Մհեր Մկրտչյան

ՀԱՐՑԵՐ, ՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԽՆԴԻՐՆԵՐ
1. Ինչո՞ւ է հայտնի բարդ նյութերի թիվը գերազանցում պարզ նյութերի թիվը:
2. Բերե՛ք գազային, հեղուկ և պինդ նյութերի օրինակներ:
Գազային՝ ջրածին, հեղուկ՝ սնդիկ, պինդ՝ երկաթ
3. Ո՞րն է նյութի քանակի չափման միավորը, և ի՞նչ է այն արտահայտում:
Նյութի քանակի չափման միավորը մոլն է, մոլը արտահայտում է մասնիկների քանակը նյութի մեջ։
4. Ածխածնի 3,01*10²³ թվով ատոմների նյութաքանակը (մոլ) հավասար է.
1) 0,2
2) 0,5
3) 3.2
4) 4.5
5. Որոշե՛ք հետևյալ նյութաքանակներով գազային քլորի մոլեկուլների թիվը՝
ա) 0,1 մոլ
N=0,1*6,02*10²³=6,02*10²²
բ) 0,5 մոլ
N=0,5*6,02*10²³=3,01
գ) 1 մոլ
N=1*6,02*10²³=6,02
դ) 3 մոլ
N=3*6,02*10²³=1,8
6. Որքան է լիթիում տարրի զանգվածային բաժինը (%) Li2SO3 բանաձևային միավորով նյութում:
7. Ո՞ր նյութի մոլեկուլում է թթվածնի մոլային բաժինն առավել մեծ
1) CO2
2) SO2
3) SO3
4) SiO2
8. Որքան է 0,2 մոլ կալիումի հիդրօքսիդի զանգվածը (գ):
m=0,2*56=11,2 գ

Երկրորդ մակարդակ
1. Որքա՞ն սիլիցիումի և ջրածնի ատոմ է պարունակում նշված քիմիական բանաձևով՝ SiH4 արտահայտվող նյութի երկու մոլեկուլը: 
1 և 4
2 և 8
4 և 8
8 և 4

2. Հետևյալ շարքի՝ NaOH, KOH, LIOH, CsOH քիմիական բանաձևերով արտահայտվող նյութերից որի՞ հարաբերական մոլեկուլային զանգվածն է 56:
Mr (KOH)=39+16+1=56

3. Միացությունը կազմված է մեկ ատոմ սիլիցիումից և երկու ատոմ մագնեզիումից: Նշված միացությունը ստանալու նպատակով ի՞նչ զանգվածային հարաբերությամբ պետք է վերցնել համապատասխան պարզ նյութերը, որպեսզի առանց մնացորդի փոխազդեն: 
Mg2Si=12/7

4. Միացությունը բաղկացած է մեկ ատոմ ածխածնից և երկու ատոմ թթվածնից: Նշված միացությունը ստանալու նպատակով ի՞նչ զանգվածային հարաբերությամբ պետք է վերցնել համապատասխան պարզ նյութերը, որպեսզի նրանք ամբողջությամբ փոխազդեն՝ առանց մնացորդի։
CO2=3/8

5. Որոշել ազոտ տարրի օքսիդացման աստիճանները հետևյալ օքսիդներում.
N2O=+1/-2
NO=+2/-2
N2O3=+3/-2
NO2=+4/-2
N2O5=+5/-2

6. 0,2 մոլ նատրիումի հիդրօքսիդի զանգվածը հավասար է:
m=?
n=0,2
m=n*M
m=0,2*40=8

7. Նշված քիմիական բանաձևերով (NiSO4,NiCl2,Ni(NO3),NiO2) արտահայտվող միացություններից որի՞ մոլեկուլի  բաղադրությունում է մետաղ տարրի զանգվածային բաժինը 45,38%:
ω (Ni)=1*58/129*100=45,38

1․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում էլեկտրականության հաղորդիչներ։
Նյութերը, որոնցում էլեկտրոնները ազատորեն կարողանում են շարժվել և անցկացնել էլեկտրական հոսանք, կոչվում են հաղորդիչներ։

2․ Ո՞ր նյութերն են կոչվում մեկուսիչներ։
Նյութերը, որոնցում էլեկտրոնները կապված են և չեն կարող ազատ շարժվել, ուստի չեն անցկացնում էլեկտրական հոսանք, կոչվում են մեկուսիչներ (դիէլեկտրիկներ)։

3․ Բերե՛ք հաղորդիչների և մեկուսիչների օրինակներ։

• Հաղորդիչներ – պղինձ, ալյումին, երկաթ, արծաթ, ոսկի, մարդու մարմինը։
• Մեկուսիչներ – ռետին, ապակի, չոր փայտ, պլաստմասսա, օդ։

