Մհեր Մկրտչյան

1) 38
2) 8
3) 43
4) 100/3
5) 8
6) 12
7) 2/5
8) {0; 1; 2; 4; 5}
9) 3

10) 13
11) 4
12) 2/5
13) 5
14) 3
15) 12
16) x=3;-3

17) (6; 3)
18) (0; 3)
19) S₅=0
20) 27
21) 25%
22) 100/3%

«Կանաչ դաշտը» և «Մայիսյան հերոսամարտեր» (Գրականություն, Հայաստանի պատմություն)

«Կանաչ դաշտը» ստեղծագործությունը խորհրդանշում է խաղաղություն, բնության գեղեցկություն և հույսով լի ապագա։ Սակայն այդ խաղաղությունը միշտ չէ, որ տրվում է հեշտությամբ․ այն հաճախ ձեռք է բերվում պայքարի և զոհողության միջոցով։

Հայաստանի պատմության մեջ 1918 թվականի Մայիսյան հերոսամարտերը դարձան ժողովրդի գոյության համար վճռորոշ փուլ։ Սարդարապատի, Բաշ-Ապարանի և Ղարաքիլիսայի ճակատամարտերում հայ ժողովուրդը միավորվեց և պայքարեց իր հայրենիքի պաշտպանության համար։ Այդ հաղթանակները կանխեցին պետականության կորուստը։

«Կանաչ դաշտը» կարելի է ընկալել որպես այն խաղաղ Հայաստանը, որի համար զոհվեցին և պայքարեցին մեր նախնիները։ Բնության գեղեցիկ պատկերը այստեղ դառնում է խորհրդանիշ այն կյանքի, որի համար արժեր պայքարել։

Այսպիսով՝ գրական ստեղծագործությունը և պատմական իրադարձությունները միասին ցույց են տալիս, որ խաղաղությունը միշտ ունի իր գինը, և այդ գինը ժողովրդի միասնությունն ու պայքարն է։

«Իտալացի աղջկա երգը» և Փառանձեմ թագուհի (Գրականություն, պատմություն)

Փառանձեմ թագուհին հայ պատմության ամենահզոր և ողբերգական կերպարներից է։ Նա հայտնի է իր անսասան կամքով և հայրենիքի պաշտպանության համար կատարած պայքարով։ Նրա կերպարը դարձել է հայրենասիրության և կնոջ ուժի խորհրդանիշ։

«Իտալացի աղջկա երգը» ստեղծագործության մեջ ներկայացվում են երիտասարդ աղջկա զգացմունքները՝ կարոտ, սեր և կյանքի դժվարություններ։ Երգի միջոցով արտահայտվում է մարդու ներաշխարհը և նրա ապրումները դժվար իրավիճակներում։

Փառանձեմ թագուհու կյանքը նույնպես լի էր դժվարություններով։ Նա ստիպված էր դիմակայել թշնամիներին և պաշտպանել իր ժողովրդին։ Նրա պայքարը ցույց է տալիս ոչ միայն քաղաքական, այլև հոգևոր ուժ։

Երկու կերպարներն էլ՝ թե՛ գրական ստեղծագործության աղջիկը, թե՛ պատմական թագուհին, ներկայացնում են կնոջ ներքին ուժը, տոկունությունը և զգացմունքների խորությունը։ Նրանք տարբեր ժամանակների և իրականությունների ներկայացուցիչներ են, բայց միավորված են նույն գաղափարով՝ մարդկային արժանապատվություն և պայքար դժվարությունների դեմ։

«Խենթը» – անգրագիտության վերացում (Գրականություն, Հայաստանի պատմություն)

Անգրագիտության վերացումը ցանկացած ժողովրդի զարգացման ամենակարևոր պայմաններից է։ Առանց կրթության հասարակությունը չի կարող առաջադիմել և զարգանալ։ Այս գաղափարը արտացոլվում է նաև գրական ստեղծագործություններում, որտեղ հաճախ ներկայացվում է գիտելիքի և անգրագիտության հակադրությունը։

«Խենթը» ստեղծագործության մեջ հերոսի կերպարը արտաքուստ կարող է ընկալվել տարօրինակ, սակայն իրականում նա հաճախ կրում է ճշմարտություն և իմաստություն։ Նրա կերպարի միջոցով ընդգծվում է, որ հասարակությունը միշտ չէ, որ ճիշտ է գնահատում մարդկանց արժեքը։ Անգրագիտությունը հաճախ բերում է սխալ ընկալումների և անարդար վերաբերմունքի։

Հայաստանի պատմության մեջ կրթության զարգացումը եղել է ժողովրդի ինքնագիտակցության բարձրացման հիմնական միջոցը։ Դպրոցների, մշակութային կենտրոնների և տպագրության զարգացումը նպաստել է անգրագիտության նվազեցմանը։ Ժամանակի ընթացքում հասարակությունը հասկացել է, որ գիտելիքը ազատության և առաջընթացի հիմքն է։

Այսպիսով՝ «Խենթը» ստեղծագործությունը և պատմական զարգացումները միասին ցույց են տալիս, որ անգրագիտության վերացումը միայն կրթական խնդիր չէ, այլ ամբողջ հասարակության առաջընթացի ճանապարհ։

«Արշակ Երկրորդ և Գագիկ Երկրորդ Բագրատունի» (Հայաստանի պատմություն, գրականություն)

Հայոց պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն Արշակ Երկրորդ Արշակունին և Գագիկ Երկրորդ Բագրատունին։ Նրանք տարբեր դարերում ղեկավարել են Հայաստանը, բայց երկուսն էլ կանգնած են եղել նույն կարևոր խնդրի առաջ՝ պետականության պահպանումը արտաքին վտանգների պայմաններում։

Արշակ Երկրորդը Արշակունյաց թագավորության ժամանակ փորձեց ամրապնդել կենտրոնական իշխանությունը և պայքարել Սասանյան Պարսկաստանի ճնշումների դեմ։ Նա ձգտում էր պահպանել Հայաստանի ինքնուրույնությունը, սակայն ներքին և արտաքին դժվարությունները խանգարեցին նրա ծրագրերի լիարժեք իրականացմանը։ Նրա կերպարը պատմության մեջ ընկալվում է որպես պայքարող և հայրենասեր արքա։

Գագիկ Երկրորդ Բագրատունին դարձավ Բագրատունյաց թագավորության վերջին թագավորը։ Նրա օրոք Հայաստանը գտնվում էր ծանր քաղաքական իրավիճակում՝ սելջուկյան արշավանքների և Բյուզանդիայի ճնշման տակ։ Չնայած դժվարություններին՝ նա փորձում էր պաշտպանել երկրի անկախությունը, սակայն վերջում ստիպված եղավ հեռանալ հայրենիքից։

Այս երկու թագավորները տարբեր ժամանակների ներկայացուցիչներ են, բայց նրանց միավորում է նույն գաղափարը՝ հայրենիքի պահպանման և անկախության համար պայքարը։ Նրանք հայ ժողովրդի պետական մտածողության և դիմադրողականության խորհրդանիշներ են։

Ինչպիսի՞ն են ատոմների և միջուկների բնութագրական չափերը
Ատոմի չափը մոտավորապես 10⁻¹⁰ մ է, իսկ միջուկի չափը՝ 10⁻¹⁵ մ։

Ի՞նչ կառուցվածք ունի միջուկը
Միջուկը կազմված է պրոտոններից և նեյտրոններից, որոնք միասին կոչվում են նուկլոններ։

Նշեք պրոտոնի և նեյտրոնի բնութագրերը
Պրոտոնը ունի դրական լիցք և մոտ 1 զամ զանգված։
Նեյտրոնը լիցք չունի և նույնպես ունի մոտ 1 զամ զանգված։

Որքա՞ն է միջուկում պրոտոնների թիվը

Պրոտոնների թիվը հավասար է տարրի կարգաթվին։

Ո՞ր մեծությունն են անվանում միջուկի զանգվածային թիվ

Պրոտոնների և նեյտրոնների ընդհանուր թիվը կոչվում է զանգվածային թիվ։

Որքա՞ն է միջուկում նեյտրոնների թիվը

Նեյտրոնների թիվը հավասար է զանգվածային թվից հանած պրոտոնների թիվը։

Ի՞նչ է 1 զամ-ը
1 զամ-ը ատոմային զանգվածի միավորն է։
1 զամ ≈ 1.66 × 10⁻²⁷ կգ։

Օգտվելով Մենդելեևի աղյուսակից՝ որոշեք ոսկու ատոմի զանգվածը
Ոսկու հարաբերական ատոմային զանգվածը 197 է։
m = 197 × 1.66 × 10⁻²⁷ կգ
m ≈ 3.27 × 10⁻²⁵ կգ։

Ի՞նչ է իզոտոպը
Իզոտոպները նույն տարրի ատոմներն են, որոնք ունեն նույն պրոտոնների թիվը, բայց տարբեր նեյտրոնների թիվ։
Ջրածնի իզոտոպներն են՝ պրոտիում, դեյտերիում և տրիտիում։

Ինչու՞ պրոտոնների միջև գործող վանողության ուժերը չեն կարող քանդել միջուկը

Քանի որ միջուկում գործում են շատ ուժեղ միջուկային ուժեր, որոնք գերազանցում են կուլոնյան վանողության ուժերին։

Ինչպե՞ս են հարաբերակցում նույն հեռավորությամբ երկու պրոտոնների միջև գործող կուլոնյան և միջուկային ուժերը

Միջուկային ուժերը շատ ավելի մեծ են, քան կուլոնյան ուժերը։

Ինչպե՞ս են հարաբերակցում երկու պրոտոնի և երկու նեյտրոնի միջուկային փոխազդեցության ուժերը

Պրոտոն-պրոտոն, նեյտրոն-նեյտրոն և պրոտոն-նեյտրոն միջուկային ուժերը գրեթե հավասար են։
Նեյտրոնի և պրոտոնի միջև նույնպես գործում են ուժեղ միջուկային ուժեր։

Կա՞ արդյոք խաղաղ ատոմի վտանգ
Այո՛, կա։ Չնայած միջուկային էներգիան օգտագործվում է խաղաղ նպատակներով՝ էլեկտրաէներգիա ստանալու համար, այն կարող է վտանգավոր լինել վթարների դեպքում։ Ռադիոակտիվ նյութերը կարող են վնասել մարդկանց առողջությունը և շրջակա միջավայրը։

Արդյո՞ք միջուկային էներգիան վտանգավոր է
Միջուկային էներգիան շատ հզոր էներգիայի աղբյուր է։ Եթե պահպանվում են անվտանգության կանոնները, այն համեմատաբար անվտանգ է, բայց սխալների կամ վթարների դեպքում կարող է առաջացնել մեծ աղետներ։

ԱԷԿ-ի շրջակա միջավայրի աղտոտումը
Ատոմային էլեկտրակայանները կարող են աղտոտել շրջակա միջավայրը ռադիոակտիվ թափոններով։ Վթարների ժամանակ ռադիոակտիվ նյութերը տարածվում են օդում, ջրում և հողում, ինչը վնասում է բնությանը, կենդանիներին և մարդկանց առողջությանը։

Չեռնոբիլի աղետի հետևանքները
Չեռնոբիլի աղետից հետո մեծ տարածքներ աղտոտվեցին ռադիոակտիվ նյութերով։ Շատ մարդիկ մահացան կամ հիվանդացան ճառագայթման պատճառով։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ տեղափոխվեցին իրենց բնակավայրերից։ Բնությունը նույնպես մեծ վնաս կրեց, և այդ տարածքների մի մասը մինչև այսօր վտանգավոր է բնակության համար։

Չեռնոբիլի աղետի վերլուծություն
Չեռնոբիլի աղետը տեղի ունեցավ 1986 թվականին Ուկրաինայում գտնվող Չեռնոբիլի ատոմակայանում։ Դա մարդկության պատմության ամենախոշոր միջուկային աղետներից մեկն էր։ Վթարը տեղի ունեցավ անվտանգության կանոնների խախտման և տեխնիկական սխալների պատճառով։ Պայթյունից հետո մեծ քանակությամբ ռադիոակտիվ նյութեր տարածվեցին տարբեր երկրներում։ Շատ փրկարարներ և աշխատողներ վտանգեցին իրենց կյանքը աղետի հետևանքները նվազեցնելու համար։ Աղետը ցույց տվեց, որ միջուկային էներգիան պահանջում է շատ խիստ վերահսկողություն և անվտանգության բարձր մակարդակ։ Չեռնոբիլի դեպքից հետո աշխարհի տարբեր երկրներում ուժեղացվեցին ատոմակայանների անվտանգության կանոնները։ Այս աղետը դարձավ նախազգուշացում ամբողջ մարդկության համար, որ նույնիսկ խաղաղ ատոմը կարող է մեծ վտանգ ներկայացնել։

Упражнение 5. Напишите вместо точек прилагательные в форме
сравнительной степени:

Этот город красивый, а тот … .
Эта девушка красивая, а та ….
Это здание красивое, а то ….
Эти горы красивые, а те … .
Этот текст интересный, а тот … .
Эта книга интересная, а та … .
Это задание интересное, а то … .
Эти тексты интересные, а те ….
Этот коридор длинный, а тот ….
Эта река длинная, а та ….
Это пальто длинное, а то ….
Эти коридоры длинные, а те ….
Этот дом высокий, а тат … .
Эта комната высокая, а та … ,
Это здание высокое, а то ….
Эти дома высокие, а те ….
Этот журнал хороший, а тот … .
Эта статья хорошая, а та … .
Это пальто хорошее, а то … .
Эти туфли хорошие, а те … .
Этот карандаш плохой, а тот … .
Эта ручка плохая, а та … .
Это перо плохое, а то … . Эти карандаши плохие, а те

Этот город красивый, а тот красивее.
Эта девушка красивая, а та красивее.
Это здание красивое, а то красивее.
Эти горы красивые, а те красивее.

Этот текст интересный, а тот интереснее.
Эта книга интересная, а та интереснее.
Это задание интересное, а то интереснее.
Эти тексты интересные, а те интереснее.

Этот коридор длинный, а тот длиннее.
Эта река длинная, а та длиннее.
Это пальто длинное, а то длиннее.
Эти коридоры длинные, а те длиннее.

Этот дом высокий, а тот выше.
Эта комната высокая, а та выше.
Это здание высокое, а то выше.
Эти дома высокие, а те выше.

