Day: October 3, 2025

ՀԱՐՑԵՐ, ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԽՆԴԻՐՆԵՐ
1. Ինչո՞ւ է հայտնի բարդ նյութերի թիվը գերազանցում պարզ նյութերի թիվը:
2. Բերե՛ք գազային, հեղուկ և պինդ նյութերի օրինակներ:
Գազային՝ ջրածին, հեղուկ՝ սնդիկ, պինդ՝ երկաթ
3. Ո՞րն է նյութի քանակի չափման միավորը, և ի՞նչ է այն արտահայտում:
Նյութի քանակի չափման միավորը մոլն է, մոլը արտահայտում է մասնիկների քանակը նյութի մեջ։
4. Ածխածնի 3,01*10²³ թվով ատոմների նյութաքանակը (մոլ) հավասար է.
1) 0,2
2) 0,5
3) 3.2
4) 4.5
5. Որոշե՛ք հետևյալ նյութաքանակներով գազային քլորի մոլեկուլների թիվը՝
ա) 0,1 մոլ
N=0,1*6,02*10²³=6,02*10²²
բ) 0,5 մոլ
N=0,5*6,02*10²³=3,01
գ) 1 մոլ
N=1*6,02*10²³=6,02
դ) 3 մոլ
N=3*6,02*10²³=1,8
6. Որքան է լիթիում տարրի զանգվածային բաժինը (%) Li2SO3 բանաձևային միավորով նյութում:
7. Ո՞ր նյութի մոլեկուլում է թթվածնի մոլային բաժինն առավել մեծ
1) CO2
2) SO2
3) SO3
4) SiO2
8. Որքան է 0,2 մոլ կալիումի հիդրօքսիդի զանգվածը (գ):
m=0,2*56=11,2 գ

Երկրորդ մակարդակ
1. Որքա՞ն սիլիցիումի և ջրածնի ատոմ է պարունակում նշված քիմիական բանաձևով՝ SiH4 արտահայտվող նյութի երկու մոլեկուլը: 
1 և 4
2 և 8
4 և 8
8 և 4

2. Հետևյալ շարքի՝ NaOH, KOH, LIOH, CsOH քիմիական բանաձևերով արտահայտվող նյութերից որի՞ հարաբերական մոլեկուլային զանգվածն է 56:
Mr (KOH)=39+16+1=56

3. Միացությունը կազմված է մեկ ատոմ սիլիցիումից և երկու ատոմ մագնեզիումից: Նշված միացությունը ստանալու նպատակով ի՞նչ զանգվածային հարաբերությամբ պետք է վերցնել համապատասխան պարզ նյութերը, որպեսզի առանց մնացորդի փոխազդեն: 
Mg2Si=12/7

4. Միացությունը բաղկացած է մեկ ատոմ ածխածնից և երկու ատոմ թթվածնից: Նշված միացությունը ստանալու նպատակով ի՞նչ զանգվածային հարաբերությամբ պետք է վերցնել համապատասխան պարզ նյութերը, որպեսզի նրանք ամբողջությամբ փոխազդեն՝ առանց մնացորդի։
CO2=3/8

5. Որոշել ազոտ տարրի օքսիդացման աստիճանները հետևյալ օքսիդներում.
N2O=+1/-2
NO=+2/-2
N2O3=+3/-2
NO2=+4/-2
N2O5=+5/-2

6. 0,2 մոլ նատրիումի հիդրօքսիդի զանգվածը հավասար է:
m=?
n=0,2
m=n*M
m=0,2*40=8

7. Նշված քիմիական բանաձևերով (NiSO4,NiCl2,Ni(NO3),NiO2) արտահայտվող միացություններից որի՞ մոլեկուլի  բաղադրությունում է մետաղ տարրի զանգվածային բաժինը 45,38%:
ω (Ni)=1*58/129*100=45,38

1․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ։
Նյութերը, որոնցում էլեկտրոնները ազատորեն կարողանում են շարժվել և անցկացնել էլեկտրական հոսանք, կոչվում են հաղորդիչներ։

---

2․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ։
Նյութերը, որոնցում էլեկտրոնները կապված են և չեն կարող ազատ շարժվել, ուստի չեն անցկացնում էլեկտրական հոսանք, կոչվում են մեկուսիչներ (դիէլեկտրիկներ)։

---

3․ Բերե՛ք հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ։

• Հաղորդիչներ – պղինձ, ալյումին, երկաթ, արծաթ, ոսկի, մարդու մարմինը։
• Մեկուսիչներ – ռետին, ապակի, չոր փայտ, պլաստմասսա, օդ։

---

4․ Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականացված և չէլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունները։

• Էլեկտրականացված մարմինը իր շուրջը ստեղծում է էլեկտրական դաշտ, որտեղ կարող են ազդել ուժեր։
• Չէլեկտրականացված մարմինը դաշտ չի ստեղծում։

---

5․ Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը։
Էլեկտրական դաշտը կարելի է հայտնաբերել փորձնական լիցքով․ եթե փոքր լիցքավորված մարմինը տեղադրենք դաշտում և այն շեղվի կամ շարժվի, ապա այնտեղ կա էլեկտրական դաշտ։

