Month: March 2026

Անցյալի հիշողությունը ապագայի կառուցման ամենակարևոր հիմքերից մեկն է։ Ժողովուրդը, որը մոռանում է իր պատմությունը, կորցնում է իր ինքնությունը:

Գեղարվեստական հատվածում, հատկապես Սիլվա Կապուտիկյան-ի «Քելե՛, լաո» բանաստեղծությունից բերված տողերում, արտահայտված է հայրենիքի հանդեպ խոր կարոտը և վերադարձի անսահման ցանկությունը։ «Իմա՞լ կեղնի, իմա՞լ չէրթանք մըր էրգիր» կրկնվող հարցը ցույց է տալիս, որ մարդը չի կարող մոռանալ իր արմատները, իր հողը։

Պատմական հատվածը ևս ընդգծում է հիշողության կարևորությունը։ 1965 թվականին, երբ նշվեց Հայոց ցեղասպանություն-ի 50-ամյակը, հայ ժողովուրդը դուրս եկավ փողոց՝ պահանջելով արդարություն և իր իրավունքների պաշտպանություն։ Սա ապացուցում է, որ նույնիսկ տասնամյակներ անց ժողովուրդը չի մոռանում իր անցյալը և շարունակում է պայքարել արդարության համար։ 1967 թվականին կառուցված Ծիծեռնակաբերդ հուշահամալիրը դարձավ ոչ միայն հիշողության խորհրդանիշ, այլ նաև ապագայի ուղեցույց՝ հիշեցնելով սերունդներին իրենց պատմության մասին։

Իմ կարծիքով, մեր պատմության իմացությունը շատ մեծ արժեք ունի։ Այն մեզ սովորեցնում է գնահատել մեր հայրենիքը, հասկանալ մեր ժողովրդի անցած դժվարությունները և չկրկնել անցյալի սխալները։

Առաջադրանքներ․

Տրված են A(0; −1), B(0; 1) և C(1; 2) կետերը․

1) Գտնել AB վեկտորի կոորդինատները:

2) Գտնել AC վեկտորի երկարությունը:

3) Գտնել B և C կետերի հեռավորությունը:

4) Գտնել AB հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

5) Գտնել AC և BC վեկտորների սկալյար արտադրյալը:

6) Կազմել B կենտրոնով այն շրջանագծի հավասարումը, որն անցնում է C կետով:

7) Կազմել A և C կետերով անցնող ուղղի հավասարումը։

8) Ո՞ր քառորդին է պատկանում C կետը:

• Բնութագրե՛ք Շիրակի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
• Շիրակի մարզը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հյուսիս-արևմտյան մասում։ Այն սահմանակից է Վրաստան-ին և Թուրքիա-ին։
• Մարզի կենտրոնը Գյումրի քաղաքն է։
• Մարզի աշխարհագրական դիրքը համարվում է կարևոր, քանի որ այն գտնվում է միջազգային ճանապարհների մոտ, սակայն սահմանների փակ լինելը որոշ չափով խոչընդոտում է տնտեսական զարգացմանը։
• Վերլուծե՛ք Շիրակի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:
• Շիրակի մարզը լեռնային է և ունի խիստ, ցուրտ կլիմա։ Ձմեռները երկար են, իսկ ամառները՝ համեմատաբար զով։
• Մարզը հարուստ է բնական ռեսուրսներով․
• բերրի հողեր (սևահողեր),
• ջրային պաշարներ,
• շինանյութեր՝ տուֆ և բազալտ,
• նաև ունի արևային և քամու էներգիայի օգտագործման հնարավորություններ։
• Առանձնացրե՛ք Շիրակի մարզի քաղաքները և հայտնի գյուղերը:
• Շիրակի մարզի քաղաքներն են՝
• Գյումրի
• Արթիկ
• Մարալիկ
• Հայտնի գյուղերից են՝
• Աշոցք
• Պեմզաշեն
• Արևիկ
• Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• սննդի արդյունաբերությունը,
• թեթև արդյունաբերությունը,
• շինանյութերի արտադրությունը,
• արհեստագործությունը (հատկապես Գյումրի քաղաքում)։
• Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• անասնապահությունը (կովաբուծություն, ոչխարաբուծություն),
• հացահատիկի մշակությունը,
• կարտոֆիլի արտադրությունը,
• կաթնամթերքի արտադրությունը։
• Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
• Հառիճավանք
• Մարմաշեն
• Սև բերդ
• Կումայրի պատմական կենտրոն
• Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։
• Շիրակի մարզը առանձնանում է իր խիստ կլիմայով, մշակութային հարուստ ժառանգությամբ
• Հատկապես Գյումրի քաղաքը հայտնի է իր արվեստով, ճարտարապետությամբ և ավանդույթներով։

