Day: March 30, 2026

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպիսի՞ն էր դրությունը Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի կազմում գտնվելու շրջանում։

Լեռնային Ղարաբաղը, գտնվելով Ադրբեջանի կազմում, գտնվում էր բարդ և լարված վիճակում։ Չնայած նրան, որ բնակչության մեծ մասը հայեր էին, նրանք հաճախ ենթարկվում էին ազգային խտրականության։

Հայերեն լեզվի և մշակույթի զարգացումը սահմանափակվում էր, դպրոցներում և պետական հաստատություններում գերակշռում էր ադրբեջաներենը։ Տնտեսական առումով նույնպես մարզը հետ էր պահվում․ քիչ ներդրումներ էին կատարվում, և զարգացումը դանդաղ էր։

Այս ամենը հանգեցնում էր նրան, որ տեղի հայ բնակչությունը դժգոհ էր և ձգտում էր միանալ Հայաստանին։

---

բ. Բացատրի՛ր։ Ինչպե՞ս տեղի ունեցավ Սումգայիթյան ոճրագործությունը։

Սումգայիթյան ջարդեր տեղի ունեցան 1988 թվականի փետրվարին Ադրբեջանի Սումգայիթ քաղաքում։

Այդ օրերին սկսվեցին զանգվածային անկարգություններ, որոնք ուղղված էին հայերի դեմ։ Քաղաքում բնակվող հայերը ենթարկվեցին հարձակումների, բռնությունների և սպանությունների։ Տները թալանվում և այրվում էին։

Իշխանությունները սկզբում ուշ արձագանքեցին, ինչը թույլ տվեց, որ բռնությունները տարածվեն և ավելի մեծ վնաս պատճառեն։ Այս դեպքերը մեծ ցնցում առաջացրին և խորացրին հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը։

---

գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում ԽՍՀՄ իշխանությունը ԼՂ-ի հարցի շուրջ։

Խորհրդային Միություն-ի իշխանությունները Լեռնային Ղարաբաղի հարցում վարում էին հակասական և հաճախ ոչ հստակ քաղաքականություն։

Մի կողմից նրանք փորձում էին պահպանել խաղաղություն և կարգուկանոն, մյուս կողմից՝ չէին լուծում խնդրի հիմնական պատճառները։ Երբ Ղարաբաղի հայերը պահանջում էին միանալ Հայաստանին, իշխանությունները հիմնականում մերժում էին այդ պահանջները։

Օրինակ՝ ցույցերի ժամանակ հաճախ կիրառվում էին սահմանափակումներ, իսկ խնդիրը լուծելու փոխարեն այն ձգձգվում էր։ Սա ավելի էր մեծացնում լարվածությունը։

Արդյունքում, ԽՍՀՄ քաղաքականությունը ոչ թե լուծեց հակամարտությունը, այլ խորացրեց այն, քանի որ չկար արդար և հստակ մոտեցում։

ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ Սպիտակի երկրաշարժը։

Սպիտակի երկրաշարժ ունեցավ շատ ծանր հետևանքներ։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ զոհվեցին, բազմաթիվ քաղաքներ և գյուղեր (օրինակ՝ Սպիտակ, Գյումրի) ավերվեցին։ Շատ մարդիկ մնացին անտուն։ Տնտեսությունը մեծ վնաս կրեց, և երկիրը հայտնվեց ծանր սոցիալական վիճակում։

---

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ քայլեր կատարվեցին Շարժումն առաջնորդելու նպատակով։

Շարժումն ավելի կազմակերպված դարձնելու համար ստեղծվեց ղեկավար մարմին՝ Ղարաբաղ կոմիտե։ Այն ղեկավարում էր հանրահավաքները, ձևավորում էր պահանջներ և կազմակերպում պայքարը։ Կոմիտեն նաև փորձում էր համախմբել ժողովրդին և խաղաղ ճանապարհով հասնել նպատակներին։

---

գ. Վերլուծի՛ր։ Ինչպե՞ս էր ընթանում ներքաղաքական պայքարը Շարժման և Կոմուսի միջև։

Շարժման և Կոմունիստական կուսակցություն միջև պայքարը լարված էր։ Շարժումը պահանջում էր փոփոխություններ և ազգային խնդիրների լուծում, իսկ կոմունիստական իշխանությունները փորձում էին պահպանել հին համակարգը։

Կոմուսը հաճախ սահմանափակում էր ցույցերը և ձերբակալում առաջնորդներին, մինչդեռ ժողովուրդը աջակցում էր Շարժմանը։ Արդյունքում պայքարը ուժեղացավ, և Շարժումը աստիճանաբար մեծ ազդեցություն ձեռք բերեց։

1. Ազոտի ենթախմբի տարրերը (V խումբ)
Ազոտի ենթախմբի մեջ մտնում են՝ ազոտ (N), ֆոսֆոր (P), արսեն (As), անտիմոն (Sb), բիսմութ (Bi)։

---

2. Ընդհանուր հատկությունները
Այս տարրերը արտաքին շերտում ունեն 5 էլեկտրոն։ Դրանք ցուցաբերում են ինչպես ոչ մետաղական, այնպես էլ մետաղական հատկություններ։