Этот журнал хороший, а тот лучше.
Эта статья хорошая, а та лучше.
Это пальто хорошее, а то лучше.
Эти туфли хорошие, а те лучше.

Этот карандаш плохой, а тот хуже.
Эта ручка плохая, а та хуже.
Это перо плохое, а то хуже.
Эти карандаши плохие, а те хуже.

Упражнение 6. Употребите прилагательные из скобок в форме
сравнительной степени.

1. Читайте (громкий)! 2. Говорите (медленный)! 3. Пишите (хороший)!
2. Слушайте (внимательный)! 5. Одевайтесь (теплый)! 6. Мой руки (чистый)!
3. Чем (высоко) в горы мы поднимались, тем (трудно) становилось дышать.
4. Чем (тихо) вы говорите, тем (плохо) я вас слышу. 9. Тем (быстро) читается
   книга, чем она (интересный). 10. Насколько (низкий) температура вещества,
   настолько (медленно) движутся молекулы. 11. Чем (большой) становится
   скорость ракеты, тем (сильно) действуют перегрузки.

1. Говорите медленнее!
2. Пишите лучше!
3. Слушайте внимательнее!
4. Одевайтесь теплее!
5. Мой руки чище!
6. Чем выше в горы мы поднимались, тем труднее становилось дышать.
7. Чем тише вы говорите, тем хуже я вас слышу.
8. Тем быстрее читается книга, чем она интереснее.
9. Насколько ниже температура вещества, настолько медленнее движутся молекулы.
10. Чем больше становится скорость ракеты, тем сильнее действуют перегрузки.

Упражнение . Образуйте от выделенных прилагательных
превосходную степень.

1. Точность в работе имеет огромное значение. 2. Летом мы отдыхали в
   прекрасном месте. 3. Даже маленькая неточность может привести к большим
   неопрятностям. 4. Во время болезни моя подруга была в тяжелом состоянии.
2. Мы удивились, когда наши гости заговорили на чистом русском языке. 6. На афише мы увидели имена известных артистов, в том числе имя популярной у молодежи певицы. 7. Работа врача – трудная работа. 8. Наш профессор – талантливый ученый. 9. В вашей дипломной работе есть грубая ошибка.
3. Мать моего друга – добрая женщина. 11. Внук благодарен своему дедушке
   за мудрые советы. 12. Наш друг умеет готовить вкусные блюда.

1. Точность в работе имеет важнейшее значение.
2. Летом мы отдыхали в прекраснейшем месте.
3. Даже маленькая неточность может привести к серьёзнейшим неприятностям.
4. Во время болезни моя подруга была в тяжелейшем состоянии.
5. Мы удивились, когда наши гости заговорили на чистейшем русском языке.
6. На афише мы увидели имена известнейших артистов, в том числе имя популярнейшей у молодёжи певицы.
7. Работа врача – труднейшая работа.
8. Наш профессор – талантливейший учёный.
9. В вашей дипломной работе есть грубейшая ошибка.
10. Мать моего друга – добрейшая женщина.
11. Внук благодарен своему дедушке за мудрейшие советы.
12. Наш друг умеет готовить вкуснейшие блюда.

Упражнение 11. Закончите предложения, используя слова из скобок и
свою информацию.

1. Экзамен оказался … (сложный). 2. Лето было … (жаркий). 3. Наше
   путешествие оказалось … (приятным). 4. В деревне мы встретили людей …
   (гостеприимный). 5. Экскурсия оказалось … (продолжительный). 6. Фильм
   оказался … (интересный). 7. Новая тема показалась мне … (скучный). 8. Такой
   перевод кажется мне … (правильный). 9. Этот преподаватель объясняет …
   (понятно). 10. Автобус ехал … (медленно). 11 Весна началась … (рано).

1. Экзамен оказался сложнее, чем мы ожидали.
2. Лето было жарче, чем в прошлом году.
3. Наше путешествие оказалось приятнее, чем мы думали.
4. В деревне мы встретили людей гостеприимнее, чем в городе.
5. Экскурсия оказалась продолжительнее, чем планировалось.
6. Фильм оказался интереснее, чем я ожидал.
7. Новая тема показалась мне скучнее предыдущей.
8. Такой перевод кажется мне правильнее.
9. Этот преподаватель объясняет понятнее.
10. Автобус ехал медленнее.
11. Весна началась раньше.

Упражнение 14. Образуйте краткие формы прилагательных по
образцу. Устно составьте с некоторыми краткими формами предложения.

Образец: быстрый – быстр, быстра, быстро, быстры.
Глупый, глухой, новый близок, добрый, правый, густой, дикий,
необходимый, приветливый, похожий, готовый, знаменитый, счастливый,
твердый.
Образец: близкий – близка, близко, близки.
Гладкий, зыбкий, робкий, мягкий, редкий, сладкий.

Образец: горький – горек, горька, горько, горьки.
Ясный, грустный, честный, важный, сложный, нужный, способный,
удобный, верный, довольный, свободный, прозрачный, удачный.

