Month: April 2026

1. Նկարագրե՛ք Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը։
Լոռու մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիսում։ Այն սահմանակից է Վրաստանին, ինչպես նաև Տավուշի, Կոտայքի, Արագածոտնի և Շիրակի մարզերին։ Մարզը հիմնականում լեռնային է, հարուստ է անտառներով և գետերով։

2. Վերլուծե՛ք Լոռու մարզի բնառեսուրսային ներուժը։
Լոռին հարուստ է բնական ռեսուրսներով՝

• անտառներ
• ջրային ռեսուրսներ (գետեր, աղբյուրներ)
• օգտակար հանածոներ (պղինձ, քարեր)
  Այս ամենը նպաստում է արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացմանը։

3. Առանձնացրե՛ք Լոռու քաղաքները և հայտնի գյուղերը։
Քաղաքներ՝

• Վանաձոր
• Ալավերդի
• Սպիտակ
• Ստեփանավան
• Տաշիր
• Ախթալա

Հայտնի գյուղեր՝

• Դսեղ
• Օձուն
• Շահումյան
• Մարգահովիտ

4. Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Լոռու մարզում զարգացած են՝

• հանքարդյունաբերություն
• քիմիական արդյունաբերություն
• սննդի արդյունաբերություն
• փայտամշակում

5. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

• անասնապահություն (կաթ, միս)
• հացահատիկի արտադրություն
• կարտոֆիլի և բանջարեղենի աճեցում

6. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

• Հաղպատի վանք
• Սանահինի վանք
• Լոռի բերդ
• Օձունի եկեղեցի

7. Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։
Լոռին աչքի է ընկնում իր գեղեցիկ բնությամբ, անտառներով, լեռնային մաքուր օդով և պատմական հուշարձաններով։

8. Վերլուծե՛ք Լոռու բնակչության առանձնահատուկ գծերը։
Լոռեցիները հայտնի են իրենց աշխատասիրությամբ, հյուրընկալությամբ և պարզությամբ։ Նրանք շատ կապված են բնության հետ և պահպանում են իրենց ավանդույթները։

1. Գյուղատնտեսության ճյուղերը և տեղաբաշխումը

Լոռու մարզում գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղերն են՝

• անասնապահություն (գլխավոր)
• հացահատիկագործություն
• կարտոֆիլագործություն
• այգեգործություն

Մարզը մասնագիտացած է անասնապահության մեջ, որի արտադրանքը մոտ 3 անգամ գերազանցում է բուսաբուծությանը։

Տեղաբաշխում․
Պայմանավորված է բնական պայմանների բազմազանությամբ․ տարբեր մասերում զարգացած են տարբեր ճյուղեր՝ ըստ հողերի, կլիմայի և արոտավայրերի։

2. Ժողովրդագրական և տարաբնակեցման գծերը

• Լոռին բնակչությամբ ՀՀ-ում 5-րդն է
• Ուրբանիզացիան՝ մոտ 56%
• Խոշոր քաղաքը՝ Վանաձոր

Բնորոշ գծեր՝

• բնակչության թիվը նվազել է (արտագաղթ)
• բնական աճը ցածր կամ բացասական է
• բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է
  միջլեռնային գոգավորություններում և Դեբեդ գետի հովտում

3. Արդյունաբերության ճյուղերը և տեղաբաշխումը

Առաջատար ճյուղը՝ հանքարդյունաբերություն։

Այլ ճյուղեր՝

• մետալուրգիա (Ալավերդի)
• քիմիական արդյունաբերություն (Վանաձոր)
• էներգետիկա (ՋԷԿ, ՀԷԿ)

Տեղաբաշխում․
կապված է հանքավայրերի և քաղաքների հետ (Ալավերդի, Ախթալա, Շամլուղ, Վանաձոր)։

---

4. Աշխարհագրական դիրքը

Լոռու աշխարհագրական դիրքը նպաստավոր է, որովհետև՝

• ունի կապ Վրաստանի հետ
• երկաթուղով ելք ունի դեպի Սև ծով
• ունի զարգացած ավտոճանապարհներ

5. Բնական հարստությունները

• հանքային պաշարներ (պղինձ, շինանյութեր)
• անտառներ
• ջրային ռեսուրսներ (Դեբեդ գետ)
• արոտավայրեր

Գնահատում․
Լոռին հարուստ է բնական ռեսուրսներով, որոնք կարևոր են տնտեսության զարգացման համար։

1)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 7 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 12 է:
ա)Գտե՛ք եռանկյան պարագիծը:
բ)Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը։