§3. Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը՝ ըստ Ռեզերֆորդի։
Ռեզերֆորդի մոդելի համաձայն՝ ատոմը բաղկացած է փոքր, դրական լիցք ունեցող միջուկից, որի շուրջը պտտվում են բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոնները։

---

2․ Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները։
Տարբեր տարրերի ատոմները տարբերվում են միջուկում գտնվող պրոտոնների թվով։ Պրոտոնների թիվը կոչվում է ատոմային համար և որոշում է տարրի տեսակն ու քիմիական հատկությունները։

---

3․ Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում։
Միջուկում կան երկու տեսակի մասնիկներ՝ պրոտոններ (դրական) և նեյտրոններ (չեզոք)։

---

4․ Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը։

• Ջրածին (H) – միջուկում 1 պրոտոն, նեյտրոն չկա, շուրջը 1 էլեկտրոն։
• Հելիում (He) – միջուկում 2 պրոտոն և 2 նեյտրոն, շուրջը 2 էլեկտրոն։
• Բերիլիում (Be) – միջուկում 4 պրոտոն և 5 նեյտրոն (միջինում), շուրջը 4 էլեկտրոն։

---

5․ Ինչպե՞ս են առաջանում՝
ա) Դրական իոնները (կատիոններ) – երբ ատոմը կորցնում է էլեկտրոններ։
բ) Բացասական իոնները (անիոններ) – երբ ատոմը ստանում է լրացուցիչ էլեկտրոններ։

---

§4. Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ինչո՞ւ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի։
Որովհետև դրական և բացասական լիցքերը հավասար են իրար և փոխհատուցվում են։

---

2․ Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը։
Երբ երկու մարմիններ հպվում են իրար, էլեկտրոնները կարող են անցնել մեկից մյուսին։ Արդյունքում՝ մեկ մարմին ստանում է էլեկտրոնների ավելցուկ (դառնում է բացասական), մյուսը՝ էլեկտրոնների պակաս (դառնում է դրական)։

---

3․ Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր։
Որովհետև էլեկտրոնները պարզապես տեղափոխվում են մեկ մարմնից մյուսը․ որքան լիցք է կորցնում մեկը, նույնքան էլ ստանում է մյուսը։

---

4․ Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը։
Էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքի համաձայն՝ փակ համակարգում լիցքերի ընդհանուր գումարը միշտ մնում է հաստատուն․ լիցքը չի ոչնչանում և չի առաջանում դատարկ տեղից, այն միայն վերաբաշխվում է մարմինների միջև։

§1 Հարցեր

1․ Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից։

• Ցամաքային ձգողական ուժ (գրավիտացիոն)
• Էլաստիկ ուժ
• Շփման ուժ
• Սահող մարմնի դիմադրության ուժ (օդի կամ հեղուկի դիմադրություն)
• Սեղմման և ձգման ուժեր
• Հաստոցային ուժեր (պարան, հենարան և այլն)

---

2․ Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ։
Որովհետև գրավիտացիոն ուժը շատ թույլ է փոքր զանգվածների միջև, և այն համեմատած Երկրի ձգողականության ուժի հետ աննշան է։

---

3․ Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը։
Շփումից հետո գրիչը լիցքավորվում է և էլեկտրաստատիկ ուժով ձգում թուղթը իր կողմը։

---

4․ Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը։
Երկուսն էլ ստանում են նույն տեսակի լիցք, հետևաբար իրարից վանում են։

---

5․ Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը։
Այդ ուժերը կոչվում են էլեկտրաստատիկ ուժեր։

---

6․ Ինչպես է առաջացել «էլեկտրականություն» անվանումը։
«Էլեկտրիկոս» բառը առաջացել է հունարեն ηλεκτρον (էլեկտրոն) բառից, որը նշանակում է սաթ։ Սաթը շփելիս ձեռք է բերում էլեկտրական հատկություններ։

---

7․ Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան։
Կան երկու տեսակ․ դրական և բացասական լիցքեր։

§2 Հարցեր

1․ Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը։
Էլեկտրացույցի աշխատանքը հիմնված է նույնանման լիցքերի վանելու երևույթի վրա։

---

2․ Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը։
Այն ունի ապակե շիշ, մետաղական ձող, ձողի վրա ամրացված մետաղյա գնդիկ և ներքևում կախված երկու բարակ թղթե կամ մետաղե թերթիկներ։

---

3․ Ի՞նչ է էլեկտրաչափը։
Էլեկտրաչափը սարք է, որը ոչ միայն ցույց է տալիս լիցքի առկայությունը, այլև չափում է դրա մեծությունը։

---

4․ Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին։
Որքան ավելի մեծ է թերթիկների բացման անկյունը կամ սլաքի շեղումը, այնքան մեծ է լիցքը։

---

5․ Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի։
Եթե լիցքավորված մարմինը շփենք երկու չլիցքավորված մարմինների հետ, ապա յուրաքանչյուրն ստանում է լիցքի մի մաս։ Այսպիսով ապացուցվում է, որ լիցքը բաժանվում է։

---

6․ Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել։
Ո՛չ։ Լիցքը բաղկացած է տարրական «պարտիայի»՝ էլեկտրոնի և պրոտոնի լիցքերից, և դրանցից փոքր լիցք գոյություն չունի։