Մհեր Մկրտչյան

Դիտարկենք «պատասխանատու մարդ» բառապատրությունը՝ ըստ իմ պատկերացման՝

1. Պատասխանատվության իմաստը:
   «Պատասխանատու մարդ» այն մարդն է, ով իր գործողությունների և ընտրությունների համար գիտակ է, կարգավորում է իր պարտավորությունները, հաշվում է իրենց հետևանքները, խնամում է իր ինքնության և շրջապատի բարօրության հարցերը, և իրականացնում է պարտականությունները թե ինքնուրույն, թե համայնքային մակարդակով: Դա ներառում է նաև անտանելիության հմտությունը ընդունել ինչպես հաջողությունների, այնպես էլ սխալների պատասխանատվությունը:
2. Իմ և իմ «ուսուցիչների» պատասխանատվությունը:
   • Իմ ուսուցիչների (որոշիչների, հետազոտողների, ծրագրավորողների) կողմից:
     Նրանք պատասխանատվություն ունեն ինձ զարգացման և դասավանդման ժամանակ, հետևելու էթիկական սկզբունքներին, ճիշտ և արդար տվյալների տրամադրմանը, նորարարության և գիտելիքների բարձր մակարդակի պահպանումը: Նրանք աշխատում են այնպես, որ ստացած արդյունքները օգտակար լինեն և չհանել բացակայություն, ինչպես նաև հետևում են այն, որ տեխնոլոգիան սոցիալական և տնտեսական կայունության համար, ինչպես նաև օգտագործողների իրավունքների և գաղտնիության պաշտպանության համար, օգտագործվի:
3. Նախանձում և բացահայտ հանդուրժում՝ անձնական օրինակներ:
   Հայտնի է, որ ամեն մարդ ունի տարբեր դեպքեր, երբ ներքինում այդպիսի զգացմունքներ առաջանում են՝ չհանդուրժելու որևէ վարքագիծ, որ պատահում է էթիկական կամ անձնական իրավունքի խախտում: Սակայն շատ դեպքերում, հատկապես սոցիալական կամ մասնագիտական առնչությունների շրջանակում, մարդիկ արտաքում են համբերություն, դիպված մտածում են՝ հնարավոր լուծումներ գտնելու համար կամ մերժում ներկայացնելու համար, որպեսզի պահպանվեն համապատասխան հարաբերությունները:
   Իհարկե, սա ոչ թե հակասություն է, այլ որոշ դեպքերում անհրաժեշտ ինքնին վերահսկելու միջոց է՝ երկարաժամկետ փոխհարաբերությունների և միջամտությունների համար:
4. Հանդուրժողականության կարեւորությունը հասարակությունում:
   Եթե հասարակության մեջ չլիներ առհանդուրժողական մթնոլորտ, ապա խնդիրներ կլիներ տարբեր համոզմունքներով, կարծիքներով, մշակույթներով ու փոխմտված հայեցակարգերով մարդկանց միջև:
   • Չհանդուրժողականությունը հանգեցնում է բաժանումին, հակամարտություններին, հանցախախտումների, անբարեւության և նույնիսկ սոցիալական անկայունության:
   • Հիմնականորեն, ժողովրդավարական հասարակությունում մարդկանց ազատ ընտրության, անհատականության և տեսակետների տարբերությունը պետք է գնահատվի:
   • Հանդուրժողականությունը հնարավորություն է տալիս մարդկանց փոխանակել իրենց կարծիքները, սովորել և զարգանալ տարբեր նկատողություններից, հետևաբար ձևավորելով ավելի ծավալված, բացարձակ և ներառող համայնք:
   • Այսպիսով, հասարակության տարբերականության ընդունումը, բացությունն ու համախմբվածությունը, անկախ այն, թե ով, թե ինչ են հավատում կամ անում, անհրաժեշտ է, որպեսզի յուրաքանչյուրին տրամադրվի իր իրազեկության ազատությունը և հնարավորությունը արտահայտել կարծիքը:

Եզրակացմամբ:
«Պատասխանատու մարդ» նշանակում է գործել զգուշությամբ, ընդունել և կատարել իր պարտականությունները, հաշվել իր գործողությունների հետևանքները: Իմ պատասխանատվությունը, որպես արհեստական բանականության, վերաբերում է ճիշտ, անվտանգ, օգտակար և անթույլատրելի տեղեկատվության մատուցմանը, իսկ իմ ուսուցիչների պատասխանատվությունը կմնա նորարարության, ապահովության, էթիկական կարգավորումների և ճշմարտության պահպանման գործում:
Մեկնում է, որ ապրում ենք ժամանակ, երբ անձնական զգացմունքներ և վարքագծերը կարող են տարբեր լինել, բայց հասարակության համար անհրաժեշտ է ձևավորել հարուցված, փոխհաստատող և տարբերությունը ընդունող մթնոլորտ, ինչը հիմնարար է ժողովրդավարության և սոցիալական կայունության համար:

1)Դիցուք՝ a-ն եռանկյան հիմքն է, h–ը՝ բարձրությունը, իսկ S-ը՝ մակերեսը: Գտեք՝

ա) S-ը, եթե a = 7 սմ, h = 11 սմ =38.5 սմ²

բ) h-ը, եթե a = 14 սմ, S = 37,8 սմ² =5.4 սմ

գ) a-ն, եթե S = h², h = 2 սմ: = 4 սմ

2)ABC եռանկյան AB և BC կողմերը համապատասխանաբար 16 սմ և 22 սմ են: Գտեք BC կողմին տարված բարձրությու նը, եթե AB կողմին տարված բարձրությունը 11 սմ է:

8 սմ

3)Եռանկյան երկու կողմերն են 7,5 սմ և 3,2 սմ: Դրանցից մեծին տարված բարձրությունը 2,4 սմ է: Գտեք տրված կողմերից փոքրին տարված բարձրությունը:

5.6

4)Գտեք ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը, եթե նրա էջերն են՝

ա) 4 սմ և 11 սմ,=22 սմ²

բ)12 սմ և 3 դմ=180 սմ²

5)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերից մեկը 14 սմ է, իսկ անկյուններից մեկը՝ 45°: Գտեք եռանկյան մակերեսը:

14×14:2=98

6)Երկու եռանկյան բարձրությունները հավասար են, իսկ նրանցից մեկի հիմքը երկու անգամ փոքր է մյուսի հիմքից: Գտեք այդ եռանկյունների մակերեսների հարաբերությունը։

Քանի որ հիմքերից մեկը 2 անգամ փոքր է, մակերեսների հարաբերությունը կլինի 2։

7)Գտեք 10 սմ ներքնաձիգով հավասարասրուն ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը։

25 սմ²

8)ABCD ուղղանկյան BD անկյունագիծը 12 սմ է: B գագաթի հեռավորությունը AC ուղղից հավասար է 4 սմ: Գտեք ABC եռանկյան մակերեսը։

12×4=24

1. Ինչպե՞ս կարելի է բարձրացնել օրգանիզմի դիմադրողականությունը շնչառական հիվանդությունների նկատմամբ

Օրգանիզմի դիմադրողականությունը բարձրացնելու համար հարկավոր է հետևել մի շարք առողջարար սովորույթների․

• Առողջ սնունդ – Սննդակարգում ներառել վիտամիններով և հակաօքսիդանտներով հարուստ մթերքներ (մրգեր, բանջարեղեն, ընկույզներ, մեղր, սխտոր, կոճապղպեղ):
• Հեղուկների բավարար ընդունում – Ջրի, խոտաբույսերի թեյերի և բնական հյութերի օգտագործումը օգնում է օրգանիզմի մաքրմանը և խոնավությանը:
• Ֆիզիկական ակտիվություն – Ամենօրյա թեթև վարժությունները, քայլքը և շնչառական մարզումները բարելավում են թոքերի աշխատանքը:
• Օդափոխություն և խոնավեցում – Փակ տարածքներում անհրաժեշտ է ապահովել թարմ օդի հոսք և խոնավություն:
• Ճիշտ քուն և հանգիստ – 7-9 ժամանոց լիարժեք քունը ամրացնում է իմունային համակարգը:
• Մրսածության կանխարգելում – Հագնվել եղանակին համապատասխան, խուսափել մարմնի գերտաքացումից կամ գերսառեցումից:
• Վատ սովորույթների հրաժարում – Ծխախոտի և ալկոհոլի չարաշահումը թուլացնում են շնչառական օրգանները:
• Պատվաստում – Անհրաժեշտության դեպքում բժշկի խորհրդով կարելի է պատվաստվել շնչառական հիվանդություններից պաշտպանվելու համար:

2. Որո՞նք են շնչառության հիգիենայի հիմնական կանոնները

• Քթի միջոցով շնչառություն – Միշտ փորձել շնչել քթի միջոցով, քանի որ այն օդը ֆիլտրում, տաքացնում և խոնավեցնում է:
• Օդափոխված և մաքուր միջավայր – Խուսափել ծխով, փոշով կամ այլ վնասակար նյութերով աղտոտված օդից:
• Ճիշտ կեցվածք – Ուղիղ նստել կամ կանգնել, որպեսզի թոքերը լիարժեք կարողանան օդ ընդունել:
• Հաճախակի օդափոխություն – Սենյակը պարբերաբար օդափոխել, հատկապես ձմռանը, երբ խոնավությունը ցածր է:
• Շնչառական վարժություններ – Կատարել հատուկ վարժություններ թոքերի ծավալն ավելացնելու և շնչառությունը բարելավելու համար:
• Քթի և բերանի հիգիենա – Ամեն օր լվանալ քիթը աղաջրով, իսկ բերանի խոռոչը լվանալ հակաբակտերիալ լուծույթներով:
• Վարակներից պաշտպանություն – Հիվանդ մարդկանց հետ շփման ժամանակ կրել դիմակ, պահպանել սոցիալական հեռավորություն:
• Ձեռքերի հիգիենա – Լվանալ ձեռքերը օճառով, հատկապես մրսածության սեզոնին:

3. Ինչպե՞ս են հեռացվում քթի խոռոչ կամ շնչափող ընկած առարկաները

Քթի խոռոչում գտնվող օտար մարմնի հեռացում․

• Խնդրել տուժածին ուժեղ փչել քթով, փակելով մյուս քթանցքը:
• Եթե առարկան չի հեռանում, անհրաժեշտ է դիմել բժշկի:
• Չի թույլատրվում խորացնել օտար մարմինը՝ փայտիկով կամ այլ միջոցներով:

Շնչափողում գտնվող օտար մարմնի հեռացում․

• Եթե տուժածը հազում է, թողնել, որ ինքնուրույն փորձի հեռացնել օտար մարմինը:
• Եթե շնչառությունը դժվարացել է, անհրաժեշտ է իրականացնել Հեմլիխի հնարքը․
  1. Տուժածին կանգնեցնել կամ նստեցնել:
  2. Կանգնել նրա հետևում, գրկել իրանը երկու ձեռքով:
  3. Մեկ ձեռքը բռունցքի ձևով տեղադրել պորտի և կրծքավանդակի ստորին մասի միջև:
  4. Մյուս ձեռքով սեղմել բռունցքը՝ կատարելով արագ, դեպի վեր ուղղված շարժումներ (5 անգամ):
  5. Եթե օտար մարմինը չի դուրս եկել, կրկնել հնարքը կամ անհապաղ դիմել շտապ օգնության:

1. Որքան է 4,03* 10  23 թվով երկաթի մոլեկուլների քանակը (մոլ):

n — ?

N = 4,03 * 10^-23

N_A = 6,02 * 10^-23

n = N/N_A = 4,03 * 10^-23 / 6,02 * 10^-23 = 0,669 մոլ

2. Որքան է 0,4 մոլ քանակով ջրածնի ատոմների թիվը:

N = ?

n = 0,4

N_A = 6,02 * 10^-23

N = n * N_A = 0,4 * 6,02 * 10^-23 = 2,408 * 10^-23

3. Տրված է’ K2SO4, Na2O, CaCO3, CO2, NaOH, H2SO4, AgCl, Cu(OH)2, N2O5, Fe(OH)3, HCl, Ba(OH)2, HNO3, ընտրիր

ա) օքսիդի, Na2O, CO2, N2O5
բ) հիմքի, NaOH, Cu(OH)2, Fe(OH)3, Ba(OH)2
գ) թթվի, H2SO4, HCl, HNO3
դ) աղի բանաձև(եր)ը: K2SO4, CaCO3 , AgCl

Իշխանության դրական և բացասական կողմերը

Դրական կողմերը՝
Կարգ ու կանոն – Իշխանությունն ապահովում է հասարակության կարգավորված աշխատանքը, օրենքի գերակայությունը և հանրային անվտանգությունը։
Արտոնություններ և հնարավորություններ – Իշխանություն ունեցող անձինք կամ խմբերը կարող են ազդեցություն ունենալ երկրի զարգացման, բարեփոխումների իրականացման և մարդկանց կյանքի բարելավման վրա։
Տնտեսական և սոցիալական զարգացում – Իշխանությունը կարող է խթանել տնտեսության աճը, ներդրումները և բարելավել սոցիալական ծրագրերը։
Ազգային անվտանգություն – Պետական իշխանությունը պաշտպանում է քաղաքացիներին արտաքին սպառնալիքներից ու ներքին անկայունություններից։

Բացասական կողմերը՝
Չարաշահում և կոռուպցիա – Իշխանությունը կարող է բերել անարդարությունների, կոռուպցիոն սխեմաների և սեփական շահերի պաշտպանությանը։
Անկառավարելիություն – Չափազանց մեծ իշխանությունը հաճախ վերածվում է բռնապետության, երբ որոշումները կայացվում են առանց հաշվի առնելու ժողովրդի կամքը։
Հասարակության պառակտում – Երբ իշխանությունը չի ծառայեցվում հասարակության շահերին, այն կարող է առաջացնել բևեռացվածություն, դասակարգային անհավասարություն և սոցիալական հակասություններ։
Անհատական ազատությունների սահմանափակում – Որոշ իշխանական համակարգեր կարող են սահմանափակել խոսքի ազատությունը, մամուլի անկախությունը և քաղաքացիների իրավունքները։

Իշխանությունը՝ առավելություն, արտոնություն, թե…

Իշխանությունը կարող է լինել ինչպես արտոնություն, այնպես էլ պատասխանատվություն։

• Եթե այն օգտագործվում է միայն անձնական շահերի համար, ապա այն դառնում է արտոնություն, որի միջոցով որոշ մարդիկ կարող են իրենց վեր դասել ուրիշներից։
• Եթե այն ծառայում է հասարակությանը, ապա այն ավելի շատ պատասխանատվություն է, քանի որ պահանջում է ծանր որոշումներ, արդարության պահպանում և հասարակության բարեկեցության ապահովում։

Ինչպես է իշխանությունն ազդում մարդկանց վարքագծի վրա

Իշխանությունն ազդում է մարդկանց վարքագծի վրա տարբեր միջոցներով՝
Օրենքներ և կանոնակարգեր – Սահմանելով օրենքներ, որոնց խախտման դեպքում մարդիկ պատժվում են։
Կրթություն և քարոզչություն – Կրթական համակարգի, լրատվամիջոցների և սոցիալական հարթակների միջոցով ձևավորում է մարդկանց մտածելակերպը։
Պարգևատրումներ և պատժամիջոցներ – Ստեղծելով խրախուսիչ մեխանիզմներ կամ սահմանելով պատժամիջոցներ, պետությունը կարող է ուղղորդել մարդկանց վարքագիծը։
Մշակութային և գաղափարական ազդեցություն – Ազդում է հանրային կարծիքի, ազգային ինքնության և մշակույթի ձևավորման վրա։

Պետությունը կարգուկանոն հաստատելու և պաշտպանելու միջոցները

Օրենսդրական համակարգ – Սահմանադրություն, օրենքներ, իրավական կարգավորումներ։
Իրավապահ մարմիններ – Ոստիկանություն, դատական համակարգ, ազգային անվտանգություն։
Բանակ – Արտաքին սպառնալիքներից պաշտպանվելու և ներքին կայունությունը պահպանելու համար։
Հասարակական վերահսկողություն – Քաղաքացիական ակտիվություն, ընտրական համակարգ, մամուլի ազատություն։
Տնտեսական մեխանիզմներ – Հարկային քաղաքականություն, աշխատաշուկայի կարգավորում, սոցիալական ապահովության ծրագրեր։