Day: November 25, 2025

ա. Ինչպե՞ս ընթացան Հայկական հարցի քննարկումները Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում

1919 թ․ բացված Փարիզի Խաղաղության վեհաժողովում հայկական հարցը քննարկվում էր որպես Օսմանյան կայսրության ոչ թուրք ժողովուրդների ապագայի մաս։
Քննարկումների հիմնական բովանդակությունը հետևյալն էր․

• Հայերը ներկայացրին միավորված Հայաստանի ստեղծման պահանջը, որը պետք է ընդգրկեր Արեւմտյան և Արեւելյան Հայաստանը։
• Հայկական պատվիրակությանը ներկայացնում էին Բոգոս Նուբարը և Ավետիս Ահարոնյանը։
• Մեծ տերությունները սկզբում դրական էին վերաբերվում, սակայն դանդաղում էին որոշման մեջ, քանի որ իրենց շահերը զուգահեռ չէին․
  • Ֆրանսիան և Անգլիան ցանկանում էին արագ լուծել տարածքային ու նավթային հարցերը Մերձավոր Արևելքում։
  • ԱՄՆ-ը ավելի զգուշավոր էր և չէր ցանկանում նոր երկարատև պարտավորություններ ստանձնել։
• Քննարկումները բարդացրեց նաև այն, որ Հայաստանը շատ տկար պետություն էր, ու մեծ տերությունները կասկածում էին, արդյոք այն կկարողանա գոյատևել։

Քննարկումների արդյունքը եղավ, որ հայկական հարցը որոշվեց ներառել օսմանյան կայսրության հետ կնքվելիք Սևրի խաղաղության պայմանագրում։

---

բ. ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը Հայաստանի մանդատի հարցում

Վեհաժողովում առաջարկվեց, որ ԱՄՆ-ը ստանձնի Հայաստանի մանդատը՝ դառնալով Հայաստանի հովանավորը և ապահովիչը։

ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը եղել է երկակի․

• Նախագահ Վուդրո Վիլսոնը կողմ էր․ նա հավատում էր, որ ԱՄՆ-ը պետք է աջակցի փոքր ժողովուրդներին և պաշտպանի նրանց ինքնորոշման իրավունքը։
• Սակայն ԱՄՆ-ի կոնգրեսը դեմ քվեարկեց մանդատին, որովհետև՝
  • ԱՄՆ-ը չէր ուզում ներգրավվել Մերձավոր Արևելքի ռազմական ու ֆինանսական բեռներին,
  • երկիրը հենց նոր էր դուրս եկել Առաջին աշխարհամարտից և ցանկանում էր կենտրոնանալ ներքին խնդիրների վրա,
  • շատ կոնգրեսականներ չէին ուզում, որ ԱՄՆ-ը դառնա «կոլոնիալ» տերություն։

Արդյունք․ ԱՄՆ-ը մերժեց մանդատը, բայց Վիլսոնը շարունակեց աջակցել Հայաստանին՝ իր սահմանազատման որոշմամբ (Վիլսոնի árbitrajինչը որոշեց Հայաստանի և Թուրքիայի սահմանը)։

---

գ. Հայաստանին վերաբերող դրույթները Սևրի պայմանագրում եւ տարածքային վեճերի կարգավորումը

Հայաստանին վերաբերող գլխավոր դրույթները

1920 թ․ օգոստոսի 10-ին Օսմանյան կայսրության և դաշնակից տերությունների միջև ստորագրված Սևրի պայմանագիրը Հայաստանի համար շատ նպաստավոր էր․

1. Թուրքիան ճանաչում էր Հայաստանի անկախությունը՝ որպես ինքնիշխան պետություն։
2. Թուրքիան պարտավորվում էր հանձնվել Վուդրո Վիլսոնի սահմանազատմանը, որը պիտի որոշեր Հայաստանի–Թուրքիայի սահմանի ճակատագիրը։
3. Հայաստանի տարածքը պետք է զգալիորեն ընդլայնվեր՝ ներառելով Վանի, Բիթլիսի, Էրզրումի և Տրապիզոնի վիլայեթների մեծ մասը։
4. Հայաստանը ստանում էր ծով դուրս գալու հնարավորություն՝ Սև ծովի ափին։
5. Թուրքիան պարտավորվում էր պաշտպանել հայկական բնակչության իրավունքները և վերացնել հայերի նկատմամբ նախորդ տարիների գործած հանցագործությունները։

Տարածքային վեճերի կարգավորումը Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ

Սևրի պայմանագիրը նախատեսում էր նաև, որ՝

• Հայաստանի և Վրաստանի,
• ինչպես նաև Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարածքային վեճերը

պետք է կարգավորվեին միջազգային հանձնաժողովների միջոցով։
Այսինքն՝ լիներ խաղաղ, իրավական ճանապարհ՝ ոչ ռազմական։

Իրականում, պայմանագիրը երբեք լիովին ուժի մեջ չմտավ, որովհետև Թուրքիայում իշխանության եկան քեմալականները, և տարածաշրջանում սկսվեցին նոր պատերազմներ։

1)ABC և A₁B₁C₁ եռանկյունները նման են, ընդ որում՝ k = 3 : Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը, եթե A₁B₁C₁ եռանկյան մակերեսը 16 սմ² է:

3²=9′

x=16

9×16=144

2)Նման եռանկյուններից մեկի մակերեսը 20 դմ² է, մյուսինը`5 դմ²: Գտե՛ք այդ եռանկյունների նմանության գործակիցը:

20:5=4

4:2=2

3)Նման եռանկյուններից մեկի կողմը 24 սմ է, իսկ մյուս եռանկյան դրան նմանակ կողմը 6 սմ է: Գտեք երկրորդ եռանկյան մակերեսը, եթե առաջինի մակերեսը 160 սմ է:

24:6=4

4²=16

160:10=16

4)Նման եռանկյուններից մեկի կողմերը 5 անգամ փոքր են մյուսի կողմերից: Գտե՛ք դրանց մակերեսների հարաբերությունը:

k=1\25

5)M-ը ABCD զուգահեռագծի BC կողմը բաժանվում է 1:2 հարաբերությամբ՝ հաշված B կետից: AM և BD հատվածները հատվում են K կետում: Գտե՛ք K կետի հեռավորությունը AD-ից, եթե K կետի հեռավորությունը BC-ից 5 սմ է։

6)BC = 6 սմ և AD = 18 սմ հիմքերով ABCD սեղանի անկյունագծերը հատվում են O կետում: Գտե՛ք AOD եռանկյան OM միջնագիծը, եթե BOC եռանկյան OK միջնագիծը 8 սմ է:

7)BC = 4 սմ և AD = 8 սմ հիմքերով ABCD սեղանի անկյունագծերը հատվում են O կետում: M-ը և N–ը համապատասխանաբար AO և OC հատվածների միջնակետերն են: Գտե՛ք DM-ը, եթե BN = 3 սմ: