Մհեր Մկրտչյան

Ի՞նչ տարբերություն կա ածխածնի (II) օքսիդի (CO) և ածխածնի (IV) օքսիդի (CO₂) միջև
CO մոլեկուլում կա մեկ թթվածնի ատոմ, իսկ CO₂-ում՝ երկու։
CO-ն վերականգնիչ է և թունավոր գազ, իսկ CO₂-ը թթվային օքսիդ է և ավելի քիչ վտանգավոր։

Ինչպիսի՞ քիմիական կապ կա CO մոլեկուլում
CO մոլեկուլում կա կովալենտ բևեռային կապ։

Լրացրու և հավասարեցրու ռեակցիաները
C + O₂ → CO₂
2CO + O₂ → 2CO₂
CO₂ + C → 2CO

Քանի՞ մոլ CO կստացվի, եթե այրվի 24 գ ածխածին թթվածինը
24 : 12 = 2 մոլ
Կստացվի 2 մոլ CO։

Ի՞նչ բանաձև ունի ածխաթթուն
Ածխաթթվի բանաձևը H₂CO₃ է։
Այն թույլ թթու է։
Լակմուսը դառնում է կարմիր։

Ի՞նչ է նշանակում, որ թթուն երկհիմն է
Նշանակում է, որ ունի փոխարինվող երկու ջրածնի ատոմ։

Գրիր ածխաթթվի առաջացման ռեակցիան
CO₂ + H₂O ⇄ H₂CO₃

Ի՞նչ երկու տեսակի աղեր է առաջացնում ածխաթթուն
Կարբոնատներ և հիդրոկարբոնատներ։

Ո՞ր կարբոնատներն են ջրում լուծելի
Նատրիումի, կալիումի և ամոնիումի կարբոնատները։

Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի կարբոնատները տաքացնելիս
Դրանք քայքայվում են։

Ինչպե՞ս են ստացվում հիդրոկարբոնատները
Ստացվում են CO₂-ի ազդեցությամբ կարբոնատների վրա ջրի ներկայությամբ։

Ինչպիսի՞ նյութեր են առաջանում NaHCO₃-ի տաքացման ժամանակ
Na₂CO₃, CO₂ և H₂O։

Ինչու՞ Ca(HCO₃)₂-ի քայքայումը կախված է ջերմաստիճանից
Քանի որ դրա կայունությունը և լուծելիությունը փոխվում են ջերմաստիճանից։

Քանի՞ մոլ ածխաթթու կստացվի, եթե 3 մոլ CO₂-ի միայն 1/3 մասն է փոխազդում ջրի հետ
3 × 1/3 = 1 մոլ
Կստացվի 1 մոլ H₂CO₃։

Քանի՞ մոլ H₂CO₃ կստացվի, եթե ունենք 88 գ CO₂
M(CO₂)=44 գ/մոլ
88 : 44 = 2 մոլ
Կստացվի 2 մոլ H₂CO₃։

Քանի՞ գրամ CO₂ կանջատվի 168 գ NaHCO₃ տաքացնելիս
M(NaHCO₃)=84 գ/մոլ
168 : 84 = 2 մոլ
2 մոլ NaHCO₃-ից ստացվում է 1 մոլ CO₂
1 մոլ CO₂ = 44 գ
Կանջատվի 44 գ CO₂։

Քանի՞ լիտր CO₂ կստացվի 50 գ CaCO₃ քայքայվելիս
M(CaCO₃)=100 գ/մոլ
50 : 100 = 0.5 մոլ
0.5 × 22.4 = 11.2 լ
Կստացվի 11.2 լ CO₂։

Քանի՞ գրամ Na₂CO₃ կստացվի, եթե քայքայվի 84 գ NaHCO₃
84 : 84 = 1 մոլ NaHCO₃
2 մոլից ստացվում է 1 մոլ Na₂CO₃
Կստացվի 0.5 մոլ Na₂CO₃
0.5 × 106 = 53 գ
Կստացվի 53 գ Na₂CO₃։

Քանի՞ մոլ CO₂ է անհրաժեշտ, որպեսզի 1 մոլ Na₂CO₃-ից ստացվի NaHCO₃
Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O → 2NaHCO₃
Անհրաժեշտ է 1 մոլ CO₂։

1) Գտնել 45-ի բոլոր բաժանարարների գումարը:
78
2) Գտնել 48-ի բոլոր բաժանարարների գումարը:
124
3) Գտնել 12 և 20 թվերի ընդհանուր բաժանարարների քանակը:
3
4) Գտնել 15 և 25 թվերի ընդհանուր բաժանարարների քանակը:
2
5) Գտնել [23;123] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը:
101
6) Գտնել [-25;56] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը:
82
7) Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 7 է, քանորդը` 5, իսկ մնացորդը՝ 3:
7*5+3=38
8) Գտնել բաժանելին, եթե բաժանարարը 9 է, քանորդը` 8, իսկ մնացորդը՝ 6:
9*8+6=78
9) Քանի՞ պարզ թիվ կա [29;50) միջակայքում:
6
10) Քանի՞ պարզ թիվ կա (56;71] միջակայքում:
4
11) Գտնել 5 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը:
5+(-5)=0
12) Գտնել 6 թվի և նրա հակադիր թվի գումարը:
6+(-6)=0
13) 28-ը 20–ից քանի՞ տոկոսով է մեծ:
28-20=8
8/20*100=40%
14) 16-ը 12-ից քանի՞ տոկոսով է մեծ:
16-12=4
4/12*100=33.33%
15) Գտնել 48-ի 20%-ը:
48*0,2=9.6
16) Գտնել 36-ի 25%–ը:
36*0,25=9
17) Գտնել այն թիվը, որի 40%-ը հավասար է 80-ի:
80/0.4=200
18) Գտնել այն թիվը, որի 50%–ը հավասար է 34-ի:
34/0.5=68
19) 2-ը 10-ի քանի՞ տոկոսն է:
2/10*100=20%
20) 4–ը 20–ի քանի՞ տոկոսն է:
4/20*100=20%

1) Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 7 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 12 է:
ա) Գտե՛ք եռանկյան պարագիծը:
12*2=24
7²+24²=625
√625=25
P=24+7+25=56
բ) Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը։
S=1/2*7*24=84
2) Գտե՛ք եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղի երկարությունը։
R=7+24-25/2=3
3) ABC եռանկյան մեջ <A = 50^o , <B = 80^o , AK-ն կիսորդ է։ Գտե՛ք AKC անկյունը:
<C=180-(50+80)=50
<AKC=180-(50/2+50)=105
4) O-ն ABC եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնն է: Ի՞նչ հարաբերությամբ մասերի է բաժանում AO ուղիղը BC կողմը, եթե AB = 6, AC = 15 :
AB:AC=6:15=2:5
5) Գտե՛ք կանոնավոր եռանկյան գագաթի հեռավորությունը հանդիպակաց կողմը 1:2 հարաբերությամբ բաժանող կետից, եթե եռանկյան կողմը 9 է:
1+2=3
9:3=3
3*2=6
6) Տրված են A(2; 3) և C(2; 5) կետերը: Գտե՛ք AC հատվածի միջնակետի կոորդինատները:
(2+2)/2=2
(3+5)/2=4
{2; 4}
7) Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի պարագիծը 40 է, իսկ շրջանագծի շառավիղը՝ 4:
ա) Գտե՛ք սեղանի փոքր հիմքը։
h=2*4=8
բ) Գտե՛ք սեղանի մակերեսը։

1. Նկարագրե՛ք Լոռու մարզի աշխարհագրական դիրքը։
Լոռու մարզը գտնվում է Հայաստանի հյուսիսում։ Այն սահմանակից է Վրաստանին, ինչպես նաև Տավուշի, Կոտայքի, Արագածոտնի և Շիրակի մարզերին։ Մարզը հիմնականում լեռնային է, հարուստ է անտառներով և գետերով։

2. Վերլուծե՛ք Լոռու մարզի բնառեսուրսային ներուժը։
Լոռին հարուստ է բնական ռեսուրսներով՝

• անտառներ
• ջրային ռեսուրսներ (գետեր, աղբյուրներ)
• օգտակար հանածոներ (պղինձ, քարեր)
  Այս ամենը նպաստում է արդյունաբերության և գյուղատնտեսության զարգացմանը։

3. Առանձնացրե՛ք Լոռու քաղաքները և հայտնի գյուղերը։
Քաղաքներ՝

• Վանաձոր
• Ալավերդի
• Սպիտակ
• Ստեփանավան
• Տաշիր
• Ախթալա

Հայտնի գյուղեր՝

• Դսեղ
• Օձուն
• Շահումյան
• Մարգահովիտ

4. Մարզում արդյունաբերության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։
Լոռու մարզում զարգացած են՝

