Խորհրդահայ հասարակության առօրյա կյանքն ու կենցաղը, հասարակական հարաբերությունները
Խորհրդահայ հասարակության առօրեականության պատմության փուլերը
Խորհրդային Հայաստանի առօրյա կյանքի պատմությունը սովորաբար բաժանում են մի քանի փուլերի․
1920–1930-ականներ – խորհրդային իշխանության հաստատման և համակարգի ձևավորման շրջան։ Այդ ժամանակ իրականացվում էին կոլեկտիվացում, արդյունաբերացում և քաղաքական վերահսկողություն
1940-ականներ – պատերազմի և ստալինյան բռնությունների շրջան։
1950-ականների կեսից հետո – «հալոցքի» շրջան, երբ Ստալինի մահից հետո որոշ ազատություններ հայտնվեցին։
1960–1980-ականներ – հարաբերական կայունության և սոցիալական փոփոխությունների շրջան։
1940-ականները բնութագրվում էին ծանր պայմաններով․
ընթանում էր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ,
շատ մարդիկ զորակոչվել էին բանակ,
տնտեսությունը աշխատում էր պատերազմի համար,
- շարունակվում էին ստալինյան բռնությունները, ձերբակալություններն ու աքսորները,ռօրյա կյանքում զգացվում էր սննդի, ապրանքների պակաս և մշտական վախի մթնոլորտ։
1960–1980-ականներին տեղի ունեցան որոշ փոփոխություններ․
բարելավվեց մարդկանց կենցաղային կյանքը,
- կառուցվեցին նոր բնակարաններ և քաղաքներ,
- զարգացավ կրթությունը, գիտությունը և մշակույթը,
- մարդիկ ավելի ազատ կարող էին զբաղվել արվեստով և գիտությամբ, թեև քաղաքական վերահսկողությունը դեռ պահպանվում էր։
Ստալինյան բռնությունների ազդեցությունը մարդկանց առօրյա կյանքի վրա
Շատ ընտանիքների պատմություններում հիշվում է, որ այդ տարիներին մարդիկ ապրում էին վախի մթնոլորտում։ Եթե ընտանիքի անդամը ձերբակալվում էր կամ աքսորվում, դա ազդում էր ամբողջ ընտանիքի վրա․
- ընտանիքը հաճախ կորցնում էր իր հիմնական աշխատողին,
- երեխաները դժվարությամբ էին ընդունվում ուսումնական հաստատություններ,
- մարդկանցից շատերը խուսափում էին բաց խոսելուց քաղաքական հարցերի մասին,
- ընտանիքները փորձում էին չխոսել իրենց հարազատների ճակատագրի մասին՝ խնդիրներից խուսափելու համար։
Այս ամենը ցույց է տալիս, որ բռնությունները ոչ միայն քաղաքական, այլև առօրյա և հոգեբանական ազդեցություն էին ունենում մարդկանց կյանքի վրա։
. «Ժողովրդի թշնամի» ճանաչված մշակույթի ներկայացուցիչներ
Խորհրդային տարիներին որոշ գրողներ, արվեստագետներ և գիտնականներ մեղադրվում էին «ժողովրդի թշնամի» լինելու մեջ։ Օրինակ՝
- Եղիշե Չարենց – մեծ հայ բանաստեղծ, որը 1937 թ. բռնաճնշումների ժամանակ ձերբակալվեց և մահացավ բանտում։
- Աքսել Բակունց – հայ գրող, որը նույնպես զոհ դարձավ 1937 թ. բռնություններին։
Այս մեղադրանքները մեծ ազդեցություն էին ունենում նրանց կյանքի վրա․
- մասնագիտական հարաբերություններում նրանք կորցնում էին աշխատանքը և ստեղծագործելու հնարավորությունը,
- ընտանիքները հաճախ ենթարկվում էին խտրականության,
- համայնքում մարդիկ վախենում էին շփվել նրանց ընտանիքների հետ, որպեսզի իրենք խնդիրներ չունենան։