2)Գտե՛ք եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղի երկարությունը։

3)ABC եռանկյան մեջ <A = 50^o , <B = 80^o , AK-ն կիսորդ է։ Գտե՛ք AKC անկյունը:

4)O-ն ABC եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնն է: Ի՞նչ հարաբերությամբ մասերի է բաժանում AO ուղիղը BC կողմը, եթե AB = 6, AC = 15 :

5)Գտե՛ք կանոնավոր եռանկյան գագաթի հեռավորությունը հանդիպակաց կողմը 1:2 հարաբերությամբ բաժանող կետից, եթե եռանկյան կողմը 9 է:

6)Տրված են A(2; 3) և C(2; 5) կետերը: Գտե՛ք AC հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

7)Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի պարագիծը 40 է, իսկ շրջանագծի շառավիղը՝ 4:
ա)Գտե՛ք սեղանի փոքր հիմքը։
բ)Գտե՛ք սեղանի մակերեսը։

1)Գտնել 22; 18… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

2){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₅ = 7, գտնել b₁ * b₉, արտադրյալը:

3)Գտնել 27; 24… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

4){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₄ = 6, գտնել b₁ * b₇, արտադրյալը:

5)Գտնել -17; -14… թվաբանական պրոգրեսիայի բացասական անդամների քանակը:

6)Գտնել x-ը, եթե x; -6; 6 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

7)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₂ = — 2 , իսկ a₆ = 12 : Գտնել a₁ — ը:

8)Գտնել x-ը, եթե x; -4; 4 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

9)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₃ = 3 , իսկ a₆ = 15 : Գտնել a₁-ը:

10){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₁ = — 2 q = 3 : Գտնել S₅-ը:

{2x — 8 ≤ 20
{3x + 3 ≤ 6
{2x ≤ 28, x≤14
{3x ≤ 3, x≤1
x=[1;14]

{2x — 8 > 4
{3x + 6 < 10
{2x>12, x>6
{3x<4, x<1.3
Լուծում չունի

{4x — 2 > 12
{3x + 3 ≤ 12
{4x>14, x>3.5
{3x≤9, x≤3
Լուծում չունի

{10x — 10 > 20
{20x + 10 ≤ 80
{10x>30, x>3
{20x≤70, x≤3.5
x=(3;3.5]

{5(x-3) > 3(x-2)
{7(x — 2) ≤ 5(x+2)
{5x-15 > 3x-6
{7x-14 ≤ 5x+10

{2x>9, x>4.5
{2x≤24, x≤12
x=(4.5;12]

{4(2x-3) < 2(3x-5)
{5(x — 6) >7(x-3)
{8x-12 < 6x-10
{5x-30 > 7x-21

{2x<2, x<1
{-2x>9, x<-4.5
x=(∞;-4.5)

{4(x — 4) > 2(x + 2) + 3
{5(x + 2) < 3(x + 3) + 10
{4x-16 > 2x +7
{5x+10 < 3x +19

{2x>23, x>11.5
{2x<9, x<4.5
Լուծում չունի

Գենային ճարտարագիտությունը գիտության ճյուղ է, որը զբաղվում է՝
Պատասխան՝ բ) գեների փոփոխմամբ և տեղափոխմամբ

Գենը իրենից ներկայացնում է՝
Պատասխան՝ գ) ժառանգական ինֆորմացիայի միավոր

Գենային ճարտարագիտության հիմնական նպատակն է՝
Պատասխան՝ բ) օգտակար հատկությունների ստացում

Որ օրգանիզմներն են հաճախ օգտագործվում գենային ճարտարագիտությունում՝
Պատասխան՝ ա) բակտերիաներ

ԴՆԹ-ն իրենից ներկայացնում է՝
Պատասխան՝ բ) ժառանգական ինֆորմացիա կրող նյութ

Գենային ճարտարագիտության արդյունք կարող է լինել՝
Պատասխան՝ ա) նոր բույսերի տեսակներ

Տրանսգեն օրգանիզմը՝
Պատասխան՝ գ) պարունակում է օտար գեն

Գենային ճարտարագիտության կիրառման ոլորտ է՝
Պատասխան՝ դ) բոլոր նշվածները

Ի՞նչ կարող է ստացվել գենային ճարտարագիտության միջոցով՝
Պատասխան՝ ա) ինսուլին

Գենային ճարտարագիտությունը թույլ է տալիս՝
Պատասխան՝ ա) վերահսկել գեների գործունեությունը

• Ի՞նչ է նշանակում «մետաղ» բառը և որտեղից է այն ծագել։
• «Մետաղ» բառը նշանակում է քիմիական տարրերի առանձնահատուկ խումբ, որոնք օժտված են բարձր էլեկտրա- և ջերմահաղորդականությամբ, բնորոշ փայլով, կռելիությամբ (ձևափոխվելու ունակությամբ) և դրական ջերմաստիճանային գործակցով
• Որտե՞ղ է գտնվում մետաղներն ու ոչ մետաղները բաժանող սահմանագիծը պարբերական համակարգում։
• սկսվումա բորով ավատրվումա աստատով։
• Ի՞նչ տարրեր են գտնվում այդ սահմանագծին մոտ և ինչու են դրանք առանձնահատուկ։
• Բոր (B)
• Սիլիցիում (Si)
• Գերմանիում (Ge)
• Արսեն (As)
• Անտիմոն (Sb)
• Տելուր (Te)
• Ինչո՞ւ է մետաղների և ոչ մետաղների բաժանումը պայմանական։ Բեր օրինակներ։
• Քիմիական տարրերը բաժանվում են մետաղ պարզ նյութ և ոչ մետաղ պարզ նյութ առաջացնողների
• Ի՞նչ դեր են կատարում մետաղները քիմիական ռեակցիաներում։
• Քիմիական ռեակցիաներում մետաղները հիմնականում հանդես են գալիս որպես վերականգնիչներ
• Ինչո՞ւ են մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում էլեկտրոններ։
• Մետաղների ատոմները հեշտությամբ կորցնում են էլեկտրոններ (դրսևորելով վերականգնողական հատկություններ) հետևյալ հիմնական պատճառներով.
• Քանի՞ էլեկտրոն ունեն սովորաբար մետաղների արտաքին շերտում։
• Մետաղների ճնշող մեծամասնության ատոմներն իրենց արտաքին էներգիական մակարդակում (արտաքին շերտում) սովորաբար ունենում են քիչ քանակությամբ էլեկտրոններ՝ 1-ից մինչև 3 էլեկտրոն 
• Ի՞նչ է մետաղական կապը։
• Մետաղական կապը քիմիական կապի տեսակ է, որն առաջանում է մետաղների բյուրեղացանցի հանգույցներում գտնվող դրական լիցքավորված իոնների և ազատ շարժվող էլեկտրոնների ամպի միջև էլեկտրաստատիկ ձգողության հետևանքով 
• համաձուլվածքներին 
• Ինչպե՞ս է բյուրեղավանդակի կառուցվածքը ազդում մետաղների հատկությունների վրա։
• Պինդ բյուրեղային նյութերին հատուկ է մասնիկների (ատոմների, իոնների, մոլեկուլների) կանոնավոր, ճշգրիտ, տարածության մեջ կրկնվող դասավորությունը: Բյուրեղներում մասնիկները միմյանց միջև գործող ուժերի շնորհիվ դասավորվում են կանոնավոր տարածական բյուրեղավանդակում:
• Թվարկիր մետաղների հիմնական ֆիզիկական հատկությունները։
• Մետաղային բյուրեղավանդակի հանգույցներում կանոնավոր տեղաբաշխված են մետաղի կատիոններ ու ատոմներ, որոնք միմյանց հետ կապված են այդ կատիոններին համապատասխան վալենտային էլեկտրոնների բազմակի վրածածկից առաջացած ընդհանուր էլեկտրոնային ամպով:
• Ինչպե՞ս են մետաղները դասակարգվում ըստ խտության։
• Մետաղները ըստ խտության բաժանվում են երեք խմբի՝
• թեթև մետաղներ (օրինակ՝ ալյումին)
• միջին խտության մետաղներ
• ծանր մետաղներ (օրինակ՝ երկաթ, պղինձ)
• Ո՞րն է ամենածանր և ամենաթեթև մետաղը։
• Ամենածանր մետաղը՝ օսմիում
• ամենաթեթև մետաղը՝ լիթիում
• Ինչո՞ւ են մետաղները լավ հաղորդիչներ։
• Քանի որ մետաղներում կան ազատ էլեկտրոններ, որոնք հեշտությամբ շարժվում են և փոխանցում են էլեկտրական հոսանքը և ջերմությունը
• Ի՞նչն է պայմանավորում մետաղական փայլը։
• Մետաղական փայլը պայմանավորված է նրանով, որ ազատ էլեկտրոնները անդրադարձնում են լույսը
• Ի՞նչ է պլաստիկությունը և ինչով է այն պայմանավորված մետաղներում։
• Պլաստիկությունը մետաղի հատկությունն է՝ փոխել ձևը առանց կոտրվելու
• Այն պայմանավորված է նրանով, որ մետաղի ատոմները կարող են տեղաշարժվել միմյանց նկատմամբ առանց կապը խզելու

1. Մետաղների ընդհանուր բնութագիրը