Մհեր Մկրտչյան

a_n = a₁ + d(n — 1)

1)Արտահայտությունն արտահայտե´ք a₁-ով ու d-ով.
ա) a₅ + a₁₀ = a₁ + 4d + a₁ + 9d =2a₁ + 13d
բ) a₃ + 2a₇
գ) a₇ + a₈ — 2a₆
դ) a₁₅ + a₁₇ — 2a₁₆

2){a_n} թվաբանական պրոգրեսիայում գտեք
ա) a₂ և d-ն, եթե a₁ = 5, a₃ = 13 ;
բ) a₁ և d-ն, եթե a₂ = 3 , a₁₀ = 19 ;
գ) a₂ և d-ն, եթե a₁₂ = — 2 , a₃ = 7 ;
դ) a₁₀₁ և d-ն, եթե a₁₂ = 20,5 ; a₇ = 10, 5 :

3)Տրված է {a_n} թվաբանական պրոգրեսիան։ Հաշվեք․
ա) S₂₀ — ը, եթե a₁ = 1 , a₂₀ = 20 ;
բ) S₁₃, եթե a₁ = 17, a₁₃ = 13 ;
գ) S₃₀, եթե a₁ = — 10 a₃₀ = 20 ;
դ) S₁₇, եթե a₁ = 11, a₁₇ = 19 :

Առաջադրանքներ

1. Լրացրու բաց թողնվածը․
ա) Հալոգենները պատկանում են ___ խմբին։
բ) Հալոգենների արտաքին էլեկտրոնների թիվը ___ է։
գ) Ամենաակտիվ հալոգենը ___ է։

2. Նշի՛ր ճիշտը կամ սխալը․


ա) Հալոգենները ոչ մետաղներ են։
 ճիշտ

բ) Բոլոր հալոգենները սենյակային ջերմաստիճանում գազ են։ Սխալ


գ) Հալոգենները բնության մեջ հանդիպում են ազատ վիճակում։ Սխալ

3. Թվարկի՛ր հալոգենների քիմիական նշանները։

F, Cl, Br, I, At

4. Համեմատիր ֆտորը և քլորը՝ ըստ հետևյալ հատկանիշների․• ֆիզիկական վիճակ• ակտիվություն• կիրառություն

Ֆտորը և քլորը երկուսն էլ գազ են։
Ֆտորը ավելի ակտիվ է, քան քլորը։
Ֆտորը կիրառվում է ատամի մածուկներում և հատուկ նյութերի արտադրությունում,
քլորը՝ ջրի ախտահանման մեջ։

5.Ինչո՞ւ հալոգենները հեշտությամբ միացնում են էլեկտրոն և դառնում բացասական իոններ։

Հալոգենները արտաքին շերտում ունեն 7 էլեկտրոն, և մեկ էլեկտրոն ընդունելով ստանում են կայուն կառուցվածք, դրա համար հեշտությամբ դառնում են բացասական իոններ։

6.Գրիր ռեակցիայի հավասարումը․
ա) Նատրիում + քլոր
բ) Երկաթ + բրոմ

2Na + Cl₂ → 2NaCl

7. Տրված է ռեակցիան․
Cl₂ + KBr → KCl + Br₂
Ո՞ր հալոգենն է ավելի ակտիվ, հաշվիր դրա Mr-ը և հավասարեցրու ռեակցիան:

Mr(Cl₂) = 71


8. Բարդ Ի՞նչ ծավալով քլոր պետք է հեղուկացնել 60 տ բեռնատարողությամբ երկաթուղային ցիստեռնը հեղուկ քլորով լցնելու համար:

18 930 մ³ քլոր գազ։

9. Ստորև բերված ո՞ր նյութերի հետ է փոխազդում քլորը. ա) KBr, բ) NaF, գ) Lil, դ) ZnF: Ընտրե՛ք ճիշտ պատասխանի համարը և գրեք հնարավոր ռեակցիաների հավասարումները.

10. Ի՞նչ ծավալով քլոր կանջատվի աղաթթվի հետ մանգանի երկօքսիդի ռեակցիայում, եթե վերջինիս զանգվածը 13,05 գ

3.36 լ

1) Եռանկյան կողմերն են՝ 5, 12, 13:
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
p=5+12+13/2=15
S=√15(15-5)(15-12)(15-13)=√15*10*3*2
S=√900=30
բ) Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։
R=5*12*13/120=6.5
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=30/15=2

2) Հավասարասրուն եռանկյան սրունքը 13 է, իսկ հիմքին տարած բարձրությունը՝ 5։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
169-25=144
√144=12, հիմք=12+12=24
p=24+13+13/2=25
S=√25(25-24)(25-13)(25-13)=√25*1*12*12=√3600
S=60
բ) Գտնել եռանկյան պարագիծը։
P=24+13+13=50
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=60/25=2.4

3) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 48 է, հիմքին իջեցրած բարձրությունը՝ 7։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
7²+24²=625
√625=25
p=48+25+25/2=49
S=√49(49-48)(49-25)(49-25)=√49*1*24*24
S=168
բ) Գտնել եռանկյան պարագիծը։
P=48+25+25=98
գ) Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։
R=25*25*48/672=44.6

4) Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 14 է, սրունքը՝ 25։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
p=14+25+25/2=32
S=√32(32-14)(32-25)(32-25)=√32*18*7*7=√28224
S=168
բ) Գտնել եռանկյան փոքր բարձրությունը։
գ) Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։
r=168/32=5.25

5) Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 100 է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 24:13։
ա) Գտնել եռանկյան մակերեսը։
24+13=37x
100=37x
x=2.7
հիմք=2.7*24=64.8
սրունք=2.7*13=35.1
p=35.1+35.1+64.8/2=67.5
բ) Գտնել եռանկյան փոքր կողմը։
35.1
գ) Գտնել եռանկյան մեծ բարձրությունը։
h²=64.8²-35.1²=2867
h=54.47

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլեկտրական շղթաներում:
Հաջորդական միացում և զուգահեռ միացում
2. Ի՞նչ է նշանակում «հաշվարկել էլեկտրական շղթան»:
նշանակում է պարզել շղթայում առկա տարրերի (սպառիչների) միացման ձևը, տեսակը և որոշել հիմնական պարամետրերը՝ ընդհանուր դիմադրությունը, լարումը և հոսանքի ուժը։
3. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Ընդհանուր լարումը հավասար է բոլոր սպառիչների լարումների գումարին․ U_հ=U1+U2՝ որտեղ U1-ը առաջին սպառիչին միացված լարումն է, U2-ը՝ երկրորդին։
4. Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը։
Ընդհանուր դիմադրությունը հավասար է սպառիչների գումարին՝ R_հ=n*R1

Հարցեր և առաջադրանքներ
1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Տանը լամպերը միացված են զուգահեռ, ոչ թե հաջորդական։ Եթե մեկ լամպը այրվի կամ անջատենք, մյուսները շարունակում են աշխատել
2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում:
Չճյուղավորված մասում հոսանքը հավասար է ճյուղերով անցնող հոսանքների գումարին՝ I=I1+I2+I3+…
3. Ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար:
Լարումը՝ U, հավասար է զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար։
4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Երկու դիմադրությունների դեպքում՝ R_զ=R1*R2/R1+R2
Ընդհանուր տեսքով՝ 1/Rզ​​=1​/R1​+1/R2​+1/R3+…
5. Ապացուցե՛ք, որ զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը փոքր է յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունից:


Խնդիրներ (լրացուցիչ աշխատանք)
Շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 84 Օմ է: Շղթայի տեղամասը բաղկացած է միմյանց հաջորդաբար միացված 2 միատեսակ լամպերից և ռեոստատից: Որոշեք լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը, եթե ռեոստատի դիմադրությունը՝ 2 Օմ է:
(84-2)/2=41
R=41+41+2=84
R=41 Օմ

 
 

2.5 Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 120 Վ լարման ցանցին:
I=2.5
120/2.5=48 լամպ

35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:

Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R₁ = 6 Օմ, իսկ R₂ = 6 Օմ:
 

R=2*6=12

Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 60 Օմ է:
 

1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) նոր անհատների առաջացումը
   գ) օրգանների զարգացումը
   դ) նյութափոխանակությունը
2. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
   ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
   բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
   գ) մասնակցում է մեկ ծնող
   դ) առաջանում են սերմեր
3. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
   ա) անսեռ բազմացումը
   բ) բողբոջումը
   գ) մասնատումը
   դ) սեռական բազմացումը
4. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
   ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
   բ) մեծ էներգիայի ծախս
   գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
   դ) գենետիկ փոփոխականություն
5. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
   ա) ապահովում է հարմարվողականություն
   բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
   գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
   դ) արագ է ընթանում
6. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
   ա) բնակչության արագ աճ
   բ) օրգանիզմների ոչնչացում
   գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
   դ) օրգանիզմների պարզեցում
7. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
   ա) միայն կենդանիների
   բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
   գ) միայն մարդկանց
   դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

1)Եռանկյան կողմերն են՝ 5, 12, 13:

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

30

բ)Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։

15

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։

30

2)Հավասարասրուն եռանկյան սրունքը 13 է, իսկ հիմքին տարած բարձրությունը՝ 5։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

բ)Գտնել եռանկյան պարագիծը։

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։

3)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 48 է, հիմքին իջեցրած բարձրությունը՝ 7։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

բ)Գտնել եռանկյան պարագիծը։

գ)Գտնել եռանկյանը արտագծած շրջանագծի շառավիղը։

4)Հավասարասրուն եռանկյան հիմքը 14 է, սրունքը՝ 25։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

բ)Գտնել եռանկյան փոքր բարձրությունը։

գ)Գտնել եռանկյանը ներգծած շրջանագծի շառավիղը։

5)Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 100 է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 24:13։

ա)Գտնել եռանկյան մակերեսը։

բ)Գտնել եռանկյան փոքր կողմը։

գ)Գտնել եռանկյան մեծ բարձրությունը։

1. Բնութագրե ՛ք Երևանի բնական պայմաններն ու ռեսուրսները:
Երևանը գտնվում է Արարատյան դաշտի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ Հրազդան գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի բարձրադիր դիրք (մոտ 900–1300 մ)։ Կլիման չոր մայրցամաքային է՝ տաք ամառներով և համեմատաբար ցուրտ ձմեռներով։ Երևանին բնորոշ են լեռնահովտային քաﬕներ: Մթնոլորտային տեղուﬓերի քանակը շուրջ 300
մմ է, որոնք հիﬓականում թափվում են գարնանը և աշնանը: Բնական ռեսուրսներից կարևոր են շինարարական նյութերը (տուֆ, բազալտ), ջրային ռեսուրսները (Հրազդան գետ, ստորերկրյա ջրեր)։
2. Բացատրե ՛ք Երևանի բնակչության թվի արագ աճի պատճառները: Արտահայտե՛ք տեսակետ արագ աճի պատճառների և դրա հետևանքների վերաբերյալ:
Երևանը խոշոր արդյունաբերական կենտրոն է, երկրի մայրաքաղաքն է՝ վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոն, ունի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների առկայություն, հարմար տրանսպորտաաշխարհագրական դիրք։ Բնակչության աճի պատճառ են նաև բարենպաստ պայմանները և ներքին միգրացիան՝ գյուղերից և փոքր քաղաքներից եկած մարդիկ։ Բնակչության աճը նպաստում է տնտեսական ակտիվությանը,սակայն աճում է նաև բնակչության խտությունը, բնակարանային պահանջարկը և առաջանում է տարածքային անհավասար զարգացում ՀՀ-ում։
3. ՀՀ քաղաքներն ի՞նչ խմբերի են բաժանվում ըստ աշխատանքի աշխարհագրական բաժամանն իրենց մասնակցության աստիճանի:
Արդյունաբերական քաղաքներ — Վանաձոր, Կապան, Ալավերդի
Տրանսպորտային հանգույց-քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Գյուղատնտեսական մշակման կենտրոններ — Արտաշատ, Արմավիր
Բազմաֆունկցիոնալ քաղաքներ — Երևան, Գյումրի
Առողջարանային և զբոսաշրջային քաղաքներ — Ջերմուկ, Դիլիջան
4. Գյումրու զարգացման տարբեր փուլերում ի՞նչ գործոններ են նպաստել կամ խանգարել նրա տնտեսական վերելքին:
Գյումրու զարգացմանը նպաստել են աշխարհագրական բարենպաստ դիրքը, տրանսպորտային հանգույց լինելը, արդյունաբերության զարգացումը խորհրդային շրջանում։ Իսկ խանգարել են 1988 թ․ երկրաշարժը, ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո տնտեսական ճգնաժամը և աշխատատեղերի կրճատումն և արտագաղթը։
5. Տվե ՛ք Վանաձոր քաղաքի աշխարհագրական բնութագիրը:
Վանաձորը գտնվում է Լոռու մարզում՝ Փամբակի գետի հովտում։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, ունի մեղմ լեռնային կլիմա։ Քաղաքով են անցնում Թբիլիսի–Գյումրի երկաթուղին, ինչպես նաև ﬕ քանի ավտոխճուղիներ:
6. Հայաստանի քաղաքների շարքում ո՞րն է Վաղարշապատի հատուկ դերը։
Վաղարշապաւմ բացառիկ է նրա հոգևոր-մշակութային նշանակությունը: Այդ առումով Վաղարշապատը համահայկական կենտրոն է: Այստեղ է գտնվում Հայ առաքելական եկեղեցու գլխավոր կենտրոնը՝ Մայր Աթոռ, Ս. Էջﬕածինը, Մայր տաճարը, ինչ պես նաև Աﬔնայն հայոց կաթողիկոսի աթոռանիստը:
7. Գնահատե ՛ք Կապան քաղաքի զարգացման բնական և տնտեսական նախադրյալները:
Կապանի զարգացումը մեծապես պայմանավորված է հանքարդյունաբերությամբ, սակայն լեռնային պայմանները որոշ դժվարություններ են ստեղծում ենթակառուցվածքների զարգացման համար։ Բնական նախադրյալներից են Կապանի ջրային ռեսուրսները, լեռնային ռելիեֆը և օգտակար հանածոները (պղինձ, մոլիբդեն)։ Իսկ տնտեսական նախադրյալներից են տրանսպորտային կապերը Իրանի հետ, հանքարդյունաբերության զարգացումը և աշխատուժի ձևավորում։