Գլխավոր ճակատամարտերը
Առաջին աշխարհամարտը (1914-1918) մարդկության պատմության ամենախոշոր ու արյունալի պատերազմներից էր։ Այն ընդգրկեց գրեթե բոլոր մայրցամաքները, սակայն հիմնական մարտերը ծավալվեցին Եվրոպայում և Մերձավոր Արևելքում։
- Մարնի ճակատամարտ (1914) – ֆրանսիական ու անգլիական զորքերը կանգնեցրին գերմանական բանակին և փրկեցին Փարիզը։
- Վերդենի ճակատամարտ (1916) – ամենաերկար ու դաժան մարտերից մեկը․ ֆրանսիացիները դիմակայեցին գերմանական հարձակմանը։
- Սոմմեի ճակատամարտ (1916) – այստեղ առաջին անգամ օգտագործվեց տանկ։ Հսկայական կորուստներ կրեցին երկու կողմերն էլ։
- Տաննենբերգ (1914) – Գերմանիան ծանր պարտություն տվեց ռուսական բանակին Արևելյան ճակատում։
- Գալիպոլիի օպերացիա (1915-1916) – դաշնակիցները փորձեցին գրավել Դարդանելի նեղուցը, բայց թուրքերը հաղթանակ տարան։
- Կապորետտո (1917) – իտալական բանակը պարտություն կրեց գերմանա-ավստրիական զորքերից։
Այս ճակատամարտերը ցույց տվեցին պատերազմի մասշտաբն ու մարդկային կորուստների ահռելիությունը։
Պատերազմի հետևանքները
Առաջին աշխարհամարտը փոխեց աշխարհի քաղաքական քարտեզը։
- Զոհվեց ավելի քան 10 միլիոն մարդ, վիրավորվեց շուրջ 20 միլիոն։
- Կործանվեցին հին կայսրությունները՝ Գերմանական, Ռուսական, Ավստրո-Հունգարական, Օսմանյան։
- Ստեղծվեցին նոր պետություններ՝ Լեհաստան, Չեխոսլովակիա, Հարավսլավիա, Լիտվա, Լատվիա, Էստոնիա։
- 1919 թ․ կնքվեց Վերսալի պայմանագիրը, որով Գերմանիան պարտված ճանաչվեց։
- Ստեղծվեց Ազգերի լիգան՝ պատերազմները կանխելու համար։
- Հայ ժողովրդի համար այս տարիները ողբերգական եղան․ տեղի ունեցավ 1915-1916 թթ․ Հայոց ցեղասպանությունը, որի հետևանքով զոհվեցին մոտ մեկուկես միլիոն հայեր։
Հայ կամավորական ջոկատները
Հայերը կարևոր դեր ունեցան Կովկասյան ճակատում՝ ռուսական բանակի կազմում ստեղծելով կամավորական գնդեր։
- 1-ին գունդ – հրամանատար Անդրանիկ Օզանյան։
- 2-րդ գունդ – հրամանատար Դրո (Դրաստամատ Կանայան)։
- 3-րդ գունդ – հրամանատար Համազասպ Սրվանձտյան։
- 4-րդ գունդ – հրամանատարներ Արամ Մանուկյան, հետագայում այլք։
Նրանք մասնակցեցին Սարիղամիշի, Վանի, Էրզրումի, Բիթլիսի և այլ մարտերի։ Հայ կամավորների հերոսական պայքարը մեծապես նպաստեց Արևմտյան Հայաստանի բազմաթիվ շրջանների ազատագրմանը։Առաջին Աշխարհամարտը և հայերի մասնակցությունը
Մհեր Մկրտչյան 