• հանքարդյունաբերություն
• քիմիական արդյունաբերություն
• սննդի արդյունաբերություն
• փայտամշակում

5. Գյուղատնտեսության մեջ ի՞նչ ճյուղեր են գերակշռում։

• անասնապահություն (կաթ, միս)
• հացահատիկի արտադրություն
• կարտոֆիլի և բանջարեղենի աճեցում

6. Մարզում ինչպիսի՞ նշանավոր վայրեր գիտես։

• Հաղպատի վանք
• Սանահինի վանք
• Լոռի բերդ
• Օձունի եկեղեցի

7. Ինչ առանձնահատկությամբ է աչքի ընկնում մարզը։
Լոռին աչքի է ընկնում իր գեղեցիկ բնությամբ, անտառներով, լեռնային մաքուր օդով և պատմական հուշարձաններով։

8. Վերլուծե՛ք Լոռու բնակչության առանձնահատուկ գծերը։
Լոռեցիները հայտնի են իրենց աշխատասիրությամբ, հյուրընկալությամբ և պարզությամբ։ Նրանք շատ կապված են բնության հետ և պահպանում են իրենց ավանդույթները։

1. Գյուղատնտեսության ճյուղերը և տեղաբաշխումը

Լոռու մարզում գյուղատնտեսության հիմնական ճյուղերն են՝

• անասնապահություն (գլխավոր)
• հացահատիկագործություն
• կարտոֆիլագործություն
• այգեգործություն

Մարզը մասնագիտացած է անասնապահության մեջ, որի արտադրանքը մոտ 3 անգամ գերազանցում է բուսաբուծությանը։

Տեղաբաշխում․
Պայմանավորված է բնական պայմանների բազմազանությամբ․ տարբեր մասերում զարգացած են տարբեր ճյուղեր՝ ըստ հողերի, կլիմայի և արոտավայրերի։

2. Ժողովրդագրական և տարաբնակեցման գծերը

• Լոռին բնակչությամբ ՀՀ-ում 5-րդն է
• Ուրբանիզացիան՝ մոտ 56%
• Խոշոր քաղաքը՝ Վանաձոր

Բնորոշ գծեր՝

• բնակչության թիվը նվազել է (արտագաղթ)
• բնական աճը ցածր կամ բացասական է
• բնակչությունը հիմնականում կենտրոնացած է
  միջլեռնային գոգավորություններում և Դեբեդ գետի հովտում

3. Արդյունաբերության ճյուղերը և տեղաբաշխումը

Առաջատար ճյուղը՝ հանքարդյունաբերություն։

Այլ ճյուղեր՝

• մետալուրգիա (Ալավերդի)
• քիմիական արդյունաբերություն (Վանաձոր)
• էներգետիկա (ՋԷԿ, ՀԷԿ)

Տեղաբաշխում․
կապված է հանքավայրերի և քաղաքների հետ (Ալավերդի, Ախթալա, Շամլուղ, Վանաձոր)։

---

4. Աշխարհագրական դիրքը

Լոռու աշխարհագրական դիրքը նպաստավոր է, որովհետև՝

• ունի կապ Վրաստանի հետ
• երկաթուղով ելք ունի դեպի Սև ծով
• ունի զարգացած ավտոճանապարհներ

5. Բնական հարստությունները

• հանքային պաշարներ (պղինձ, շինանյութեր)
• անտառներ
• ջրային ռեսուրսներ (Դեբեդ գետ)
• արոտավայրեր

Գնահատում․
Լոռին հարուստ է բնական ռեսուրսներով, որոնք կարևոր են տնտեսության զարգացման համար։

1)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 7 է, իսկ եռանկյան արտագծած շրջանագծի կենտրոնի հեռավորությունը այդ էջից 12 է:
ա)Գտե՛ք եռանկյան պարագիծը:
բ)Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը։

2)Գտե՛ք եռանկյանն արտագծած շրջանագծի շառավիղի երկարությունը։

3)ABC եռանկյան մեջ <A = 50^o , <B = 80^o , AK-ն կիսորդ է։ Գտե՛ք AKC անկյունը:

4)O-ն ABC եռանկյանը ներգծած շրջանագծի կենտրոնն է: Ի՞նչ հարաբերությամբ մասերի է բաժանում AO ուղիղը BC կողմը, եթե AB = 6, AC = 15 :

5)Գտե՛ք կանոնավոր եռանկյան գագաթի հեռավորությունը հանդիպակաց կողմը 1:2 հարաբերությամբ բաժանող կետից, եթե եռանկյան կողմը 9 է:

6)Տրված են A(2; 3) և C(2; 5) կետերը: Գտե՛ք AC հատվածի միջնակետի կոորդինատները:

7)Շրջանագծին արտագծած հավասարասրուն սեղանի պարագիծը 40 է, իսկ շրջանագծի շառավիղը՝ 4:
ա)Գտե՛ք սեղանի փոքր հիմքը։
բ)Գտե՛ք սեղանի մակերեսը։

1)Գտնել 22; 18… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

2){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₅ = 7, գտնել b₁ * b₉, արտադրյալը:

3)Գտնել 27; 24… թվաբանական պրոգրեսիայի դրական անդամների քանակը:

4){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₄ = 6, գտնել b₁ * b₇, արտադրյալը:

5)Գտնել -17; -14… թվաբանական պրոգրեսիայի բացասական անդամների քանակը:

6)Գտնել x-ը, եթե x; -6; 6 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

7)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₂ = — 2 , իսկ a₆ = 12 : Գտնել a₁ — ը:

8)Գտնել x-ը, եթե x; -4; 4 թվերը կազմում են երկրաչափական պրոգրեսիա:

9)Թվաբանական պրոգրեսիայում a₃ = 3 , իսկ a₆ = 15 : Գտնել a₁-ը:

10){b_n} երկրաչափական պրոգրեսիայում b₁ = — 2 q = 3 : Գտնել S₅-ը:

{2x — 8 ≤ 20
{3x + 3 ≤ 6
{2x ≤ 28, x≤14
{3x ≤ 3, x≤1
x=[1;14]

{2x — 8 > 4
{3x + 6 < 10
{2x>12, x>6
{3x<4, x<1.3
Լուծում չունի

{4x — 2 > 12
{3x + 3 ≤ 12
{4x>14, x>3.5
{3x≤9, x≤3
Լուծում չունի

{10x — 10 > 20
{20x + 10 ≤ 80
{10x>30, x>3
{20x≤70, x≤3.5
x=(3;3.5]

{5(x-3) > 3(x-2)
{7(x — 2) ≤ 5(x+2)
{5x-15 > 3x-6
{7x-14 ≤ 5x+10

{2x>9, x>4.5
{2x≤24, x≤12
x=(4.5;12]

{4(2x-3) < 2(3x-5)
{5(x — 6) >7(x-3)
{8x-12 < 6x-10
{5x-30 > 7x-21

{2x<2, x<1
{-2x>9, x<-4.5
x=(∞;-4.5)

{4(x — 4) > 2(x + 2) + 3
{5(x + 2) < 3(x + 3) + 10
{4x-16 > 2x +7
{5x+10 < 3x +19

{2x>23, x>11.5
{2x<9, x<4.5
Լուծում չունի

Գենային ճարտարագիտությունը գիտության ճյուղ է, որը զբաղվում է՝
Պատասխան՝ բ) գեների փոփոխմամբ և տեղափոխմամբ

Գենը իրենից ներկայացնում է՝
Պատասխան՝ գ) ժառանգական ինֆորմացիայի միավոր

Գենային ճարտարագիտության հիմնական նպատակն է՝
Պատասխան՝ բ) օգտակար հատկությունների ստացում

Որ օրգանիզմներն են հաճախ օգտագործվում գենային ճարտարագիտությունում՝
Պատասխան՝ ա) բակտերիաներ

ԴՆԹ-ն իրենից ներկայացնում է՝
Պատասխան՝ բ) ժառանգական ինֆորմացիա կրող նյութ

Գենային ճարտարագիտության արդյունք կարող է լինել՝
Պատասխան՝ ա) նոր բույսերի տեսակներ

Տրանսգեն օրգանիզմը՝
Պատասխան՝ գ) պարունակում է օտար գեն

Գենային ճարտարագիտության կիրառման ոլորտ է՝
Պատասխան՝ դ) բոլոր նշվածները

Ի՞նչ կարող է ստացվել գենային ճարտարագիտության միջոցով՝
Պատասխան՝ ա) ինսուլին

Գենային ճարտարագիտությունը թույլ է տալիս՝
Պատասխան՝ ա) վերահսկել գեների գործունեությունը