---

3. Ազոտի օքսիդացման աստիճանները
Ազոտը կարող է ունենալ հետևյալ օքսիդացման աստիճանները՝ −3, 0, +1, +2, +3, +4, +5։

---

4. Ինչու է ազոտը իներտ
Ազոտը համարվում է իներտ, քանի որ նրա մոլեկուլում կա ամուր եռակի կապ (N≡N), որը դժվար է քանդվում։

---

5. Ազոտի և ֆոսֆորի տարբերությունը
Ազոտը գազ է և քիչ ակտիվ, իսկ ֆոսֆորը պինդ է և ավելի ակտիվ։

---

6. Ամոնիակ (NH₃)
Ամոնիակը անգույն գազ է սուր հոտով, լավ լուծվում է ջրում և ունի հիմքային հատկություններ։

---

7. Ազոտական թթու (HNO₃)
Ազոտական թթուն ուժեղ թթու է և օքսիդիչ։ Այն կիրառվում է պարարտանյութերի և պայթուցիկ նյութերի արտադրության մեջ։

---

8. Էլեկտրոնային բանաձևեր
Ազոտ՝ 1s² 2s² 2p³
Ֆոսֆոր՝ 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p³

---

9. Ամոնիակի ստացում
N₂ + 3H₂ → 2NH₃

---

10. Ազոտի ստացում լաբորատորիայում
NH₄NO₂ → N₂ + 2H₂O

---

11. Ազոտի և թթվածնի ռեակցիա
N₂ + O₂ → 2NO

---

12. Հաշվում
1 մոլ ազոտից ստացվում է 2 մոլ ամոնիակ։

---

13. Ազոտական թթու + մետաղ
Ստացվում է աղ, ջուր և ազոտի օքսիդներ։ Սա օքսիդավերականգնման ռեակցիա է։

---

14. Ազոտի կենսաբանական նշանակությունը
Ազոտը մտնում է սպիտակուցների և ԴՆԹ-ի կազմի մեջ և կարևոր է կենդանի օրգանիզմների համար։

---

15. Արսեն (As)
Արսենը կիսամետաղ է և թունավոր։ Օգտագործվում է էլեկտրոնիկայում և որոշ դեղերում։

---

16. Օքսիդներ
Այս տարրերը առաջացնում են թթվային, ամֆոտեր և հիմնական օքսիդներ։
Օրինակ՝ N₂O₅, P₂O₅, As₂O₃, Bi₂O₃։

1)Լուծել հավասարումները․

|x| = 3

$x = -3$;3

|x| = 9

x=-9;9

|x| = 0

x=0

|x| = -5

լուծում չունի
|x| = 18

x=-18 18
|x| — 2 = 5

x= -7 7

|x| — 5 = — 3

x= +_2

|x| + 6 = 3

լուծում չկա

|x| — 3 = 3

x=-6 6

|x| + 10 = 5

լուծում չկա

|x + 6| = 0

x=-6 6

|x — 5| = 2

x-5=2 x=7

x-5=-2 x=3

|x + 9| = 7

x=-2 x=-16

|4x — 8| = — 6

լուծում չկա

|5x — 5| = 0

5x — 5=0

x=1

|x — 5| + 3 = — 4

x=
|x + 8| + 3 = 1

|x + 8|=-2

|2x — 6| — 5 = 3

2)Լուծել հավասարումները․

√(x) = 2
x=4
√(x) = 5
x=25
√(x) = 0
x=0
√(x) — 2 = 6
x=64
√(x) — 4 = 1
x=25
√(x) + 4 = 2
լուծում չունի
√(x — 2) = 2
x=6
√(x + 3) = 3
x=6
√(x — 8) = — 3
լուծում չունի
√(2x — 5) = 2
2x=9
x=4.5
√(4x — 4) = 0
4x=4
x=1
√(3x — 1) = 3
3x=10
x=3/10
√(2x — 4) = √(x + 2)
2x-4=x+2
2x-x=2+4
x=6
√(5x + 3) =√(3x — 4)
լուծում չունի
√(2x + 6) = √(x + 2)
լուծում չունի
√(6x — 6) = √(4x — 8)
լուծում չունի
√(4 — x) = √(1 — 2x)
4-x=1-2x
-x+2x=1-4
x=-3
√(5x — 5) = √(3x + 6)
5x-5=3x+6
5x-3x=6+5
2x=11
x=5.5

3)Լուծել հավասարումները․

x — √(x) — 6 = 0
x-√x=6
x=9
2x — 3√(x) — 2 = 0
2x²-3x-2=0
D=9-4*1*(-2)=25
x1=3+5/4=2
√x=2, x=4
x — 4√(x) — 5 = 0
x²-4x-5=0
D=16-4*1*(-5)=36
x1=4+6/2=5
√x=5, x=25
x — 3√(x) + 2 = 0
x²-3x+2=0
D=9-4*1*2=1
x1=3+1/2=2
√x=2, x=4
x — √(x) — 12 = 0
x²-x-12=0
D=1-4*1*(-12)=49
x1=1+7/2=4
√x=4, x=16
x — 7√(x) + 10 = 0
x²-7x+10=0
D=49-4*1*10=9
x1=7+3/2=5
√x=5, x=25

4)Մարտ ամսվա ֆլեշմոբ․