recently started / recently started learning Spanish.
9. We have known / knew each other for more than ten years.
10. He has just left / just left the office.

I have never visited Japan.

She moved to London in 2023.

We have already discussed this issue.

He called me an hour ago.

They have lived here since 2015.

I saw that documentary last week.

Have you ever spoken to a politician?

She has recently started learning Spanish.

We have known each other for more than ten years.

He has just left the office.

4. Find the mistake

Each sentence contains one mistake and correct it

Գտնել սխալը և ուղղել

1. I have seen him yesterday.
2. She has already finished her work last night.
3. Did you ever visit Paris?
4. We have lived here since five years.
5. He hasn’t called me still.
6. I have known her since three years.
7. They have just arrived an hour ago.
8. Have you ever went abroad?
9. She has never saw this film.
10. I haven’t finished it already.

I saw him yesterday.

She finished her work last night.

Have you ever visited Paris?

We have lived here for five years.

He hasn’t called me yet.

I have known her for three years.

They arrived an hour ago.

Have you ever been abroad?

She has never seen this film.

I haven’t finished it yet.

5. Complete with since or for

1. I have studied English ______ eight years.
2. She has lived in Yerevan ______ 2015.
3. We haven’t spoken ______ Monday.
4. He has worked there ______ a long time.
5. They have been married ______ twenty years.
6. I haven’t seen him ______ last Christmas.
7. She has known her teacher ______ September.
8. We have waited ______ more than an hour.

I have studied English for eight years.

She has lived in Yerevan since 2015.

We haven’t spoken since Monday.

He has worked there for a long time.

They have been married for twenty years.

I haven’t seen him since last Christmas.

She has known her teacher since September.

We have waited for more than an hour.

6. Complete with already / yet / just / still

1. Have you finished your assignment ______?
2. I have ______ sent the email.
3. She has ______ gone home.
4. He hasn’t replied ______.
5. They have ______ discussed the problem, so there’s no need to discuss it again.
6. We are ______ waiting for the results.
7. Has the lesson started ______?
8. I’ve ______ spoken to the teacher.

Have you finished your assignment yet?

I have already sent the email.

She has already gone home.

He hasn’t replied yet.

They have already discussed the problem, so there’s no need to discuss it again.

We are still waiting for the results.

Has the lesson started yet?

I’ve already spoken to the teacher

I haven’t travelled by bus this week.

I haven’t been to the cinema recently.

I haven’t read a book for ages.

I haven’t eaten any fruit today.

You ask: Have you ever played tennis before?

He says: No, this is the first time I’ve played tennis.

You ask: Have you ever ridden a horse before?

She says: No, this is the first time I’ve ridden a horse.

You ask: Have you ever been to Japan before?

She says: No, this is the first time I’ve been to Japan.