1)Տրված է f(x) = 4/x ֆունկցիան: Գտե՛ք ֆունկցիայի արժեքը ա) 1, բ) –2, գ) 10 կետում:

fx=4

2)Տրված է f(x) = 1/(x — 5) ֆունկցիան: Գտե՛ք ֆունկցիայի արժեքը ա) 4, բ) 8, գ) -5 կետում:

fx=-1

3)Տրված է f(x)= 1/(4x + 2) ֆունկցիան: Գտե՛ք ֆունկցիայի որոշման տիրույթը։ Ո՞ր կետերում է ֆունկցիան ընդունում ա) 1, բ) 0.1, գ) -1/2 արժեքը:

ա) $x=-\frac{1}{4}$

բ) $x=2$x

գ) $x=-1$x

4)Տրված է f(x) = — 2/(3x + 1) ֆունկցիան: Գտե՛ք ֆունկցիայի որոշման տիրույթը։ Ո՞ր կետերում է ֆունկցիան ընդունում ա) -2, բ) -1/3 գ) 0.2 արժեքը:

5)Տրված է f(x) = 4/(x — 2) — 3 ֆունկցիան: Գրե՛ք ա) f(x + 2) բ) f(x — 4) + 1 գ) f(x + 1) — 5 ֆունկցիայի բանաձևը։

6)Տրված է f(x) = 1/(x — 10) + 6 ֆունկցիան: Գրե՛ք ա) 2f(x), բ) 3f(x) + 15 գ)- 5f(x) + 13 ֆունկցիայի բանաձևը:

• Բնութագրե՛ք Արմավիրի մարզի աշխարհագրական դիրքը:
• Արմավիրի մարզ գտնվում է Հայաստանի արևմտյան մասում՝ Արարատյան դաշտավայրում։ Հարավից սահմանակից է Թուրքիային, իսկ Հայաստանի ներսում՝ Արարատի և Արագածոտնի մարզերին։ Մարզի տարածքը հիմնականում հարթավայրային է, կլիման՝ տաք և չոր։ Մոտ լինելը Երևանին և կարևոր ճանապարհներին նպաստում է տնտեսական և տրանսպորտային կապերի զարգացմանը:
• Վերլուծե՛ք Արմավիրի մարզի բնառեսուրսային ներուժը:
• Մարզը հարուստ է բնական ռեսուրսներով, որոնք հիմնականում նպաստում են գյուղատնտեսությանը։ Բնական ռեսուրսներն են օրինակ՝ բերրի հողերը, ջրային ռեսուրսները (Արաքս և Մեծամոր գետերը), արևոտ կլիման։
• Օգտվելով համացանցից նկարագրի՛ր Էջմիածին և Մեծամոր քաղաքների կարևորությունը։
• Էջմիածինը Հայաստանի հոգևոր կենտրոնն է։ Այստեղ գտնվում է Հայ Առաքելական եկեղեցու կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը։ Քաղաքը նաև կարևոր մշակութային և զբոսաշրջային կենտրոն է։ Մեծամոր քաղաքը հայտնի է էներգետիկ նշանակությամբ, քանի որ այստեղ է գտնվում Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանը՝ Մեծամորի ատոմային էլեկտրակայան, որը երկրում էլեկտրաէներգիայի կարևոր աղբյուր է։
• Առանձնացրե՛ք Արմավիրի մարզի խոշոր, գերխոշոր և հայտնի գյուղերը:
• Արշալույս, Փարաքար, Մուսալեռ, Արաքս, Մարգարա, Բաղրամյան գլուղերը։
• Արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• Արմավիրի մարզում առավել զարգացած են շինանյութերի արտադրությունը, սննդի արդյունաբերությունը, գինեգործությունն ու կոնյակագործություը և էլեկտրաէներգիայի արտադրություն
• Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
• Մարզի տնտեսության հիմնական ճյուղը գյուղատնտեսությունն է։ Զարգացած են անասնապահությունը, խաղողագործությունը, պտղաբուծությունը, բանջարաբուծությունը և հացահատիկային մշակաբույսերի աճեցումը։
• Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։
• Մեծամորի հնավայր, Էջմիածնի Մայր Տաճար, Զվարթնոց տաճար, Սարդարապատի հուշահամալիր