4․ Ինչո՞վ են տարբերվում էլեկտրականացված և չէլեկտրականացված մարմինները շրջապատող տարածությունները։

• Էլեկտրականացված մարմինը իր շուրջը ստեղծում է էլեկտրական դաշտ, որտեղ կարող են ազդել ուժեր։
• Չէլեկտրականացված մարմինը դաշտ չի ստեղծում։

5․ Ինչպե՞ս կարելի է հայտնաբերել էլեկտրական դաշտը։
Էլեկտրական դաշտը կարելի է հայտնաբերել փորձնական լիցքով․ եթե փոքր լիցքավորված մարմինը տեղադրենք դաշտում և այն շեղվի կամ շարժվի, ապա այնտեղ կա էլեկտրական դաշտ։

§3. Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ի՞նչ կառուցվածք ունի ատոմը՝ ըստ Ռեզերֆորդի։
Ռեզերֆորդի մոդելի համաձայն՝ ատոմը բաղկացած է փոքր, դրական լիցք ունեցող միջուկից, որի շուրջը պտտվում են բացասական լիցք ունեցող էլեկտրոնները։

2․ Ինչո՞վ են միմյանցից տարբերվում տարբեր քիմիական տարրերի ատոմները։
Տարբեր տարրերի ատոմները տարբերվում են միջուկում գտնվող պրոտոնների թվով։ Պրոտոնների թիվը կոչվում է ատոմային համար և որոշում է տարրի տեսակն ու քիմիական հատկությունները։

3․ Ի՞նչ մասնիկներ կան միջուկում։
Միջուկում կան երկու տեսակի մասնիկներ՝ պրոտոններ (դրական) և նեյտրոններ (չեզոք)։

4․ Ինչպիսի՞ն է ջրածնի, հելիումի, բերիլիումի ատոմների կառուցվածքը։

• Ջրածին (H) – միջուկում 1 պրոտոն, նեյտրոն չկա, շուրջը 1 էլեկտրոն։
• Հելիում (He) – միջուկում 2 պրոտոն և 2 նեյտրոն, շուրջը 2 էլեկտրոն։
• Բերիլիում (Be) – միջուկում 4 պրոտոն և 5 նեյտրոն (միջինում), շուրջը 4 էլեկտրոն։

5․ Ինչպե՞ս են առաջանում՝
ա) Դրական իոնները (կատիոններ) – երբ ատոմը կորցնում է էլեկտրոններ։
բ) Բացասական իոնները (անիոններ) – երբ ատոմը ստանում է լրացուցիչ էլեկտրոններ։

§4. Հարցեր և առաջադրանքներ

1․ Ինչո՞ւ սովորական պայմաններում մարմինը լիցք չունի։
Որովհետև դրական և բացասական լիցքերը հավասար են իրար և փոխհատուցվում են։

2․ Բացատրե՛ք հպված մարմինների էլեկտրականացման երևույթը։
Երբ երկու մարմիններ հպվում են իրար, էլեկտրոնները կարող են անցնել մեկից մյուսին։ Արդյունքում՝ մեկ մարմին ստանում է էլեկտրոնների ավելցուկ (դառնում է բացասական), մյուսը՝ էլեկտրոնների պակաս (դառնում է դրական)։

3․ Ինչո՞ւ շփումով էլեկտրականացնելիս մարմինների վրա առաջանում են բացարձակ արժեքով հավասար, բայց տարանուն լիցքեր։
Որովհետև էլեկտրոնները պարզապես տեղափոխվում են մեկ մարմնից մյուսը․ որքան լիցք է կորցնում մեկը, նույնքան էլ ստանում է մյուսը։

4․ Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքը։
Էլեկտրական լիցքի պահպանման օրենքի համաձայն՝ փակ համակարգում լիցքերի ընդհանուր գումարը միշտ մնում է հաստատուն․ լիցքը չի ոչնչանում և չի առաջանում դատարկ տեղից, այն միայն վերաբաշխվում է մարմինների միջև։

§1 Հարցեր

1․ Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից։

• Ցամաքային ձգողական ուժ (գրավիտացիոն)
• Էլաստիկ ուժ
• Շփման ուժ
• Սահող մարմնի դիմադրության ուժ (օդի կամ հեղուկի դիմադրություն)
• Սեղմման և ձգման ուժեր
• Հաստոցային ուժեր (պարան, հենարան և այլն)

2․ Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ։
Որովհետև գրավիտացիոն ուժը շատ թույլ է փոքր զանգվածների միջև, և այն համեմատած Երկրի ձգողականության ուժի հետ աննշան է։

3․ Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը։
Շփումից հետո գրիչը լիցքավորվում է և էլեկտրաստատիկ ուժով ձգում թուղթը իր կողմը։

