257.Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):
Օրինակ`
Զուլալ ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:
դաշտային ծաղիկներն օրորվում են մեղմ զեփյուռից:
հոռդարատ Գետը ողողել էր փոքր քաղաքի տներն ու պարիսպները:
հոգնած ճանապարհորդը պատմում էր մեծ անապատի մասին:
Գետը սիրուն շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների մեծ ստվերները ծածկել էին արարատյան դաշտերն ու հովիտները: Հնէաբանները 1343 թվականի դամբարանից հին գործիքներ գտան:
258.Ընդգծված ծավալուն որոշիչները (որոշիչ բառակապակցությունները) գրի՛ր որոշյալից հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:
Օրինակ`
Անտառաբնակ բուի նման մի կին քաշում էր գանգակի պարանր: Զանգակի պարանը քաշում էր մի կին` նման անտառաբնակ բուի:
Սրտաբուխ ու մտերիմ այդ ձայնը ուշքի բերեց նրան:
այդ ձայնը ուշքի բերեց նրան, Սրտաբուխ ու մտերիմ։
Գարնան երեկոյի նման գգվող մի ժպիտ թառել էր դեմքին:
մի ժպիտ թառել էր դեմքին Գարնան երեկոյի նման գգվող։
Կոշտուկներով պատած ու հողաբույր ձեռքերը հարգանք
էին ներշնչում:
հարգանք էին ներշնչում Կոշտուկներով պատած ու հողաբույր ձեռքերը։
Անտառային հավերժահարսի նման մի աղջիկ հանկարծ փայտահատին մոտեցավ:
մի աղջիկ հանկարծ Անտառային հավերժահարսի նման։ փայտահատին մոտեցավ Անտառային հավերժահարսի նման։
մի կին անցնում էր մեր փողոցով: Երկարոտն ու նրբակազմ տեսքով։
Գազանիկը երկար, բարակ ու ոսկրոտ մատներով մարդու ձեռքերին թաթեր ուներ:
259.Տրվսւծ ծավալուն որոշիչներն ավելացրո՛ւ ընդգծված գոյականներին այնպես, որ լինեն նրանցից առաջ և հետո: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:
Օրինակ`
Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց: Ջրաղացը լռել էր արդեն: — Ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց ջրաղացը լռել էր արդեն:
Ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց, լռել էր արդեն:
Արդեն լռել էր ջրաղացը` ծեր ու իմաստուն հեքիաթասաց:
Խուճապահար թռչունի նման: Մի աղջիկ մոտեցավ հավաքվածներին:
Վերջալույսի շողերով օծված: Լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես:
Կարկաչուն ու հստակ ձայնը գլուխը գցած: Զանգը բոլորին հավաքում էր եկեղեցում:
մի աղջիկ` Խուճապահար թռչունի նման մոտեցավ հավաքվածներին:Վերջալույսի շողերով օծված, լեռն առասպելական մի նահապետ էր կարծես:Կարկաչուն ու հստակ ձայնը, գլուխը գցած հավաքում էր բոլորին եկեղեցում:
260.Նախորդ վարժության օրինակների օգնությամբ բացատրի՛ր, թե ե՛րբ և ինչպե՛ս է տրոհվում ծավալուն որոշիչը (որոշիչ բառակապակցությունը):
261.Հարցական դերանունները փոխարինի´ր համապատասխան որոշիչ բառակապակցություններով:
Հեռագիրը`ի բերել էին գիշերը:
Ծաղիկը` շատ գեղեցիկ է, դաշտում կարծես միակն էր:
Աշունը շուկան լցրել է թարմ մրգերով` ինչպիսի՞՞:
Նրա հիասթափությունը մատնում էին գեղեցիկ աչքերը` ինչպիսի՞:
Մի ժպիտ` ինչպիսի՞, թառել էր դեմքին:
262.Կետադրի՛ր:
Ընկերս զվարթ ու կատակաբան շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին:
Կանաչազարդ դաշտավայրը ցողված վաղորդյան մարգարիտներով վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով:
Այդ առավոտ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր ծաղկազգեստ ու բուրող:
Մայրամուտին ծովը շառագույն ու հանդարտ հանկարծ ալեկոծվեց:
Ընկերս զվարթ ու կատակաբան, շուրջն էր հավաքել բոլոր հյուրերին: Կանաչազարդ դաշտավայրը, ցողված վաղորդյան մարգարիտներով, վառվում էր ծիածանի ամենանուրբ գույներով: Այդ առավոտ՝ տեսածս առաջին բանը մեր ծիրանենին էր՝ ծաղկազգեստ ու բուրող: Մայրամուտին ծովը՝ շառագույն ու հանդարտ, հանկարծ ալեկոծվեց:
263.Հարցական դերանունները փոխարինի՛ր հատկացուցիչներով:
Ո՞ւմ-մի մարդու աչքն ամբողջ օրը ճանապարհին էր:
Միշտ հիշում է ո՞ւմ խոսքը- իր հայրիկի:
Ինչի՞- գետի ջուրը բարձրացել էր ձնհալից:
Ինչի՞- ծառի արմատները շատ խորն էին թափանցել:
Ինչի՞- ֆլորիդայի փողոցները լայն էին և ուղիղ:
264.Ընդգծված բառերին ավելացրո՛ւ հատկացուցիչ լրացումներ, որոնք ցույց տան, թե դրանք (հատկացյալները) ո՛ւմ, կամ ինչի՛ն են պատկանում կամ վերաբերում:
Ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել:
Սիրով կարդում էր բանաստեղծությունները:
Երեկոն շատ խաղաղ էր:
Խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր:
Հրամանները շատ արագ էին կատարվում:
Ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել՝ Ձկները լույսի պատճառով շատ խորն էին իջել իր ծովի մեջ:շ
Սիրով կարդում էր բանաստեղծությունները՝ Սիրով կարդում էր իր սիրած գրողի բանաստեղծությունները:
Երեկոն շատ խաղաղ էր՝ Անհամբեր սպասվող երեկոն շատ խաղաղ էր:
Խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր՝ Արժեքավոր խանութն արդեն երկար ժամանակ փակ էր:
Հրամանները շատ արագ էին կատարվում՝ Նրա տված հրամանները շատ արագ էին կատարվում:
265.Նախադասություններն ընդարձակի´ր` ընդգծված հատկացուցիչի և հատկացյալի միջև ավելացնելով փակագծում տրված բառակապակցությունը: Կետադրությանն ուշադարությո´ւն դարձրու:
Օրինակ`
Արեգակի խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ: (ընդամենը մի քանի րոպե տևող) – Արեգակի` ընդամենը մի քանի րոպե տևող խավարումը սարսափ առաջացրեց մարդկանց մեջ:
Նոբելի գործարանները ցրված էին Եվրոպայով մեկ: (պայթուցիկ նյութեր արտադրող)
Նոբելի կտակր կարծես թե հակասում էր նրա ապրած կյանքին: (մարդության խաղաղասիրությունն ու զարգացումը խթանող)
Վիկտոր Համբարձումյանը դարձավ աստղաֆիզիկայի ամբիոնի առաջին վարիչը: (իր իսկ նախաձեռնությամբ ստեղծված)
Նա նկատեց, որ փայտանյութի բաղադրությունր ինչ-որ բանով խաղողի շաքարն է հիշեցնում (թղթի ու արհեստական մետաքսի վերածվող):
Քիմիկոսներն էին ելք փնտրում այդ երկրների բնակչությանն օգնելու: (գյուղատնտեսական մթերքների կարիք ունեցող)
266.Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կա՛մ շարադասությունը փոխիր, կա՛մ կետադրիր:
Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:
Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:
- Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր факт կա:
→ Նավապետի՝ անցյալ դարում ապրած առագաստանավի գրառումներում, կա մի հետաքրքիր факт:
- Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:
→ Խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար, հաճախացան վարելահողերի, որոնցում անտառներ հատվել էին ընդարձակման նպատակով:
- Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
→ Բարեկամը, որը պաշտպանում է հողը սև մրրիկներից, անտառն է:
- Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքը ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
→ Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև ծուխը, որը ծածկում է արևի դեմքը անտառային հրդեհներից, և հրաբխային մուրը:
- Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
→ Որպես «մանանա» քարաքոսը, մարդիկ հավաքում էին գետնին ցրված հատիկները ու պատրաստում ալյուր:
- Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներ մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:
→ Շիթերը, որոնք մաշեցնում են լեռնային ապարները անձրևների և հալոցքի ջրով, քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:
- Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
→ Գրառումներում, որոնք վերաբերում էին անցյալ դարում ապրած նավապետին, կա մի հետաքրքիր փաստ:
- Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:
→ Վարելահողերի, որոնցից անտառներ հատվել են ընդարձակման համար, հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:
- Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
→ Անտառն է այն բարեկամը, որը պաշտպանում է հողը սև մրրիկներից:
- Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքը ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
→ Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև ծուխը, որը ծածկում է արևի դեմքը անտառային հրդեհներից, և հրաբխային մուրը:
- Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
→ Ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման, գետնին ցրված հատիկները, որոնք մարդիկ հավաքում էին, օգտագործվում էին ալյուր սարքելու համար:
- Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներ մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:
→ Շիթերը, որոնք մաշեցնում են լեռնային ապարները անձրևների և հալոցքի ջրով, քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:
267.Տրված նախադասությունների ընդգծված անդամները համեմատի՛ր. Բ խմբի լրացումներն ինչո՞վ են տարբերվում Ա խմբի որոշիչներից: Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՛ւ են դրանք բացահայտիչ կոչվում:
Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
Բ. Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:
Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:
Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյր` նախկին ծովագնացը:
Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Բ. Հալեյը` «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել: Բ. Նյուտոնը՝ մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:
Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը: Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյ՝ նախկին ծովագնացը:
Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները: Բ. Հալեյը՝ «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
268.Ընդգծված որոշիչներն ըստ օրինակի դարձրո՛ւ բացահայտիչ: Կետադրությանն ուշադրությո՛ւն դարձրու:
Օրինակ`
Սիրո աստվածուհի Աստղիկը լողանում էր Արածանիի ջրերում: Աստղիկը` սիրո աստվածուհին, լողանում էր Արածանիի ջրերում:
Հայաստանի ամենամեծ լիճ Սևանից սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը:
Տղան մոտեցավ չարաճճի գեղեցկուհի արքայադստերը:
Զորքր պաշարում է երկրի մայրաքաղաք Նինվեն ու սպասում նոր հրամանի:
Կինը հարևաններին բողոքում է իր ոչ ու փուչ մարդ Նազարից: Նազարի հետ կռվող Սաքոն էլ էր այդ հարսանիքում:
Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը իր հայրենիք Իտալիայի թշվառ վիճակից:
Ծերունին հաճախ էր իր թոռնիկ Կարոյով հպարտանում:
Հայաստանի ամենամեծ լիճ, Սևանը, սկիզբ է առնում միայն Հրազդանը:Տղան մոտեցավ չարաճճի գեղեցկուհի՝ արքայադստերը:Զորքր պաշարում է երկրի մայրաքաղաք՝ Նինվեն, ու սպասում նոր հրամանի:Կինը հարևաններին բողոքում է իր ոչ ու փուչ մարդ՝ Նազարից: Նազարի հետ կռվող Սաքոն էլ էր այդ հարսանիքում:Արյունոտվում էր զորավարի սիրտը՝ իր հայրենիք՝ Իտալիայի թշվառ վիճակից:Ծերունին հաճախ էր իր թոռնիկ՝ Կարոյով, հպարտանում:
269.Հարցական դերանունների փոխարեն համապատասխան բացահայտիչներ գրի՛ր:
Միքայելը` իմ ենկերը, երեկ մեր տանն էր:
Տանտիրուհուց,`որը մայրիկս ընկերուհիներ, հեռագիր էր ստացել:
Տղան անհամբեր սպասում էր Սևուկի` իր շան՞ երևալուն:
Մայրը որդուց` որին շատ էր սիրում։, արդեն երկար ժամանակ լուր չուներ:
Քուռկիկ Ջալալին արագ մոտեցավ տիրոջը` իր սիրելի տիրոջը:
Հրազդանը` ֆուտբոլային թիմը Երևանով է անցնում:
270.Կետադրի՛ր:
Մենք ես ու Ցոլակը մտանք բակ:
Ընկերներս գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով երկու տղա քայլում էին գետափով:
Ես ու իմ ընկերը Անդոն հաց ենք տանում նրա հոր բրուտ Ավագի համար:
Կարմիր շորերով աղջիկը այդ բարձրահասակ երեխան հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին:
Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի:
Քամին աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին վայրագ ուժով խառնեց- պղտորեց գետի անշարժ ջրերը:
Մեր երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից:
Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը Բաֆուտի Ֆոնը:
Ծառերից հազարամյա կաղնիներից կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակ
Մենք, ես ու Ցոլակը, մտանք բակ: Ընկերներս, գլխաբաց չթե հասարակ շապիկով, երկու տղա քայլում էին գետափով: Ես ու իմ ընկերը, Անդոն, հաց ենք տանում նրա հոր՝ բրուտ Ավագի համար: Կարմիր շորերով աղջիկը, այդ բարձրահասակ երեխան, հեռացավ կտուրից ու մոտեցավ աղջիկներին: Մուխի մեջ երևաց ոսկե ծամիկներով Ազնոն՝ դուստրը իմ վաղեմի ծանոթի: Քամին, աշխարհի հզոր ու անսանձ ոգին, վայրագ ուժով խառնեց-պղտորեց գետի անշարժ ջրերը: Մեր երեխաներիս աչքը չէր հեռանում արագիլներից: Ամենավերին աստիճանին կանգնած էր իմ բարեկամը՝ Բաֆուտի Ֆոնը: Ծառերից, հազարամյա կաղնիներից, կանցնես ու կտեսնես փնտրածդ հյուղակը:
Մհեր Մկրտչյան 