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ո՞ր ուժն են անվանում Ամպերի ուժ:
Ամպերի ուժը այն ուժն է, որով մագնիսական դաշտը ազդում է հոսանքակիր հաղորդիչի վրա։
2. Ինչպե՞ս է ուղղված մագնիսական դաշտում հոսանքակիր հաղորդիչի վրա ազդող ուժը:
Այն ուղղված է հաղորդիչի և մագնիսական դաշտի գծերի նկատմամբ ուղղահայաց
3. Մագնիսական դաշտում հոսանքակիր շրջանակի ո՞ր դիրքում է նրա վրա ազդող ուժերի մոմենտը զրո:
Երբ շրջանակի հարթությունը ուղղահայաց է մագնիսական դաշտի գծերին։
4. Ի՞նչ է էլեկտրաշարժիչը, և ի՞նչ կառուցվածք ունի այն:
Էլեկտրաշարժիչը սարք է, որը էլեկտրական էներգիան փոխակերպում է մեխանիկական էներգիայի։ Այն բաղկացած է մագնիսից, շրջանակից, կոլեկտորից, խոզանակներից:
5. Ի՞նչ դեր է կատարում կոլեկտորն էլեկտրաշարժիչում։
Կոլեկտորը փոխում է շրջանակում հոսանքի ուղղությունը, որպեսզի շարժումը շարունակվի նույն ուղղությամբ։
6. Ինչ առավելություններ ունեն էլեկտրաշարժիչները:
7. Ո՞ր երևույթն են անվանում էլեկտրամագնիսական մակածում։
Այն երևույթն է, երբ փոփոխվող մագնիսական դաշտի ազդեցությամբ հաղորդիչում առաջանում է հոսանք։
8. Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Ֆարադեյի փորձերում մեկ մագնիսի փոխարեն կոճի մեջ մտցնենք իրար հպված երկու մագնիս, որոնց բևեռները՝ ա. համընկնում են, բ. հակադիր են:
9. Ի՞նչ կառուցվածք ունի փոփոխական հոսանքի պարզագույն գեներատորը։
Այն բաղկացած է մագնիսից, պտտվող շրջանակից, օղակներից, խոզանակներից:
10. Ո՞ր հոսանքն են անվանում փոփոխական:
Այն հոսանքը, որի ուժգնությունն ու ուղղությունը ժամանակի ընթացքում պարբերաբար փոխվում են։
11. Ի՞նչ հաճախություն ունի մեր երկրում օգտագործվող փոփոխական հոսանքը:
12. Ի՞նչ էներգիայի շնորհիվ է արտադրվում էլեկտրաէներգիան`ա. հիդրոէլեկտրակայաններում,բ. ջերմաէլեկտրակայաններում:
ա) Հիդրոէլեկտրակայաններում՝ ջրի էներգիայի շնորհիվ։
բ) Ջերմաէլեկտրակայաններում՝ վառելիքի այրման արդյունքում ստացված ջերմային էներգիայի շնորհիվ։
13. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական դաշտը:
Էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի միասնական դաշտն է, որը ստեղծվում է լիցքերով և հոսանքներով։
14. Ի՞նչ է էլեկտրամագնիսական ալիքը։
Դա էլեկտրամագնիսական դաշտի տատանումների տարածումն է տարածության մեջ։
15. Գրե՛ք էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագության, ալիքի երկարության և տատանումների հաճախության կապն արտահայտող բանաձևը:
16. Որքան է էլեկտրամագնիսական ալիքի տարածման արագությունը վակուումում:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Թվարկե՛ք մագնիսից ձգվող նյութեր:
Մագնիսից ձգվում են՝ կոբալտ, երկաթ, պողպատ, նիկել և դրանց համաձուլվածքները։
2. Ո՞ր մարմիններն են կոչվում հաստատուն մագնիսներ:
Այն մարմինները, որոնք երկար ժամանակ պահպանում են իրենց մագնիսական հատկությունները, կոչվում են հաստատուն մագնիսներ։
3. Մագնիսի ո՞ր մասերն են անվանում մագնիսի բևեռներ:
Մագնիսի ծայրամասերը, որտեղ մագնիսական ուժը ամենաուժեղն է, կոչվում են մագնիսի բևեռներ (հյուսիսային և հարավային)։
4. Ինչպե՞ս են փոխազդում մագնիսների` ա. նույանուն բևեռները, բ. տարանուն բևեռները:
Նույնանուն բևեռները՝ իրար վանում են։ Տարանուն բևեռները՝ իրար ձգում են։
5. Ինչպե՞ս կարել է որոշել մագնիսի բևեռները, եթե դրանք նշված չեն մագնիսի վրա:
Մագնիսը կախում են թելով կամ մոտեցնում կողմնացույցի սլաքին։ Հյուսիս ցույց տվող բևեռը՝ հյուսիսային բևեռ է: Մյուսը՝ հարավային բևեռ։
6. Պողպատե երկու չորսուներից միայն մեկն է մագնիսացված: Չօգտագործելով ոչինչ, բացի այդ չորսուներից, ինչպե՞ս կարելի է տարբերել մագնիսացած չորսուն:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ի՞նչ նմանություն ունեն երկու լիցքերի և երկու մագնիսների փոխազդեցությունները:
Նույնանունները վանում են, իսկ տարանունները ձգում են։
2. Ո՞րն է Էրստեդի հայտնագործության էությունը:
Էլեկտրական հոսանքը ստեղծում է մագնիսական դաշտ, որը շեղում է մագնիսական սլաքը։
3. Կարելի՞ է արդյոք մագնիսական սլաքի օգնությամբ որոշել հոսանքի առկայությունը հաղորդալարում: Պատասխանը հիմնավորեք:
Այո։ Եթե հաղորդալարով հոսանք անցնի, ապա մագնիսական սլաքը կշեղվի։
4. Ինչպե՞ս կարելի է որոշել հոսանքակիր կոճի բևեռները մագնիսական սլաքի միջոցով:
Մագնիսական սլաքը մոտեցնում են կոճին։ Սլաքի հյուսիսային ծայրը ձգվում է դեպի կոճի հարավային բևեռը։
5. Ինչո՞վ են տարբերվում հաստատուն մագնիսը և հոսանքակիր կոճը:
6. Ո՞րն է Ամպերի վարկածի էությունը:
Մագնիսական երևույթները առաջանում են նյութի ներսում գտնվող փոքր էլեկտրական հոսանքներից։
7. Ինչպե՞ս կարելի է համոզվել, որ դասասենյակում մագնիսական դաշտ կա:
Կողմնացույցը միշտ ուղղվում է հյուսիս-հարավ ուղղությամբ, ինչը ցույց է տալիս, որ Երկիրը ունի մագնիսական դաշտ։
8. Ի՞նչ են մագնիսական դաշտի գծերը:
Դրանք երևակայական գծեր են, որոնք ցույց են տալիս մագնիսական դաշտի ուղղությունն ու ձևը։
9. Պատկերեք հաստատուն մագնիսի և հոսանքակիր կոճի մագնիսական դաշտերի գծերը` նշելով դրանց ուղղությունները:

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Ո՞ր սարքն են անվանում էլեկտրամագնիս:
Երկաթե միջուկով կոճը, որի միջով հոսանք անցնելիս առաջանում է մագնիսական դաշտ, կոչվում է էլեկտրամագնիս։
2. Բերե՛ք էլեկտրամագնիսի կիրառության օրինակներ։
Վերելակային մագնիսներ, էլեկտրական զանգ, էլեկտրական շարժիչներ։
3. Ի՞նչ կառուցվածք ունի կողմնացույցը:
Կողմնացույցը ունի մագնիսական սլաք, շրջանաձև սանդղակ և առանցք։
4. Որտե՞ղ են տեղակայված Երկրի մագնիսական բևեռները:
Դրանք գտնվում են մոտավորապես աշխարհագրական բևեռների մոտ։
5. Ինչո՞վ է պայմանավորված մագնիսական շեղման երևույթը:
Այն առաջանում է, քանի որ աշխարհագրական և մագնիսական բևեռները չեն համընկնում։
6. Ի՞նչ է մագնիսական փոթորիկը, և ինչո՞վ է այն պայմանավորված:
Մագնիսական դաշտի ուժեղ փոփոխություն է, որը առաջանում է Արևի ակտիվության պատճառով։
7. Մագնիսացած ասեղն ամրացրեք խցանին և դրեք ջրի մակերևույթին: Ի՞նչ տեղի կունենա:

Առաջադրանքներ․

1)Գտե՛ք |a| = 4, |b| = 3 երկարությամբ՝ վեկտորների սկալյար արտադրյալը, եթե դրանց կազմած անկյունը 30° է:

6✓3

2)45° անկյուն կազմող a և b վեկտորների սկալյար արտադրյալը 8 է, a = 2√2: Գտե՛ք |b|-ն:

3)Գտե՛ք a և b վեկտորների կազմած անկյունը, եթե |a| = 5, |b| = 4, a ^․ b = -10:

4)a և b վեկտորների կազմած անկյունը 90° է: Գտե՛ք a(a + b) -ն, եթե
|a| = 5:

5)a և b վեկտորները հակուղղված են: Գտեք 2a և 3b վեկտորների սկալյար արտադրյալը, եթե |a| = 6, |b| = 4 :

6)Գտե՛ք a{3;-4} և b{2;6} վեկտորների սկալյար արտադրյալը:

7)a{3;-4}, b{9; -3}, c{6;-2}, d{3;-2} վեկտորներից որո՞նք են ուղղահայաց p {2;6} վեկտորին:

8)Գտե՛ք x-ը, եթե a{x;2} և b{4;-2} վեկտորների սկալյար արտադրյալը 12 է:

  1.    Որո՞նք են ազոտի ֆիզիկական հատկություններ:

սովորական պայմաններում անգույն, անհոտ և անհամ գազ է:

      2.    Ինչպիսի՞ քիմիական ակտիվություն ունի ազոտը։

ազոտը պասիվ քիմիկան տար է։

      3.    Ինչպե՞ս են ստանում ազոտը 

1. Ո՞րն է ազոտի քիմիական նշանը։


N

2. Օդում ազոտի տոկոսային պարունակությունը մոտավորապես քանի՞ է։
A) 21%
B) 50%
C) 78% 
D) 90%


3. Ազոտը սովորական պայմաններում ինչպիսի՞ գազ է։
A) Կարմիր
B) Անգույն և անհոտ
C) Դեղին
D) Կապույտ


4. Ո՞ր մեթոդով են հիմնականում ստանում ազոտը արդյունաբերությունում։
A) Ջրի քայքայումով
B) Օդի հեղուկացում և բաժանում
C) Մետաղների այրում
D) Աղերի լուծում


5. Ո՞ր նյութի հետ բարձր ջերմաստիճանում ազոտը կարող է ռեակ

ցիայի մեջ մտնել։
A) Ոսկի
B) Ջուր
C) Ջրածին
D) Արծաթ