4․ Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը։
Երկուսն էլ ստանում են նույն տեսակի լիցք, հետևաբար իրարից վանում են։

5․ Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը։
Այդ ուժերը կոչվում են էլեկտրաստատիկ ուժեր։

6․ Ինչպես է առաջացել «էլեկտրականություն» անվանումը։
«Էլեկտրիկոս» բառը առաջացել է հունարեն ηλεκτρον (էլեկտրոն) բառից, որը նշանակում է սաթ։ Սաթը շփելիս ձեռք է բերում էլեկտրական հատկություններ։

7․ Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան։
Կան երկու տեսակ․ դրական և բացասական լիցքեր։

§2 Հարցեր

1․ Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը։
Էլեկտրացույցի աշխատանքը հիմնված է նույնանման լիցքերի վանելու երևույթի վրա։

2․ Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը։
Այն ունի ապակե շիշ, մետաղական ձող, ձողի վրա ամրացված մետաղյա գնդիկ և ներքևում կախված երկու բարակ թղթե կամ մետաղե թերթիկներ։

3․ Ի՞նչ է էլեկտրաչափը։
Էլեկտրաչափը սարք է, որը ոչ միայն ցույց է տալիս լիցքի առկայությունը, այլև չափում է դրա մեծությունը։

4․ Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին։
Որքան ավելի մեծ է թերթիկների բացման անկյունը կամ սլաքի շեղումը, այնքան մեծ է լիցքը։

5․ Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի։
Եթե լիցքավորված մարմինը շփենք երկու չլիցքավորված մարմինների հետ, ապա յուրաքանչյուրն ստանում է լիցքի մի մաս։ Այսպիսով ապացուցվում է, որ լիցքը բաժանվում է։

6․ Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել։
Ո՛չ։ Լիցքը բաղկացած է տարրական «պարտիայի»՝ էլեկտրոնի և պրոտոնի լիցքերից, և դրանցից փոքր լիցք գոյություն չունի։

1․ Որո՞նք են բջջի օրգանական հիմնական նյութերը։
ա) Ածխաջրեր, ճարպեր, սպիտակուցներ, նուկլեինաթթուներ
բ) Ածխաթթու գազ, ջուր, աղեր
գ) Կալցիում, նատրիում, մագնեզիում
դ) Ածխածին, ջրածին, թթվածին

2․ Ո՞ր գործառույթն է բնորոշ սպիտակուցներին։
ա) Էներգիայի պահեստավորում
բ) Կատալիտիկ և կառուցվածքային
գ) Իոնների հավասարակշռության պահպանում
դ) Ժառանգական ինֆորմացիայի պահպանություն

3․ Սպիտակուցի առաջնային կառուցվածքը որոշվում է․
ա) Պոլիպեպտիդային շղթայի ամինաթթուների հաջորդականությամբ
բ) Ալֆա-պարույրի և բետա-թերթիկի գոյությամբ
գ) Տարածական ամբողջական ծալքով
դ) Մի քանի պոլիպեպտիդային շղթաների միավորմամբ

4․ Սպիտակուցի երկրորդային կառուցվածքը պայմանավորված է․
ա) Ամինաթթուների հերթականությամբ
բ) Ջրածնային կապերով՝ ալֆա-պարույր և բետա-թերթիկ ձևավորմամբ
գ) Դիսուլֆիդային կամ իոնային կապերով
դ) Մի քանի շղթաների միավորմամբ

5․ Ի՞նչ է սպիտակուցի բնափոխումը (դենատուրացիան)։
ա) Սպիտակուցի ամբողջական քայքայում մինչև ամինաթթուներ
բ) Սպիտակուցի կառուցվածքի փոփոխություն՝ առանց առաջնային հաջորդականության խանգարման
գ) Սպիտակուցի ամբողջական սինթեզ
դ) Սպիտակուցի էներգետիկ քայքայում

6․ Ո՞ր նյութերն են դասվում որպես մոնոսախարիդներ։
ա) Գլյուկոզա, ֆրուկտոզա, գալակտոզա
բ) Օսլա, գլիկոգեն
գ) Ցելյուլոզ, խիտին
դ) Ճարպաթթուներ

7․ Ո՞ր ածխաջրերն են պահեստային ֆունկցիա իրականացնում կենդանական բջիջներում։
ա) Ցելյուլոզ
բ) Օսլա
գ) Գլիկոգեն
դ) Խիտին

8․ Ճարպերի հիմնական կառուցվածքային միավորը որն է։
ա) Գլյուկոզայի մոլեկուլը
բ) Գլիցերին և ճարպաթթուներ
գ) Ամինաթթուներ
դ) Նուկլեոտիդներ