1)

Глупый — глуп, глупа, глупо, глупы
Глухой — глух, глуха, глухо, глухи
Новый — нов, нова, ново, новы
Близкий — близок, близка, близко, близки
Добрый — добр, добра, добро, добры
Правый — прав, права, право, правы
Густой — густ, густа, густо, густы
Дикий — дик, дика, дико, дики
Необходимый — необходим, необходима, необходимо, необходимы
Приветливый — приветлив, приветлива, приветливо, приветливы
Похожий — похож, похожа, похоже, похожи
Готовый — готов, готова, готово, готовы
Знаменитый — знаменит, знаменита, знаменито, знамениты
Счастливый — счастлив, счастлива, счастливо, счастливы
Твёрдый — твёрд, твёрда, твёрдо, твёрды

2)

Гладкий — гладок, гладка, гладко, гладки
Зыбкий — зыбок, зыбка, зыбко, зыбки
Робкий — робок, робка, робко, робки
Мягкий — мягок, мягка, мягко, мягки
Редкий — редок, редка, редко, редки
Сладкий — сладок, сладка, сладко, сладки

3)

Ясный — ясен, ясна, ясно, ясны
Грустный — грустен, грустна, грустно, грустны
Честный — честен, честна, честно, честны
Важный — важен, важна, важно, важны
Сложный — сложен, сложна, сложно, сложны
Нужный — нужен, нужна, нужно, нужны
Способный — способен, способна, способно, способны
Удобный — удобен, удобна, удобно, удобны
Верный — верен, верна, верно, верны
Довольный — доволен, довольна, довольно, довольны
Свободный — свободен, свободна, свободно, свободны
Прозрачный — прозрачен, прозрачна, прозрачно, прозрачны
Удачный — удачен, удачна, удачно, удачны

Упражнение 15. Замените полную форму прилагательных краткой.
Разнообразный, прекрасный, широкий, высокий, глубокий,
бесконечный, красивый, богатый.

Разнообразный — разнообразен
Прекрасный — прекрасен
Широкий — широк
Высокий — высок
Глубокий — глубок
Бесконечный — бесконечен
Красивый — красив
Богатый — богат

Упражнение 16. Выполните упражнение по образцу.

а) Образец: Сладкий напиток – напиток сладок.
Красивая роза, сильный ветер, могучий дуб, неуклюжий медведь, горячий
чай, ценный подарок, грустный вид, вкусный пирог, прелестный ребѐнок,
ясный день, спокойный ребѐнок, стройный юноша, прекрасный вечер, ужасный
случай, добрый сосед, красивая игра, простой ответ, правильное решение,
популярный фильм, известный артист, готовая работа.
б) Образец: Коридор узок – узкий коридор.
Мѐд вкусен, доклад краток, пол гладок, пух лѐгок, конец близок, поступок
хорош, окно высоко, лѐд скользок, подарки дороги, окно высоко, мужчина
интересен, девушка великолепна.

Красивая роза — роза красива.
Сильный ветер — ветер силён.
Могучий дуб — дуб могуч.
Неуклюжий медведь — медведь неуклюж.
Горячий чай — чай горяч.
Ценный подарок — подарок ценен.
Грустный вид — вид грустен.
Вкусный пирог — пирог вкусен.
Прелестный ребёнок — ребёнок прелестен.
Ясный день — день ясен.
Спокойный ребёнок — ребёнок спокоен.
Стройный юноша — юноша строен.
Прекрасный вечер — вечер прекрасен.
Ужасный случай — случай ужасен

Добрый сосед — сосед добр.
Красивая игра — игра красива.
Простой ответ — ответ прост.
Правильное решение — решение правильно.
Популярный фильм — фильм популярен.
Известный артист — артист известен.
Готовая работа — работа готова

Узкий коридор.
Вкусный мёд.
Краткий доклад.
Гладкий пол.
Лёгкий пух.
Близкий конец.
Хороший поступок.
Высокое окно.
Скользкий лёд.
Дорогие подарки.
Интересный мужчина.
Великолепная девушка.

1. Определи род имён существительных

• метро — средний род
• книга — женский род
• огурец — мужской род
• брошюра — женский род
• парашют — мужской род
• жюри — средний род
• обжора — мужской род
• Петя — мужской род
• Света — женский род
• дедушка — мужской род
• девочка — женский род
• кастрюля — женский род
• товарищ — мужской род
• солнце — средний род
• семечко — средний род
• имя — средний род
• фамилия — женский род

---

2. Заполни таблицу

Мужской род	Женский род	Средний род
мальчик	вода	озеро
багаж	щека	море
компьютер	туфля	болото
фламинго	свёкла	какао
шимпанзе	тапка	пюре

---

3. Какие слова можно записать в две группы сразу?

• задира
• неряха
• врач
• чистюля
• плакса

Эти слова могут относиться и к мужскому, и к женскому роду.

---

4. Распредели в три группы имена существительные

Мужской род

результат, снег, жюри, парашют, багаж, словарь

Женский род

река, щека, брошюра, грамота, пирамида

Средний род

письмо, задание, ведро, какао

---

5. Распредели в четыре группы имена существительные

Мужской род

совет, шорох, цыган, экран, телефон

Женский род

мудрость, наука, чащоба, сорока, лисица, ябеда

Средний род

приветствие, знание, шоссе, здание, слово, пение

Общий род

задира, грязнуля, сирота, плакса

---

6. Согласуй прилагательные с существительными

• Зелёное яблоко
• вкусное какао
• здоровый сон
• крепкое здоровье
• домашняя работа
• новый телефон
• интересная книга
• трудная задача
• сложное упражнение
• фигурное катание
• весенний месяц
• летняя поездка
• скорый поезд
• геройский поступок

2. Задание

1. Добрая, любимая, родная мама — женский род.
2. Весенний, звонкий, говорливый ручей — мужской род.
3. Интересная, библиотечная, любимая книга — женский род.
4. Шелковое, красивое, длинное платье — средний род.
5. Круглый, обеденный, деревянный стол — мужской род.
6. Новогодний, веселый, долгожданный праздник — мужской род.
7. Яркое, весеннее, игривое солнце — средний род.
8. Сочное, вкусное, спелое яблоко — средний род.
9. Сладкий, ночной, кошмарный сон — мужской род.
10. Чистая, питьевая, прозрачная вода — женский род.

---

3. Задание

Существительные и их род

• береза — женский род
• окном — средний род
• снегом — мужской род
• серебром — средний род
• ветках — женский род
• каймой — женский род
• кисти — женский род
• бахромой — женский род
• тишине — женский род
• снежинки — женский род
• огне — мужской род
• заря — женский род
• кругом — мужской род
• ветки — женский род
• серебром — средний род

Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։

«Մետաղ» բառը ծագել է հունարեն «մետալոն» բառից, որը նշանակում է հանք կամ հանքից ստացվող նյութ։

Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։

Սահմանագիծը անցնում է բորիից մինչև աստատ տարրերը՝ աստիճանաձև գծով։

Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։

Այդ սահմանագծին մոտ գտնվում են բորը, սիլիցիումը, գերմանիումը, մկնդեղը և այլ տարրեր։ Դրանք առանձնահատուկ են, որովհետև ունեն և՛ մետաղական, և՛ ոչ մետաղական հատկություններ։

Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։

Բաժանումը պայմանական է, որովհետև որոշ տարրեր ունեն միջանկյալ հատկություններ։ Օրինակ՝ սիլիցիումը և գերմանիումը միաժամանակ ունեն մետաղների և ոչ մետաղների հատկություններ։

Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։

Մետաղները սովորաբար տալիս են էլեկտրոններ և հանդես են գալիս որպես վերականգնիչներ։

Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։

Քանի որ նրանց արտաքին էլեկտրոնները թույլ են կապված միջուկի հետ։

Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։

Մետաղների արտաքին շերտում սովորաբար լինում է 1-ից 3 էլեկտրոն։

Ի՞նչ է մետաղական կապը։

Մետաղական կապը մետաղի դրական իոնների և ազատ շարժվող էլեկտրոնների միջև գործող ձգող ուժն է։

Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։

Բյուրեղավանդակի կառուցվածքը պայմանավորում է մետաղների ամրությունը, պլաստիկությունը և հաղորդականությունը։

Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։

Մետաղները ունեն մետաղական փայլ, լավ հաղորդում են ջերմությունն ու էլեկտրական հոսանքը, ճկուն են, պլաստիկ և ամուր։

Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։

Մետաղները բաժանվում են թեթև և ծանր մետաղների։

Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։

Ամենածանր մետաղը օսմիումն է, իսկ ամենաթեթևը՝ լիթիումը։

Ինչո՞ւ են մետաղները լավ հաղորդիչներ։

Քանի որ ունեն ազատ էլեկտրոններ, որոնք հեշտությամբ շարժվում են նյութի մեջ։

Ի՞նչն է պայմանավորում մետաղական փայլը։

Մետաղական փայլը պայմանավորված է ազատ էլեկտրոնների կողմից լույսի անդրադարձմամբ։

Ի՞նչ է պլաստիկությունը և ինչով է այն պայմանավորված մետաղներում։

Պլաստիկությունը մետաղների հատկությունն է փոխել ձևը առանց կոտրվելու։ Դա պայմանավորված է բյուրեղավանդակի շերտերի տեղաշարժվելու հնարավորությամբ։

Հաստատի՛ր կամ հերքի՛ր պնդումները H₂S նյութի վերաբերյալ։

ա) բարդ նյութ է — այո՛։

բ) քիմիական բանաձևն արտասանվում է հաշ-ես — ո՛չ։

գ) մոլեկուլում տարրերի զանգվածների հարաբերությունն է 1:16 — ո՛չ։

դ) մոլեկուլում տարրերից մեկի A=16 — այո՛։

Նյութի քիմիական բանաձևի արտասանությունն է H-2-s-օ-3։

ա) Նյութի բանաձևը՝ H₂SO₃։

բ) Հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը՝

Mr = 2·1 + 32 + 3·16 = 82

գ) Մոլեկուլի իրական զանգվածը՝ 82 զ.ա.մ.

դ) Ծծմբի զանգվածային բաժինը՝

$\omega(S)=\frac{32}{82}\cdot100\%\approx39\%$ω(S)=8232​⋅100%≈39%

Արտածի՛ր նյութի քիմիական բանաձևը, եթե ω(S)=40%, ω(O)=60%։

$SO_3$SO3​

Որոշի՛ր ծծումբ տարրի զանգվածային բաժինը այն միացությունում, որի մոլեկուլում ծծմբի ատոմների թիվը մեկ է, թթվածնինը՝ չորս, իսկ ջրածնինը՝ երկուսով պակաս։

ա) Նյութի բանաձևը՝ H₂SO₄։

բ) Ծծմբի զանգվածային բաժինը՝

$\omega(S)=\frac{32}{98}\cdot100\%\approx32.65\%$ω(S)=9832​⋅100%≈32.65%

Ի՞նչ է ջրածինը։ Նշել նրա հիմնական հատկությունները։

Ջրածինը ամենաթեթև գազն է։ Այն անգույն, անհոտ և անհամ գազ է, լավ այրվում է և օդից թեթև է։

Ի՞նչ է թթվածինը։ Ի՞նչ դեր ունի այն բնության մեջ։

Թթվածինը անգույն և անհոտ գազ է, որը անհրաժեշտ է շնչառության և այրման համար։ Այն մեծ դեր ունի կենդանի օրգանիզմների կյանքում։

Ի՞նչ պայմաններում է տեղի ունենում ջրածնի և թթվածնի փոխազդեցությունը։ Գրիր ռեակցիայի հավասարումը։

Ջրածնի և թթվածնի փոխազդեցությունը տեղի է ունենում տաքացման կամ կայծի ազդեցությամբ։ Արդյունքում առաջանում է ջուր։

$2H_2+O_2\rightarrow2H_2O$2H2​+O2​→2H2​O

Ի՞նչ է թթուն։ Բերել օրինակներ։

Թթուն բարդ նյութ է, որի մոլեկուլը կազմված է ջրածնից և թթվային մնացորդից։

Օրինակներ են աղաթթուն՝ HCl, ծծմբական թթուն՝ H₂SO₄, ազոտական թթուն՝ HNO₃։

Ի՞նչ է հիմքը։ Բերել օրինակներ։

Հիմքը բարդ նյութ է, որը կազմված է մետաղից և հիդրօքսիլ խմբից։

Օրինակներ են NaOH, KOH, Ca(OH)₂։

Ի՞նչ է աղը։

Աղը բարդ նյութ է, որը կազմված է մետաղից և թթվային մնացորդից։

Ինչպիսի՞ ազդեցություն ունեն թթուները և հիմքերը ինդիկատորների վրա։

Թթուները կապույտ լակմուսը կարմրացնում են, իսկ հիմքերը կարմիր լակմուսը կապտացնում են։

Ի՞նչ է քիմիական ռեակցիան։

Քիմիական ռեակցիան այն գործընթացն է, որի ընթացքում մի նյութերը փոխակերպվում են այլ նյութերի։

Ի՞նչ հիմնական տեսակների են լինում քիմիական ռեակցիաները։

Քիմիական ռեակցիաները լինում են միացման, քայքայման, տեղակալման և փոխանակման։

Բերել միացման և քայքայման ռեակցիաների օրինակներ։

Միացման ռեակցիա՝

$2Mg+O_2\rightarrow2MgO$2Mg+O2​→2MgO

Քայքայման ռեակցիա՝

$CaCO_3\rightarrow CaO+CO_2$CaCO3​→CaO+CO2​

Ի՞նչ գիտես տեղակալման և փոխանակման ռեակցիաների մասին։

Տեղակալման ռեակցիայի ժամանակ պարզ նյութի ատոմները փոխարինում են բարդ նյութի տարրերից մեկին։

Փոխանակման ռեակցիայի ժամանակ երկու բարդ նյութեր փոխանակվում են իրենց բաղադրիչներով։

Ի՞նչ է մոլը։

Մոլը նյութի քանակի չափման միավոր է։

Ինչի՞ է հավասար Ավոգադրոյի թիվը։

Ավոգադրոյի թիվը հավասար է

$6.02\times10^{23}$6.02×1023

Ի՞նչ է մոլային զանգվածը։ Ի՞նչ միավորով է արտահայտվում։

Մոլային զանգվածը նյութի մեկ մոլի զանգվածն է։ Այն արտահայտվում է գ/մոլ միավորով։

Ի՞նչ է լուծույթը։

Լուծույթը միատարր խառնուրդ է, որը կազմված է լուծիչից և լուծված նյութից։

Ի՞նչ տարբերություն կա հագեցած և չհագեցած լուծույթների միջև։

Հագեցած լուծույթում տվյալ ջերմաստիճանում այլևս նյութ չի լուծվում, իսկ չհագեցած լուծույթում դեռ կարող է լուծվել։

Ի՞նչ է նյութը։ Ի՞նչ է մարմինը։

Նյութ կոչվում է այն, ինչից կազմված են մարմինները։
Մարմին կոչվում է յուրաքանչյուր առարկա, որը ունի ձև, ծավալ և զանգված։

Ի՞նչ ֆիզիկական հատկություններ ունեն նյութերը։

Նյութերի ֆիզիկական հատկություններն են գույնը, հոտը, համը, խտությունը, կարծրությունը, հալման և եռման ջերմաստիճանը։

Ինչպե՞ս սկսել քիմիական ռեակցիան։

Քիմիական ռեակցիան սկսելու համար նյութերը տաքացնում են, խառնում կամ օգտագործում լույս և էլեկտրական հոսանք։

Ի՞նչ է քիմիական հատկությունը։

Քիմիական հատկությունը նյութի այն հատկությունն է, որով այն փոխազդում է այլ նյութերի հետ և առաջացնում նոր նյութեր։

Ի՞նչ տարբերություն կա ֆիզիկական և քիմիական երևույթների միջև։

Ֆիզիկական երևույթի ժամանակ նոր նյութ չի առաջանում, իսկ քիմիական երևույթի ժամանակ առաջանում են նոր նյութեր։

Բերել ֆիզիկական և քիմիական երևույթների օրինակներ։

Ֆիզիկական երևույթներ են սառույցի հալվելը, ջրի գոլորշիանալը, ապակու կոտրվելը։
Քիմիական երևույթներ են երկաթի ժանգոտվելը, փայտի այրվելը, կաթի թթվելը։

Ի՞նչ է ատոմը։

Ատոմը քիմիական տարրի ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է տվյալ տարրի հատկությունները։

Ի՞նչ մասնիկներից է կազմված ատոմը։

Ատոմը կազմված է պրոտոններից, նեյտրոններից և էլեկտրոններից։

Որտե՞ղ են գտնվում պրոտոնները, նեյտրոնները և էլեկտրոնները։

Պրոտոններն ու նեյտրոնները գտնվում են ատոմի միջուկում, իսկ էլեկտրոնները շարժվում են միջուկի շուրջը։

Ի՞նչ է քիմիական տարրը։

Քիմիական տարրը միևնույն տեսակի ատոմների ամբողջությունն է։

Ի՞նչ է մոլեկուլը։

Մոլեկուլը նյութի ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է տվյալ նյութի հատկությունները։

Ո՞վ է ստեղծել պարբերական համակարգը։

Պարբերական համակարգը ստեղծել է Դմիտրի Մենդելեև-ը։

Ի՞նչ է ցույց տալիս տարրի կարգաթիվը։

Տարրի կարգաթիվը ցույց է տալիս միջուկում պրոտոնների թիվը և էլեկտրոնների թիվը չեզոք ատոմում։

Քանի՞ պարբերություն և խումբ կա պարբերական համակարգում։

Պարբերական համակարգում կա 7 պարբերություն և 18 խումբ։

Որտե՞ղ են գտնվում մետաղները և ոչ մետաղները։

Մետաղները գտնվում են պարբերական համակարգի ձախ և միջին մասերում, իսկ ոչ մետաղները՝ աջ մասում։

Ի՞նչ է քիմիական կապը։

Քիմիական կապը այն ուժն է, որը միացնում է ատոմները մոլեկուլներում և բյուրեղներում։

Ի՞նչ տեսակների են լինում քիմիական կապերը։

Քիմիական կապերը լինում են կովալենտ, իոնային և մետաղական։

Ի՞նչ է կովալենտ կապը։

Կովալենտ կապը առաջանում է ատոմների միջև ընդհանուր էլեկտրոնային զույգերի միջոցով։

Ի՞նչ է իոնային կապը։

Իոնային կապը առաջանում է դրական և բացասական իոնների ձգման հետևանքով։

Ո՞ր կապն է բնորոշ մետաղներին։

Մետաղներին բնորոշ է մետաղական կապը։

Ի՞նչ է վալենտականությունը։

Վալենտականությունը ատոմի միացման ունակությունն է։

Ինչպե՞ս են որոշում տարրի վալենտականությունը։

Տարրի վալենտականությունը որոշում են նրա առաջացրած կապերի թվով։

Որոշել հետևյալ տարրերի վալենտականությունները միացություններում՝ H₂O, CO₂, NH₃, MgO։

H₂O-ում՝ H — I, O — II։
CO₂-ում՝ C — IV, O — II։
NH₃-ում՝ N — III, H — I։
MgO-ում՝ Mg — II, O — II։