Month: December 2024

Է. Ղազարյանի դասագրքից 177-178 էջ, 29-45 խնդիրներ

29. m=3կգ | a=F/m
F=6Ն | a=6Ն/3կգ=2*մ/վ²
————
a=?

30․ m=60տ=6000կգ | a=F/m
F=90կՆ=90,000Ն | a=90կՆ/60տ=1,5*մ/վ²
————-
a=?

31․ a=2մ/վ² | m=F/a
F=6կՆ | m=6կՆ/2մ/վ=3տ=3000կգ
————-
m=?

32. m=200կգ | F=ma
a=0,2մ/վ² | F=200կգ*0,2մ/վ=40Ն
————-
F=?

33. F=2Ն | m=F/a
a=8մ/վ² | m=2Ն/8մ/վ=0,25կգ
————-
m=?

35. Արագությունը 3 անգամ կփոքրանա

36․ Արագությունը կմնա նույնը

37․ F=60Ն | 8մ/վ/2մ/վ=4մ/վ
a=8մ/վ² | F=60Ն/4մ/վ=15Ն

38. m=10կգ | 10կգ/5կգ=2կգ
a=2մ/վ² | 2կգ*2մ/վ=4մ/վ²

39. m₁=600գ | 600գ/400գ=1,5
m₂=400գ

41. m=100կգ | F=ma
F₂=50Ն | F=100կգ*1,2մ/վ²=120Ն
a=1,2մ/վ² | 50Ն+120Ն=170Ն
—————
F₁=?

Առաջադրանքներ․
1) Ճիշտ են արդյո՞ք հետևյալ պնդումները:
ա) Եթե ուղիղը շրջանագծի շոշափողն է, ապա այն ունի շրջանագծի հետ երկու ընդհանուր կետ:
ոչ
այո
բ) Եթե ուղիղը շրջանագծի հետ ունի ընդհանուր կետ, ապա այն հանդիսանում է շրջանագծի հատող:
այո
ոչ
գ) Ուղիղն ու շրջանագիծը կարող են ունենալ միայն երկու ընդհանուր կետ:
ոչ
այո
2) Տրված է՝ ∢CAO=29°

Հաշվիր՝
∢ABO=90^o (ուղիղ անկյուն է)
∢COA=180-29-90=61^o
3) Տրված է A անկյունը, որի կողմերը շոշափում են O կենտրոնով և 6 սմ շառավղով շրջանագիծը: Հաշվիր OA հատվածի երկարությունը, եթե ∡A=60°:

4) Շրջանագծին A, C և E կետերում տարված են AB, BD և DE շոշափողները, իսկ AB=8 սմ: Որոշիր ACE եռանկյան պարագիծը

AB=BD/2
BD=8+8=16սմ
ACE եռանկյունը հավասարակողմ է, քանի որ <D=60^o, <B=60^o, 180-60*2=60^o: Հետևաբար ACE=16*3=48սմ

Լրացուցիչ աշխատանք (տանը).
Նոյեմբեր ամսվա մաթեմատիկական ֆլեշմոբ․

Գրական երկերում հեղինակի կերտած հերոսներին զգալն ու ներկայացնելը խիստ պատասխանատու է, դժվար:

Համարձակությունս չի բավարարում վերցնել գրիչը, այսուհանդերձ վերցնում եմ…

Խոսքս Մուշեղ Գալշոյանի` Մեծն Կոմիտասին նվիրված խոսուն պատմվածաշարի մասին է: Մեծանուն գրողը զարմանալի նրբանկատությամբ, հարուստ, գունագեղ բառաշխարհով, լեզվամտածողական բացառիկ ոճով ու մեծ հուզականությամբ է կերտել Կոմիտասի սքանչելի կերպարը: Պատմվածաշարը սկսվում է «Օրն ավետյաց» պատմվածքով, ուր Գալշոյանը ներկայացնում է ապագա հանճարի մուտքը երաժշտական աշխարհ` խավարից դեպի լույս, անհայտից հայտնություն: Այդ օրն ավետիք էր և´ փոքրիկ Սողոմոնի համար, ում կյանքում նոր էջ էր բացվում, և´ հայոց աշխարհի համար. նա ընտրվել էր որբերի միջից և Սուրբ Թեոդոս վանքից գալիս էր Էջմիածին ուսանելու: Նրա համար դա իրական, ապրեցնող երազ էր. «Իրականությունը երազ էր, ու երազը կրկնվում էր: Փոշոտ ճամփի վրա ձիերը վարգ էին առել, նրանց պարանոցներին ու կողերին վետվետում էին զանգակները: Օրը հենց մի դեղին ու կլոր զանգակ էր, ղողանջելով գնում էր դեպի լեռները»:

Մանկան հոգին խռոված էր. նա չգիտեր հայերեն. «Փորձեց հիշել, հատիկ-հատիկ հավաքել իմացած մայրենին… ուրեմն` Մարե… Հայրիկ… Հայ… Հայրենիք… Նա կիսաձայն ասաց իմացած բառերը, կամաց ու հանդարտ, որ ուշ վերջանան… Երակներում քնած մայրենին էր, ելք էր որոնում: Այն քնած արծիվ էր, որը մի շողքից աչք էր բացել, թպրտում էր հոգում… բառերը արյան հետ խուժում էին քունքերը, լեզու պահանջում, և բառերը պեծ-պեծ թափվում էին նրա աչքերից»:

Գալշոյանը զարմանալի նուրբ ու խոր զգացողականությամբ է հյուսել սիրելի հերոսի` Կոմիտասի կատարելության հասնող կերպարը: Եվ ինչպես հմուտ վարպետի ձեռքին գործիքներն են արագ ու վարժ ստեղծում, արարում հրաշագեղ կոթողներ, այնպես էլ հեղինակի ձեռքին բառերը նորանում են, նոր շունչ, իմաստ են առնում… ու բնության սիրահար գրողի ստեղծարար միտքը, գունեղ գրիչը կերտել է սքանչելի նկարագրություններ աշխարհի, մարդու, բնության և… և հենց նրա մասին, ով այդ բնաշխարհի ունկնդիրն էր, ընկալողն ու երգիչը…

«Գեղջկական երգերը ծնվել են այն ժամանակ,- գրում է հեղինակը,- երբ բնությունն ու շինականը եղել են արնակից, անխռով, եղել մի կտուրի տակ… Եվ շինականը իրեն կոչել է բնության տերը` իրավունքով` տեր, աշխատանքով` մշակ: Երբ գեղջկական երգերը չեն հորինվել, այլ ցորյանի պես ծլել են ժամանակին, անարատ…»: Դրանք խտացնում են հայ շինականի օրն ու կյանքը, տառապանքը, բողոքը, որոնց այնպե˜ս զգույշ է մոտեցել երգիչը, մշակել ու վերադարձրել տիրոջը… Հոգեհմա այդ երգերը բացառիկ արժեք ունեին Կոմիտասի համար:

Բնապաշտ գրողի գունեղ գրիչը զարմանալի կենդանի ու բնական է նկարագրել բնության գույները, ձայները, շշուկներն ու հնչյունները: Չէ՞ որ բնությունն ինքնին երգ է` անսկիզբ, անվերջանալի երգ, որը հենց այդպես էլ զգում, ընկալում էր Մեծն Կոմիտասը:

«Նա լուսնի շողերով երգն էր նոտագրում ու երգի հետ այդ գիշերվա արձակ շշուկները, տերևների սվսվոցը, արտերում հալված մանգաղների զրնգոցը, արևահար խոտերի, կալերի բույրը… շինականների դադրած շունչն ու երազները և բոլորը լուսնի շողերով օծված»:

Կոմիտասի բազմաբովանդակ, խոսուն երաժշտական աշխարհը, բանաստեղծական գողտրիկ խոսքը ունեն համամարդկային մեծ արժեք, կապրեն ժողովրդի մեջ` գերելով մարդկանց հոգիներ: Հայի բառ ու խոսքին անծանոթ օտարուհին, լսելով Կոմիտասի «Կռունկը», հուզվում է. «Դա ի˜նչ երաժշտություն էր… ի˜նչ ձայն… ես երբեք չպիտի մոռանամ… չպիտի մոռանամ…»:

Նրա շուրթերով խոսում էր անպաշտպան, բնաջնջվող մի ողջ ժողովուրդ: Նրա երգը տարագիր հայի հոգու երգն էր, հայրենիքի կարոտի կանչը, բողոքն ու ընդվզումն ընդդեմ անարդար աշխարհի: Նրա երգը հայի իրական կյանքն էր, սերը, ուժն ու պատմությունը: «Երգը ժողովրդի պատմությունն է, արևմտահայի այսօրվա օրն ու կյանքը: Զորավիգ ոչ ոք չունի, արդար ոչ մի դուռ, որուն գանգատվելու գնա»: Այսպես է հեղինակը բացում հայրենասեր երգչի խոհերը:

Կոմիտասին նվիրված պատմվածաշարը Գալշոյանը եզրափակում է «Ձայն ամենայն հայոց…» պատմվածքով, ուր երաժշտագետ-երգիչը ներկայանում է մեզ իր երաժշտական ողջ ընկալողականությամբ, ստեղծագործական ուրույն աշխարհով: Նա կարողանում էր արտաբերված մեկ հնչյունով ճանաչել, զատել, հավաքել հայոց աշխարհի բոլոր գավառներին յուրահատուկ բարբառը, երաժշտական ձայները, հնչյուններն ու շունչը. «Աշխարհիս չորեք կողմերեն երգչախմբումս ձայն ունեմ. հայ ձայն հնչեցնել կարելի է ու… երաժշտանոց հիմնել»:

Այո´, Կոմիտասը հիմնեց ու սերունդներին փոխանցեց երգի իր գանձարանը: Կոմիտասի վառ կերպարին շատերն են անդրադարձել: Նրա Մեծ անհատականությամբ նաև Գալշոյանն է գերվել: Ասեմ` մեծանուն գրողին հաջողվել է բազմակողմանիորեն, խորությամբ ամբողջացնել Կոմիտասի հիասքանչ կերպարը:

Գալշոյանական նկարագրությամբ Կոմիտասի կերպարը կմնա անկրկնելի:

Գոհար ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

ՀԱՐՑԵՐ ԵՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐ

1.Գնահատե՛ք Հարավարևմտյան Ասիայի աշխարհագրական դիրքը:

Տարածաշրջանը գտնվում է Ասիայի հարավային և արևմտյան հատվածներում՝ կապելով Եվրոպան, Ասիան և Աֆրիկան։ Այն ունի ռազմավարական նշանակություն՝ շնորհիվ Սուեզի ջրանցքի, Պարսից ծոցի և Բոսֆորի նեղուցների։

2. Բացատրե՛ք ջրի և նավթի նշանակությունը տարածաշրջանի համար:

Ջուրը կենսական նշանակություն ունի այս չոր կլիմայական պայմաններում, հատկապես ոռոգման և բնակչության կարիքների համար։ Նավթը տարածաշրջանի գլխավոր տնտեսական ռեսուրսն է, որը նպաստում է համաշխարհային էներգետիկ համակարգին և մեծ ազդեցություն ունի երկրների տնտեսության վրա։

3. Գնահատե՛ք տարածաշրջանի բնական պայմանները և ռեսուրսները՝ տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման հնարավորությունների տեսակետից:

Տարածաշրջանը հարուստ է նավթի, գազի, նաև որոշ հանքանյութերի պաշարներով։ Անապատային կլիման դժվարացնում է գյուղատնտեսության զարգացումը, սակայն ոռոգման համակարգերը դա մասնակիորեն փոխհատուցում են

4.Պատրաստե՛ք նյութեր Հարավարևմտյան Ասիայի պատմամշակութային և ճարտարապետական հուշարձանների վերաբերյալ:

Հարավարևմտյան Ասիայում գտնվում են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ, ինչպես օրինակ՝ Պարսից Պերսեպոլիսը (Իրանում), Պետրան (Հորդանանում), ինչպես նաև պատմական քաղաքներ՝ Երուսաղեմը և Մեքքան։

Պետրան հնամենի ու խորհրդավոր քարե քաղաք է, որը տեղակայված է անապատում: Պետրան հանկարծակի է հայտնվում և նույնքան էլ արագ անհետանում: Այս հնագույն քաղաքը հայտնի է իր արտասովոր գեղեցկությամբ: Բայց, ցավոք, շատ քիչ բան է հայտնի նրա և այն կառուցող ժողովրդի մասին:

Պետրան շատ մեծ քաղաք է, ընդ որում այնքան մեծ, որ մինչ այժմ ուսումնասիրվել է ընդամենը նրա երկու տոկոսը: Հնագետները օգտագործում են նորագույն տեխնոլոգիաները, որպեսզի ավելի շատ տեղեկություններ ստանան Պետրա քաղաքում ապրող մարդկանց մասին: Ովքե՞ր են նրանք։ Ինչու՞ են նրանք անհետացել:

Պետրա քաղաքում ապրող հասարակ մարդկանց առօրյա կյանքի մասին շատ բան հայտնի չէ: Այս քաղաքը հնագիտության դեռևս չբացահայտված գաղտնիքներից է: Հասկանալու համար, թե ինչու են բնակիչները լքել Պետրան, անհրաժեշտ է մանրամասն ուսումնասիրել հնագույն մեգապոլիսը:

Արաբական անապատի եզրին է գտնվում հնագույն մեգապոլիսը ՝ Պետրան: Հին աշխարհի ամենամեծ քաղաքը 1000 տարեկան է: Պետրայի արքաները Կեսարի ժամանակակիցներն էին, որոնք ապրել են Հիսուս Քրիստոսի ժամանակ: Բայց ինչու այդքան քիչ բան է հայտնի այս մեծ քաղաքակրթության մասին:

5. Ի՞նչ գիտեք տարածաշրջանի «թեժ» կետերի մասին:

Տարածաշրջանում կան բազմաթիվ հակամարտություններ, որոնցից հայտնի են Իսրայել-Պաղեստինյան հակամարտությունը, Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմը և Իրաքի և Եմենի քաղաքական անկայունությունը

Հարցեր բանավոր քննարկման համար.(նոյեմբեր ամիս)

1․ Ներկայացնել Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները։

Արևելյան Եվրոպա տարածաշրջանն ընդգրկում է 9 պետություն, որոնք հավաք
տարածքով ձգվում են Բալթիկ ծովից մինչև Սև ծով: Նրա ընդհանուր տարածքը 1,7 մլն.
քկմ է, որտեղ ապրում է 155 մլն. մարդ:

2.Պատմի՛ր Արևելյան Եվրոպայի բնակչության մասին:

Բնակչության վերարտադրության վրա ամենից ուժեղ բացասական ազդեցություն
ունեցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը: Հատկապես մեծ էին Լեհաստանի
մարդկային կորուստները (6,5 մլն.): Լեհաստանում միայն մի համակենտրոնացման
ճամբարում Օսվենցիմում աշխարհի 28 երկրից զոհվեց 4մլն. մարդ: Ներկայումս բոլոր
երկրներին բնորոշ է բնակչության վերարտադրության առաջին տիպը, գրեթե բոլոր
երկրներում տեղի է ունենում բնակչության նվազում:

3. Ի՞նչ դեր ունեն Ռուսաստանի բնական պայմաններն ու բնական ռեսուրսները երկրի զարգացման հարցում։

Բնական պայմաններն ու բնական ռեսուրսները մեծ դեր ունեն երկրի զարգացման համար, քանի որ մակերևույթի ձևերը, կլիմայական պայմանները, օգտակար հանածոների հարստությունը ու բազմազանությունը ամեն տարածքում տարբեր է։ Ռուսաստանը բացառիկ տեղ է գրավում աշխարհում, աչքի է ընկնում նավթի հարուստ պաշարներով, հարուստ է ջրային ռեսուրսներով: Ածխի պաշարներով Ռուսաստանը աշխարհում առաջատար տեղ է գրավում, ոսկու պաշարներով Ռուսաստանն աշխարհում առաջինն է, հարուստ է գունավոր մետաղներով:

4. Բացատրե՛ք, թե Ռուսաստանի տարածքի վիթխարի չափերը և բնական պայմանների բազմազանությունը ինչ առավելություններ ու խոչընդոտներ են ստեղծում տնտեսության զարգացման համար: 

5.Բնութագրեք Վրաստանի աշխարհագրական դիրքը:

Վրաստանն ունի շատ հարմար աշխարհագրական դիրք` Սև ծովի արևելյան ափին գտնվելու շնորհիվ: Ծովը Վրաստանի հարստության աղբյուրն է: Երկրի աշխարհագրական դիրքը նպաստավոր է նաև այն պատճառով, որ ունի տարանցիկ տրանսպորտային դիրք Ռուսաստանի, Հայաստանի, Ադրբեջանի, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիայի և Սև ծովի ավազանի երկրների միջև: Այդ դիրքի շնորհիվ Վրաստանը մեծ եկամուտ է ստանում: Վրաստանը լեռնային երկիր է, տարածքի մոտ 80%-ը զբաղեցնում են երիտասարդ լեռնաշղթաներն ու բարձրությունները:

6. Գնահատեք Սև ծովի դերը Վրաստանի կյանքում։

Սև ծովը կարևոր նշանակություն ունի Վրաստանի տնտեսական և տրանսպորտային զարգացման համար։

Նաև ունի տուրիստական նշանկություն։՛՛

7. Որո՞նք են Վաստանի զարգացման նախադրյալները:

Վրաստանի զարգացման նախադրյալներն են Սև ծովը, տարանցիկ տրանսպորտային դիրքը, լեռնային երկիր լինելը, բազմազան կլիման, անտառները և այլն։ Ծովը Վրաստանի հարստության աղբյուրն է: Սև ծովի արևելյան ափին գտնվելը նպաստում է արտաքին առևտրին, նավահանգիստների միջոցով կապելով երկիրը միջազգային առևտրային ցանցերին։ Կլիմայական բազմազանությունը նպաստում է գյուղատնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացմանը։ Սև ծովի առափնյա տարածքները հանդիսանում են զբոսաշրջային կենտրոններ, ինչը մեծացնում է տնտեսական եկամուտները։

8.Պատմի՛ր Վրաստանի բնակչության և կլիմայի մասին:

Վրաստանի բնակչությունը բազմազգ է։ Բնակչության թիվը մոտ 3.7 միլիոն է։ Երկրում կլիման բազմազան է՝ արևմտյան մասում խոնավ մերձարևադարձային, իսկ արևելյան մասում՝ չոր մերձարևադարձային։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Պատմվածքից դո՛ւրս գրիր ա և ե խոնարհման հնգական բայ, որոշիր դրանց կազմությունը․պա՞րզ են, թե՞ ածանցավոր։
Ե խոնարհման՝ Ալե-պարզ, ասել-պարզ, եկել-պարզ, հենվել-պարզ, տեսնել-ածանցավոր
Ա խոնարհման՝ գալ-պարզ, ծանոթանալ-ածացավոր, ջանալ-պարզ, կարողանալ-ածանցաոր
2․ Դո՛ւրս գրիր անհասկանալի բառերն ու արտահայտությունները և բառարանի օգնությամբ բացատրիր։
քողտիկ — փոքրիկ տուն, խրճիթ
3․Դուրս գրիր փոխաբերություններն ու համեմատությունները։
4․ Ինչո՞ւ է հեղինակը պատմվածքը վերնագրել ,,Կանչը,,։
Իմ կարծիքով հեղինակը այս պատմվածքը վերնագրել է «Կանչը», քանի որ գլխավոր հերոսը՝ Զորոն, պատմվածքի ընթացքում Ալեի կարիքն ուներ, ինչի պատճառով անընդհատ կանչում էր «Ալե~»
5․ Ո՞վ է Զորոն։ Ինչպիսի՞ն է նա․բնութագրի՛ր, մեղադրի՛ր, արդարացրո՛ւ նրան։
Զորոն մի ծեր մարդ էր, ով նույնիսկ չէր հասկանում, թե ում է սիրում կամ ինչ է ուզում անել։ Իմ կարծիքով Զորոյին կարելի է արդարացնել նրանով, որ ավելի լավ է իմանալ ճշմարտությունը, նույնիսկ, եթե այն շատ վատն է, քան ստին հավատալ։
6․ Ո՞վ է Ալեն։ Ինչպիսի՞ն է նա․բնութագրի՛ր, մեղադրի՛ր, արդարացրո՛ւ նրան։
Ալեն Զորոյին սիրելի մարդն էր, նրան ոչ մի բանում մեղադրել չեմ կարող։ Նա շատ հավատարիմ էր իր ընտանիքի հանդեպ։
7․ Ինչու՞ Զորոն կորցրեց իր պատանեկան տարիների սերը։
Պատերազմի հետևանքով Զորոյի և Ալեի ճանապարհները ստիպված բաժանվեցին։ Չնայած դրան, Զորոն դեռևս սիրում էր հիշում էր Ալեին։
8․ Ո՞րն է այն ,,էրգիրը,, , որի մասին հիշատակում է գրողը։
Հեղինակը «Էրգիր» անվանում էր նրան հարազատ Արևմտյան Հայաստանը։
9․ Հիշի՛ր Մ․Գալշոյանից անցած մեկ այլ ստեղծագործություն և փորձիր համեմատել ,,Կանչը,, պատմվածքի հետ՝ ընդգծելով նմանություններն ու տարբերությունները։
Վերցնենք «Մամփրե արքա» ստեղծագործությունը։ Երկուսում էլ նշված է, որ հերոսները կարոտում էին ինչ-որ բան, կամ ինչ-որ մեկին։ «Կանչը» պատմվածքում Զորոն կարոտում էր իր սիրած աղջկան, իսկ «Մամփրե արքա» պատմվածքում հերոսը կարոտում էր իր հայրենիքը՝ Արևմտյան Հայաստանը։ Ես ընտրեցի «Մամփրե արքա» ստեղծագործությունը, քանի որ այնտեղ էլ է նշվում Արևմտյան Հայաստանը, «Կանչը» ստեղծագործության մեջ էլ հեղինակը շատ էր նշում «էրգիրը»՝ Արևմտյան Հայաստանը։
10․ Պատմվածքը փոխադրի՛ր բանավոր։

1. Դասարանում քննարկել Վ. Սիրադեղյանի Ափսոս էր երեխան պատմվածքը:
2. Կարդալ ստորև դրված պատմվածքը, կազմել հարցեր /առնվազն 5/ և առաջադրանքներ պատմվածքի վերաբերյալ, պատասխանել այդ հարցերին:
1. Ինչո՞ւ էր երեխան այդքան շուտ հասել դպրոց։
Երեխան տաք հագուստ չուներ, սառչել էր, և վազելով դպրոց հասավ, հույս ունենալով, որ գոնե մի քիչ կտաքանա։
2․ Ինչո՞ւ Հարութ քեռին երեխային դպրոց չթողեց մտնել։
Հարութ քեռու ասելով, Ավագը նրան կարգադրել էլ ժամանակից շուտ չթողել դպրոց մտնել։
3․ Քո կարծիքով՝ Հարութ քեռին ճի՞շտ վարվեց, որ երեխային չթողեց մտնել դպրոց։
Իմ կարծիքով՝ ոչ։ Հարութ քեռին տեսնում էր, որ երեխան բուքից լրիվ սառչած էր, բայց միևնույնն էր, նա չթողեց երեխուն մտնել դպրոց և տաքանալ։
4․ Քո կարծիքով՝ ին՞չ արեց երեխան պատմվածքի վերջում։
Իմ կարծիքով՝ երեխան ճարը կտրած գնաց տուն, հետ տաքանալու։ Բայց դպրոց այդ օրը հետ չվերադարձավ։
5․ Փորձի՛ր նկարագրել երեխայի հագուկապը։
Երեխան գուլպայի ծակ թաթը ձգել, ոտքի տակ էր դրել, ոտքին մեծ, պոռթած կոշիկների ներսը դարման ու քուրջ էր խցկել և այդ ամենը ձեռքն ընկածով կապոտել էր։
3․ Պատմվածքը փորձիր պատմել մյուս դասին։

Երեխան արդեն հասնում էր դպրոցին։ Վազքից արդեն անցել էր քելքի։

Վախենում էր գլուխը վեր առնի՝ դպրոցը տեսնի սպասվածից հեռու։ Նաև թիփին աչքերին էր խփում, և երեխան գնում էր՝ փալաս կեպին աչքերին քաշած։

Դպրոցին, փաստորեն, հասել էր, մնում էր հասնի շեմին։ Չորս պատերի ապահովության հեռանկարից արդեն տաքանում էր։ Կամ լավ թմրել էր։ Այդպես գլուխը կախ գնալու դեմ էր առնելու դռանը և իրեն հաճելի անակնկալ էր մատուցելու։

Երեխան այնքան էր ինքն իրեն ապավինել, այնքան էր մտել ինքն իր մեջ, որ մրմռացող ոտքերը այլևս իրենը չէին։ Նա արդեն ոտքերին օգնել չէր կարող և ճիշտը դրանց գոյությունը ուրանալն էր։ Եթե ոտքերը իրենը չեն, ուրեմն ցավն էլ իրենը չի, խորամանկում էր երեխան։

Ձեռքից եկածը արել էր. գուլպայի ծակ թաթը ձգել, ոտքի տակ էր դրել, ոտքին մեծ, պոռթած կոշիկների ներսը դարման ու քուրջ էր խցկել, ձեռքն ընկածով կապոտել էր, բայց կարծես բան արած չլիներ։ Սառած, անզգալի, պրոտեզի վրա քաշած կոշիկի նման, ուրիշի ոտքին եղածի նման անհաղորդակից կային ու տարօրինակ էլ էր, որ հետը գալիս էին։ Այսինքն, առաջն ընկած գնում էին։

Երեխան հասավ դռանը ու դուռը չբացած՝ ներսում էր… Դուռը դեմ ընկավ, ու երեխան ցրտից ոտքից գլուխ դաղվեց։ Ուրեմն, դեռ ներսում չէր։

— Հարութ քեռի,— կանչեց,— սառա, Հարութ քեռի։

Երեխային թվաց հեռվի՜ց, դանդաղ, միջանցքով գալիս են։ Գալիս—չեն հասնում։ Դռան դեմ անակնկալի եկած երեխան անպաշտպան էր։ Այդքան չզգալու տված ցուրտը, այդքան իրենից վանած, արհամարհած ու չարացած ցուրտը մեկեն, վրիժառու խփել էր երեխային։ Կամքը հաշվարկված էր որոշակի տարածության, որոշակի ժամանակի համար և հիմա իր գործը արել՝ վերացել էր։ Սառնամանիքի դեմ նոր խաղ սկսել չէր լինի, և կամազուրկ մարմինը ցրտի բերանը տված՝ երեխան տղամարդավարի մղկտում էր։ Ու ամեն պահ ներսում հայտնվելու հույս ուներ։

Դռան փեղկը հույսով ետ գնաց ու դխկոցով դեմ առավ նիգին։

— Էսքան շուտ ո՞ւր ես եկել, այ լակոտ։

Հանգը այնպես չէր, թե՝ այ որդի, բա դու մեղք չե՞ս, բա դու քուն ու դադար չունե՞ս… Ձայնը քնահարամ եղած հարբածի չարություն ուներ, բայց երեխան չարությունը բիձու փնթփնթոց հասկացավ։
Լավ մարդուն նեղություն տալու համար երեխան մեղավորություն զգաց և արդեն որպես ներս մտած՝ բացատրեց, արդարացավ.

— Հարութ քեռի,— ասաց,— վազելով եմ եկել՝ շուտ հասա։

— Իմ գործը չի, Ավագը կարգադրել է չթողնեմ։

Երեխան կարծեց լավ չարդարացավ։

— Ավագը չի իմանա, Հարութ քեռի, կմտնեմ նստարանի տակ։

— Գնա ձեր թախտի տակ մտի,— ասաց։

Երեխան կարծեց հոգու հետ խաղ են անում։ Կարծեց հետագա վայելքն են ձգելով քաղցրացնում։

— Ավագը իմ մոր քեռու տղեն է, Հարութ քեռի, բաց արա։

— Գնա, գնա,— ասաց,— մի անգամ էլ ետ վազի արի՝ ժամը կգա։

Երեխան առաջին պահ չհավատաց, բայց հեռացող ոտնաձայնը իրոք հեռանում էր։ Երեխայի խելքը մտավ, որ, ուրեմն, ճիշտը տուն գնալ—դառնալն է։ Եթե դուռը չեն բացում, ուրեմն ճիշտը դա է, ու իր լավն են ուզում։ Բայց բուքը, մութը, բքից սսկված, տեղները չմատնող շները… Երեխան դպրոցի մատույցներում ձեռքի փայտը վախի հետ շպրտել էր՝ ո՞նց գտներ։ Հետո, ախր, ո՞նց կարող էր տուն գնալ—դառնալը ավելի հարմար լինել։ Իսկ եթե հարմար չէ, դուռն ինչո՞ւ չբացեցին… Երեխայի միտքն էլ էր սառչում։ Իսկ ոտքերը ինքնաբերաբար դոփդոփում էին։ Երեխան արդեն պարում էր։ Բայց ուսը գցած շորի պայուսակը լնգլնգում էր և գրպանիկի թանաքամանը կարող էր շուռ գալ։ Երեխան ձախ ձեռքը հանեց թևատակից, շորի վրայից բռնեց թանաքամանը, բութ, սառչող մատով խցեց բերանը։ Հիմա կարող էր ապահով թռչկոտել։

Ձախ ձեռքն էլ ոտքերի հետ սառչում էր։ Ականջներին երեխան կամքի գերագույն լարումով ձեռք չէր տալիս. տրորեր՝ մղկտոցը սաստկանալու էր։ Միտքը ցրտից, ցավից շեղել էր պետք։ Մի բան անել պետք էր։ Հիշեց, որ գրպանում հացի կտոր կա, աջ ձեռքն էլ թևատակից հանեց, կոխեց գրպանը՝ լիքը ձյուն էր, ձյան տակ հացը քարացել էր։ Եվ երեխան սկսեց երգել.Այսքան ուրախ կյանքը մեր ընկեր էսինչն է տվել,Այսքան ուրախ կյանքը մեր ընկեր էսինչն է տվել…

— Սովից ցնդել ե՞ս, այ լակոտ։

Երեխան քարացավ։ Ամոթից մի երկվայրկյան նույնիսկ տաքացավ։ Իր երգելը երգեցողության դասատուն անգամ լսած չկար, իսկ սա Ավագն էր։ Երեխան կուչ եկավ ու սպասում էր, որ վզակոթին տան։ Միաժամանակ սպասում էր դուռը բացվելուն։ Լարումից երեխան մի քիչ էլ տաքացավ։

Հարցեր և առաջադրանքներ։
1․ Պատմվածքից դուրս գրիր 10 գոյական անուն և հոլովիր։
Ուղղական — օր, տուն, պատմություն, երեխա, պատկեր, ժամանակ, բեռնատար, դպրոցական, կյանք, հարց, ճանապարհ
Սեռական — օրվա, տան, պատմության, երեխայի, պատկերի, ժամանակի, բեռնատարի, դպրոցականի, կյանքի, հարցի, ճանապարհի
Տրական — օրվան, տանը, պատմությանը, երեխային, պատկերին, ժամանակին, բեռնատարին, դպրոցակաին, կյանքին, հարցին, ճանապարհին
Հայցական — օրը, տունը, պատմությունը, երեխան, պատկերը, ժամանակը, բեռնատարը, դպրոցականը, կյանքը, հարցը, ճանապարհը
Բացառական — օրից, տնից, պատմությունից, երեխայից, պատկերից, ժամանակից, բեռնատարից, դպրոցականից, կյանքից, հարցից, ճանապարհից
Գործիական — օրով, տնով, պատմությամբ, երեխայով, պատկերով, ժամանակով, բեռնատարով, դպրոցականով, կյանքով, հարցով, ճանապարհով
Ներգոյական — օրում, տնում, պատմությունում, երեխայում, պատկերում, ժամանակում, բեռնատարում, դպրոցականում, կյանքում, հարցում, ճանապարհում
2․Դուրս գրիր ներկա ժամանակի 10 բայ և վերականգնիր նրանց սկզբնաձևերը։
3․Դուրս գրիր անհասկանալի բառերն ու բառակապակցությունները և բառարանի օգնությամբ բացատրիր։
4․Դուրս գրիր հնգական պարզ և ածանցավոր բառ և վերլուծիր բառակազմորեն։
5․ Պատմվածքը բաժանիր մասերի և վերնագրիր։
6․ Բաժանածդ հատվածները առանձին-առանձին վերլուծիր՝ ընդգծելով հեղինակի ասելիքը։
7․ Ո՞րն էր պատմվածքի գլխավոր միտքը, առանձնացրու։
8․ Այս ստեղծագործության միջոցով հեղինակը ի՞նչ էր փորձում ընթերցողին ասել։

1. Ի՞նչ նշանակություն ունի լսողությունը մարդու կյանքում:
Լսողության օգնությամբ մարդիկ ընկալում են խոսքը, հաղորդակցում միմյանց հետ, տեղեկատցվություն ստանում, սովորում, զանազանում միջավայրի տարբեր ձայները և կողմնորոշվում նրանցում։ Լսողությունը մեջ դեր է խաղում մարդու խոսքի և մտավոր զարգաղման համար։
2. Ինչպե՞ս են ձայնային տատանուﬓերը հասնում լսողական ընկալիչներին:
Ականջախեցին հավաքում է ձայնային տատանումները և ուղղում դեպի լսողական արտաքին անցուղի։ Լսողական ոսկրիկները թմբկաթաղանթի տատանումները փոխանցում են ձվաձև պատուհանի թաղանթին։ Ձվաձև թաղանթը տատանվելով առաջացնում է ներքին ականջի խխունջի հեղուկի տատանում որը գրգռում է ընկալիչները։
3. Ի՞նչ մասերից է կազմված ականջը:
Ականջը կազմված է 3 բաժնից՝ արտաքին, միջին, և ներքին։ Արտաքին ՝ ականջախեցի և արտաքին լսողական անցուղի, միջին՝ մուրճիկմ սալ, ասպանդակ ներքին՝ գալարուն խողովակներ խխունջ։
4. Որ տե՞ղ է գտնվում լսողական վերլուծիչի կենտրոնական բաժինը:
Լսողական վերլուծիչի կենտրոնական բաժինը գտնվում է մեծ կիսագնդերի քունքային հատվածում։