9․ Որո՞նք են ճարպերի ֆունկցիաները բջջում։
ա) Տեղեկատվության պահպանում
բ) Էներգիայի պահեստավորում և ջերմամեկուսացում
գ) Կատալիզ
դ) Իոնների փոխադրում

10․ Սպիտակուցի չորրորդային կառուցվածքը բնորոշ է․
ա) Միակ շղթայից կազմված սպիտակուցներին
բ) Մի քանի պոլիպեպտիդային շղթաների միավորմամբ առաջացած սպիտակուցներին
գ) Ջրածնային կապերով պայմանավորված ծալքին
դ) Ամինաթթուների հաջորդականությանը

Առաջադրանքներ․
1) Գտե՛ք պատկերված գրաֆիկով ֆունկցիայի նշանապահպանման միջակայքերը․

ա) (-∞;-1) +, (-1;3) -, (3;∞) +
բ) (-∞;-1) -, (-1;1) +, (1;∞) +
գ) (-∞;-2) +, (-2;0) +, (0;-2) -, (-2;∞) +
դ) (-∞;-2) -, (-2;2) +, (2;3) -, (3;∞) +
ե) (-∞;-3) +, (-3;2) -, (2;∞) +
զ) (-∞;-2) -, (-2;0,5) +, (0,5;∞) +

2) Գծե՛ք ֆունկցիայի գրաֆիկ, որի նշանապահպանման միջակայքերը կլինեն․
ա) (−∞, −2), (−2, 1), (1, +∞)

բ) (−∞; −  4/5), (−  4/5; 0), (0; 3), (3; +∞)

գ) (−∞; 3), (3; +∞)

դ) (−∞, +∞)

3) Գծե՛ք ֆունկցիայի գրաֆիկ, որի նշանապահպանման միջակայքերի գծապատկերը կունենա հետևյալ տեսքը․

4) Ճարտարապետ Ռաֆայելը տարվա ընթացքում նախագծեց 25 առանձնատուն՝ 10 փոքր ու 15 մեծ։ Փոքր առանձնատներից յուրաքանչյուրի համար նա վաստակում է 240 000 դրամ, իսկ մեծի համար՝ 450 000։
ա) Մեկ պատվերից միջինում որքա՞ն գումար է աշխատում Ռաֆայելը։
բ) Շինարարության ընթացքում Ռաֆայելը փոքր առանձնատուն այցելում է 7 անգամ, իսկ մեծ առանձնատուն՝ 12։ Յուրաքանչյուր այցելության ժամանակ նա ծախսում է միջինում 1500 դրամի մեքենայի վառելիք։ Տարվա ընթացքում որքա՞ն շահույթ ստացավ Ռաֆայելը։
5) Գտնել (-5; 36) միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
39
6) Գտնել (34; 78) միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
110
7) Գտնել (23; 57] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
79
8) Գտնել [-3; 45) միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
47
9) Գտնել [23; 123] միջակայքին պատկանող բոլոր ամբողջ թվերի քանակը։
146

§1Հարցեր.
1.Ինչպիսի՞ ուժեր են ծանոթ ֆիզիկայի նախորդ դասընթացից:
2. Ինչո՞ւ ապակե բաժակի և թղթի կտորների գրավիտացիոն փոխազդեցությունը նկատելի չէ:
3. Ինչպե՞ս են փոխազդում շփված պլաստմասսայե գրիչը և թերթի շերտը:
4. Ինչպես են փոխազդում նույն ձողով շփված թղթի 2 շերտերը:
5. Ինչպես են կոչվում իրար շփելիս մարմինների միջև ծագող նոր բնույթի ուժերը:
6. Ինչպես է առաջացել էլեկտրականություն անվանումը:
7. Էլեկտրական լիցքերի ի՞նչ տեսակներ կան:
8. Ձևակերպել Կուլոնի օրենքը:
9.Ո՞րն է էլեկտրական լիցքի միավորը ՄՀ-ում:

§2 Հարցեր

1. Ո՞ր երևույթի վրա է հիմնված էլեկտրացույցի աշխատանքը:
2. Նկարագրեք դպրոցական էլեկտրացույցի կառուցվածքը:
3. Ի՞նչ է էլեկտրաչափը:
4. Ըստ էլեկտրացույցի թերթիկների բացման անկյան կամ էլեկտրաչափի սլաքի շեղման՝ ինչպե՞ս են դատում նրանց լիցքի մասին:
5. Ինչպե՞ս ցույց տալ փորձով, որ էլեկտրական լիցքը բաժանվում է մասերի:
6. Կարելի՞ է արդյոք էլեկտրական լիցքն անվերջ բաժանել:
7. Որքա՞ն է տարրական լիցքը: