Մհեր Մկրտչյան

1. Вставить пропущенные буквы

Правильные варианты:

тройник, миллиард
двойняшки, дважды
нисколько, шестеро
девятьсот, пятьдесят, восемь
трехсотсорокамиллиардный
пятиэтажный, четверка
трижды, двойственный
удвоить, полуторное

2. Расположите предложения так, чтобы получился текст

(числительные записаны словами)

Правильный порядок и текст:

Примерно четыре тысячи лет тому назад у древних народов, находившихся на территории современного Ирака, были уже первые астрономические познания.

Они наблюдали на звездном небе движение пяти планет, которые вместе с Солнцем и Луной составляли семь небесных светил.

Древние ученые заметили, что лунный месяц равен двадцати восьми суткам, и разделили его на четыре равные части с тем, чтобы каждый из семи дней посвящать одному из семи божеств.

Так возникла семидневная неделя, которая перешла ко многим другим народам и дошла до нас.

Առաջադրանք 1.
1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերը կոչվում են խալկոգեններ։
2. Թթվածնի ենթախմբի ընդհանուր վալենտ էլեկտրոնների թիվը՝ 6։
3. Թթվածինը բնության մեջ հանդիպում է հիմնականում գազային վիճակում։
4. Թթվածնի քիմիական նշանն է O։

Առաջադրանք 2.
Ընտրիր ճիշտ պատասխանը
Ո՞ր տարրերն են պատկանում թթվածնի ենթախմբին ասա անունները
ա) O, S, Se, Te

Թթվածին, ծծումբ, սելեն, տելուր, պոլոնիում
բ) N, P, As

գ) F, Cl, Br

դ) C, Si, Ge

Առաջադրանք 3. Ճիշտ է, թե սխալ
Նշիր՝ Ճիշտ է (Ճ) թե Սխալ (Ս).
1. Թթվածինը գազ է սենյակային ջերմաստիճանում։ — Ճիշտ
2. Թթվածնի ենթախմբի բոլոր տարրերը մետաղներ են։ — Սխալ
3. Թթվածինը մասնակցում է այրման ռեակցիաներին։ — Ճիշտ
4. Ծծումբը թթվածնի ենթախմբի տարր է։ — Ճիշտ

Առաջադրանք 4. Գրիր ռեակցիայի հավասարումը
1. Մագնեզիումի այրումը թթվածնում
Mg + O2 → MgO
2. Ծծմբի այրումը թթվածնում (գրիր հավասարեցված ռեակցիաները)
S + O2 → SO2

Առաջադրանք 5. Լրացրու աղյուսակը.
Հատկություն։ Թթվածին (O)։ Ծծումբ (S)
Ֆիզիկական վիճակ։ Գազային։ Փոշի
Գույն։ Այնգույն։ Դեղին
Քիմիական ակտիվություն։ Թթվածինը ավելի ակտիվ է

1. Հաշվի՛ր 2 մոլ H₂O նյութի զանգվածը
n=2, M (H2O)=18
m (H2O)=2*18=36գ
2. Որքա՞ն մոլ է պարունակում 48 գ O₂ գազը
m=48գ, M (O2)=32
n=48/32=1.5 մոլ
3. Որքա՞ն մոլ է կազմում 11.2 լ O₂ գազը (ն.պ.)
m=11.2լ, M (O2)=32
n=11.2/22.4=0.5 մոլ
4. Որքա՞ն ծավալ է զբաղեցնում 16 գ O₂ գազը (ն.պ.)
m=16գ, M (O2)=32
n=16/32=0.5մոլ
Գազի Vm=22.4
V=0.5*22.4=11.2լ

Բարդ
1. Թթվածնի ենթախմբի տարրերի ոչմետաղական հատկությունները թուլանում, իսկ մետաղական հատկություններն ուժեղանում են: Ինչպես դա կբացատրեք:
Պարբերական աղյուսակում ձածից աջ տարրերի մետաղական հատկությունները թուլանում են, իսկ ոչմետաղական հատկությունները ուժեղանում։
2. Ներկայացրեք O, S և Se տարրերի լրիվ էլեկտրոնային բանաձևերը և էլեկտրոնաբջջային սխեմաները: Ինչո՞ւ են VI խմբի գլխավոր ենթախմբերի տարրերը կոչվում p–տարրեր:
O=1s²2s²2p⁴
S=1s²2s²2p⁶3s²3p⁴
Se=1s²2s²2p⁶3s²3p⁶4s²3d¹⁰f²
3. Թթվածինը չի փոխազդում՝ ստորև բերված ոչմետաղական հետևյալ պարզ նյութի հետ.
1. ալմաստ
2. գրաֆիտ
3. ֆոսֆոր
4. քլոր
4. Ամբողջացրե՛ք ստորև բերված հավասարումը դնելով քիմիական միացության բանաձևը. 2*+ 5O2 = 4CO₂ + 2H₂O
2C2H2+5O2 = 4CO2+2H2O
5. Ի՞նչ ծավալով թթվածին է ստացվել 19,75 գ կալիումի պերմանգանատի տաքացումից, եթե վերջինս քայքայվել է 80 %-ով։

1)Գտեք 5 սմ, 7 սմ, 10 սմ կողմերով եռանկյան մակերեսը:

✓264 11{11-5}[11-7][11-10]

2)Գտեք 13 դմ, 9 դմ, 6 դմ կողմերով եռանկյան մակերեսը:

3)Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 32 դմ է, իսկ հիմքը և սրունքը հարաբերում են, ինչպես 6:5: Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը:

4)Եռանկյան կողմերը հարաբերում են, ինչպես 21:10:17, իսկ մակերեսը 84 սմ է: Գտեք եռանկյան կողմերը:

5)Եռանկյան կողմերը 10 դմ, 17 դմ, 21 դմ են: Գտե՛ք այդ եռանկյան մեծ կողմին տարած բարձրությունը:

6)Գտե՛ք 9 սմ, 12 սմ, 15 սմ կողմերով եռանկյան մակերեսը և արտագծած շրջանագծի շառավիղը:

7)Գտե՛ք եռանկյան մակերեսը, եթե դրա կողմերի երկարությունները հարաբերում են, ինչպես 7:15:20, իսկ ներգծած շրջանագծի շառավիղը 10 սմ է։

1․ Սեփականության իրավունքի երեք իրավազորությունները

Սեփականության իրավունքը ներառում է երեք հիմնական իրավազորություն․

Տիրապետում

Սեփականատիրոջ իրավունքն է իրն իր մոտ պահելու։
Օրինակ․ եթե մարդը ունի բնակարան, նա իրավունք ունի այնտեղ ապրել կամ այն պահել իր վերահսկողության տակ։

Օգտագործում

Սեփականատիրոջ իրավունքն է օգտվել իր գույքից։
Օրինակ․ մեքենայի սեփականատերը կարող է այն օգտագործել՝ վարել, ճանապարհորդել կամ տաքսի աշխատել։

Տնօրինում

Սեփականատիրոջ իրավունքն է որոշել գույքի ճակատագիրը (վաճառել, նվիրել, ժառանգել)։
Օրինակ․ հողատարածքի սեփականատերը կարող է այն վաճառել կամ նվիրել ուրիշին։

2․ Աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մեր երկրում

Այսօր Հայաստանում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը օրենքով երաշխավորված է։ Յուրաքանչյուր մարդ կարող է ազատ ընտրել իր մասնագիտությունն ու զբաղմունքը՝ ըստ իր կարողությունների և հետաքրքրությունների։

Սա հնարավորություն է տալիս երիտասարդներին սովորել իրենց նախընտրած ոլորտում, փոխել մասնագիտությունը և աշխատել տարբեր ոլորտներում՝ առանց պարտադրանքի։ Սակայն իրականում երբեմն ֆինանսական պայմանները կամ աշխատատեղերի պակասը սահմանափակում են այդ ազատությունը։

3․ Անչափահասների աշխատանքային իրավունքների պահպանումը (բլոգային ձևաչափ)

Անչափահասների աշխատանքը․ իրավունք և իրականություն

Շատ ընտանիքներում անչափահաս երեխաները ուսմանը զուգահեռ աշխատում են՝ ընտանիքին օգնելու նպատակով։ Օրենքով նախատեսված է, որ անչափահասները կարող են աշխատել միայն թեթև աշխատանքներում, սահմանափակ ժամերով և առանց առողջությանը վնաս հասցնելու։

Սակայն իրական կյանքում միշտ չէ, որ գործատուները պահպանում են այդ իրավունքները։ Օրինակ՝ որոշ խանութներում կամ սրճարաններում անչափահասները աշխատում են երկար ժամեր, առանց պայմանագրի կամ հանգստի օրերի։

Սա խախտում է նրանց կրթության, հանգստի և առողջության իրավունքը։ Հետևաբար կարևոր է, որ թե՛ ծնողները, թե՛ պետությունը վերահսկեն անչափահասների աշխատանքի պայմանները, որպեսզի աշխատանքը չվնասի նրանց ապագային

Հայոց պատմության և գրականության մեջ «Տիգրան և Աժդահակ» ավանդազրույցը կարևոր տեղ է զբաղեցնում՝ որպես պայքարի, ազատության և պետականության խորհրդանիշ։ Այս պատմությունը վերաբերում է Երվանդական Հայաստանի ժամանակաշրջանին, երբ հայ ժողովուրդը ստիպված էր դիմակայել արտաքին վտանգներին և պաշտպանել իր անկախությունը։

Աժդահակը Մարաստանի արքան էր, որը երազում տեսնում է իր թագավորության կործանումը և այդ վտանգը կապում Տիգրանի հետ։ Այս երազը խորհրդանշում է բռնապետի վախը արդար ու ուժեղ առաջնորդից։ Պատմական և գրական աղբյուրներում Աժդահակը ներկայացվում է որպես հզոր, բայց դաժան տիրակալ, որը փորձում էր իշխել նաև Հայաստանի վրա։

Տիգրանը՝ հայոց թագավորը, ներկայացվում է որպես խելացի, քաջ և հեռատես ղեկավար։ Նա մարմնավորում է հայ ժողովրդի ազատատենչ ոգին։ Տիգրանի հաղթանակը Աժդահակի նկատմամբ ոչ միայն ռազմական հաջողություն էր, այլև քաղաքական ու ազգային ինքնության ամրապնդում։ Այս հաղթանակով Հայաստանը ազատվում է մարական գերիշխանությունից և դառնում ինքնուրույն պետություն։

Գրական տեսանկյունից այս պատմությունը ունի առասպելական և խորհրդանշական բնույթ։ Աժդահակի երազը, ճակատագիրը և նրա անկումը ցույց են տալիս, որ բռնապետությունը դատապարտված է կործանման։ Իսկ Տիգրանը հանդես է գալիս որպես արդարության հաղթանակի մարմնացում։

Պատմական առումով «Տիգրան և Աժդահակ» պատմությունը կապված է Երվանդական թագավորության ձևավորման և հզորացման հետ։ Այն ցույց է տալիս, որ հայ ժողովուրդը վաղ ժամանակներից պայքարել է իր ազատության և պետականության համար։

Այսպիսով, «Տիգրան և Աժդահակ» պատմությունը համադրում է պատմությունն ու գրականությունը՝ ներկայացնելով հայ ժողովրդի պայքարը, հաղթանակը և անկախության գաղափարը, որը մինչև այսօր շարունակում է մնալ ազգային ինքնության կարևոր մաս։

1. Ի՞նչ նպատակով է քլորը օգտագործվում խմելու ջրի մեջ:
Խմելու ու կենցաղային նպատակների համար նախատեսված ջուրը մինչև ջրատար խողովակների ցանց մղելը հիվանդաբեր միկրոօրգանիզմներից ախտահանվում է իր մեջ աննշան քանակի քլոր լուծելով՝ քլորելով։
2. Որտե՞ղ են կիրառվում ֆտորի միացությունները։
Մեծ կիրառություն ունի ֆտորօրգանական միացություն տետրաֆտորէթիլենը, որը հայտնի է տեֆլոն անունով։ Այս պլաստիկը քիմիապես շատ իներտ է և բացառիկ օրգանական միացություն է, որ չի քայքայվում նույնիսկ 400-450 °C ջերմաստիճաններում:
Օգտագործվում է թավաները կամ կաթսաները ներսից պատելու համար, արդուկների պատրաստման, իսկ ավելի մեծ չափով` մեքենաշինության մեջ։
3. Ինչո՞ւ է սննդի մեջ ավելացվում յոդ (յոդացված աղ)։
Մարդու օրգանիզմում յոդը շատ անհրաժեշտ է, հատկապես վահանաձև գեղձի կողմից արտադրվող հորմոնի արտադրության համար: Դրա բացակայությունը հանգեցնում է բազեդովյան ծանր «խպիպ» հիվանդության աջացմանը: Սա առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում լեռնային երկրների, մասնավորապես Հայաստանի բնակչության համար, որոնք օգտագործում են աղբյուրների ջրեր, և որոնցում յոդի պակասությունն առանձնապես զգալի է։ Դրա համար էլ գրծարաններում կերակրի աղին ավելացնում են քիչ քանակությամբ KI, իսկ աղի տուփերի վրաանում հատուկ նշում «յոդացված աղ»։
4. Ո՞ր հալոգենի միացություններն են օգտագործվում լուսանկարչության մեջ։
Լուսանկարչության մեջ օգտագործվում են արծաթի բրոմիդը (AgBr) և արծաթի քլորիդը (AgCl)։
5. Ինչ նյութի արտադրության մեջ է օգտագործվում քլորը (նշել մեկ օրինակ)։
Քանի որ քլորը ունի սպիտակեցնող հատկություն, նրան օգտագործում են թղթի և կտորի արտադրության համար: 
6. Ինչո՞ւ քլորը, լինելով թունավոր գազ, լայնորեն կիրառվում է կենցաղում։
Փոքր քանակներով քլորը շատ արդյունավետ մանրէասպան նյութ է, և ճիշտ օգտագործման դեպքում՝ անվտանգ։
7. Ինչո՞ւ չի կարելի օգտագործել ֆտոր պարունակող նյութեր մեծ քանակով։
Ֆտորը թունավոր է և այդ պատճառով մարդու օրգանիզմում ֆտորի քանակությունը շատ քիչ է։ Ֆտորի մեծ քանակը կարող է վնասել ատամներին, ոսկորներին ու օրգանիզմին։
8. Ինչո՞ւ է հալոգենների կիրառությունը կարևոր ինչպես արդյունաբերության, այնպես էլ բժշկության մեջ։
Հալոգենները և դրանց միացությունները ունեն չափազանց մեծ կենսաբանական նշանակություն և լայն կիրառություններ կենցաղում, բժշկության մեջ, տեխնիկայում և արդյունաբերության բազմաթիվ ճյուղերում:

Առաջադրանքներ․

1)Փոփոխականի փոխարինմամբ ստացե՛ք քառակուսային հավասարում.
ա) (x + 2)² + 5(x + 2) — 3 = 0
բ) (x — 4)² — 3(x — 4) + 1 = 0
գ) 2(x — 3)² — (x — 3) + 5 = 0
դ) 2(x + 7)² — 4(x + 7) — 1 = 0

2)Փոփոխականի փոխարինմամբ լուծե՛ք հավասարումը.
ա) (x — 4)² + 6(x — 4) + 5 = 0
բ) (x + 1)² — 7(x + 1) — 18 = 0
գ) (x — 1)² + 8(x — 1) + 12 = 0
դ) (4z + 3)² — (4z + 3) — 2 = 0

3)Փոփոխականի փոխարինմամբ ստացե՛ք քառակուսային հավասարում.
ա) a⁴ + 5a² — 7 = 0
բ) 4x⁴ + 9x² — 1 = 0
գ) 5x⁴ + 9x²— 12 = 0
դ) -2b⁴ + 7b² + 1 = 0

1. Ի՞նչ է կոչվում օրգանիզմների բազմացում։
   ա) օրգանիզմի աճը
   բ) նոր անհատների առաջացումը
   գ) օրգանների զարգացումը
   դ) նյութափոխանակությունը
2. Ո՞րն է անսեռ բազմացման բնորոշ առանձնահատկությունը։
   ա) մասնակցում են երկու ծնողներ
   բ) սերունդը գենետիկորեն տարբեր է
   գ) մասնակցում է մեկ ծնող
   դ) առաջանում են սերմեր
3. Ո՞ր եղանակը ապահովում է գենետիկ բազմազանություն։
   ա) անսեռ բազմացումը
   բ) բողբոջումը
   գ) մասնատումը
   դ) սեռական բազմացումը
4. Ո՞րն է անսեռ բազմացման առավելություններից մեկը։
   ա) դանդաղ սերնդի առաջացում
   բ) մեծ էներգիայի ծախս
   գ) արագ և մեծաքանակ սերնդի առաջացում
   դ) գենետիկ փոփոխականություն
5. Ո՞րն է սեռական բազմացման թերություններից մեկը։
   ա) ապահովում է հարմարվողականություն
   բ) սերունդը գենետիկորեն նույնն է
   գ) պահանջում է ավելի շատ էներգիա և ժամանակ
   դ) արագ է ընթանում
6. Ի՞նչ է սեռական բազմացման կենսաբանական նշանակությունը։
   ա) բնակչության արագ աճ
   բ) օրգանիզմների ոչնչացում
   գ) տեսակների հարմարվողականության բարձրացում
   դ) օրգանիզմների պարզեցում
7. Ո՞ր օրգանիզմների մոտ է առավել հաճախ հանդիպում անսեռ բազմացումը։
   ա) միայն կենդանիների
   բ) բույսերի, սնկերի և միաբջիջների
   գ) միայն մարդկանց
   դ) միայն բարձրակարգ կենդանիների

Առաջադրանքներ․
1) Լուծեք հավասարումը․

ա) 3x-3-x-2/(x+2)(x-1)=0
2x-5/(x+2)(x-1)=0
2x=5, x=2,5
բ) 5x-20+8x/x*x-4=0
13x-20/x*x-4=0
13x=20, x=20/13
գ) x-1+x+1/(x+1)(x-1)=0
2x/(x+1)(x-1)=0
2x=0, x=0
դ) 2/x+4 + 4/x+2=0
2x+4+4x+8/(x+4)(x+2)=0
6x+12/(x+4)(x+2)=0
6x=12, x=2
ե) -3x/8(x-2) — 1/4x+4=0
12x-12-8x+16/(8x-16)(4x+4)=0
-20x-4/(8x-16)(4x+4)=0
-20x=-4, x=0.2
զ) 85x/x+2 — 3/1=0
85x-3/(x+2)*1=0
85x=3, x=3/85

2) Լուծեք հավասարումը․

3) Կոտորակի համարիչը հայտարարից մեծ է 1-ով։ Գտե՛ք կոտորակը, եթե համարիչը կրկնապատկելիս կոտորակը դառնում է 2.4։
2(x+1)/x=2.4
2x+2=2.4x
0.4x=2
x=5, 5+1=6
6/5
4) Մեքենան անցավ 120 կմ ճանապարհ։ Եթե մեքենայի արագությունը լիներ 10 կմ/ժ-ով ավելի, ապա նույն ճանապարհը կանցներ 1 ժամով ավելի շուտ։ Գտե՛ք մեքենայի արագությունը։
120/x — 120/x+10=1
120(x+10)-120x/x(x+10)=1200/x(x+10)=1
x(x+10)=x²+10x=1200
x²+10x-1200=0, D=100