Մհեր Մկրտչյան

Կանադայի աշխարհագրական դիրքը

Կանադան գտնվում է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Այն տարածքով աշխարհի երկրորդ ամենամեծ երկիրն է։ Կանադայի հյուսիսը հասնում է Արկտիկային, իսկ հարավում ունի երկար սահման ԱՄՆ-ի հետ։ Արևմուտքում ձգվում է մինչև Խաղաղ օվկիանոս, իսկ արևելքում՝ Ատլանտյան օվկիանոս։

---

Կլիման

Կանադայում կլիման տարբեր է՝ կախված տարածաշրջանից․

• Հյուսիսում՝ մութ ու ցուրտ, Արկտիկական կլիմա։
• Կենտրոնական շրջաններում՝ ցամաքային կլիմա՝ ցուրտ ձմեռներով ու տաք ամառներով։
• Արևմտյան ափերին՝ մեղմ օվկիանոսային կլիմա։
• Արևելքում՝ խոնավ և ձնառատ ձմեռներ։

---

Բնական ռեսուրսները

Կանադան շատ հարուստ է բնական ռեսուրսներով․

• Անտառներ և փայտանյութ
• Նավթ ու գազ
• Ածուխ, երկաթ, ոսկի, նիկել, պղինձ
• Քաղցրահամ ջրային պաշարներ՝ լճեր, գետեր
• Ձկնորսական մեծ պաշարներ

---

Զարգացման նախադրյալները

Կանադայի զարգացած լինելու հիմնական պատճառներն են՝

• Բնական ռեսուրսների հարստությունը
• Զարգացած կրթական և տեխնոլոգիական համակարգ
• Կայուն քաղաքականություն և լավ կառավարում
• Բարձր կենսամակարդակ և առողջապահություն
• Մշակութային բազմազանություն և ներգաղթ

---

Տնտեսության առաջատար ճյուղերը

Կանադայի տնտեսության հիմնական ճյուղերն են՝

• Նավթագազային արդյունաբերություն
• Հանքարդյունաբերություն
• Գյուղատնտեսություն և անտառային արդյունաբերություն
• Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ
• Ավտոմեքենաշինություն և արդյունաբերություն
• Տուրիզմ և սպասարկման ոլորտ

1. Պատմվածքի հերոսը ինչո՞ւ էր իր տան մեջ իրեն անտուն զգում:
Որովհետև տունը նրա համար այլևս մխիթարություն չէր։ Այն դատարկ էր ոչ միայն առարկայական, այլև հոգեպես։ Նա իրեն միայնակ ու անսիրված էր զգում, և տանը մնալը միայն ընդգծում էր այդ դատարկությունն ու կորստի զգացումը։

2. Ինչո՞ւ էր շրջապատը նրա համար անհրապույր ու ձանձրալի:
Քանի որ նա հոգեպես ընկճված էր։ Նրա ներքին աշխարհը խամրած էր, ու դա ազդում էր նաև նրա ընկալման վրա։ Նա ոչ մի հետաքրքրություն չէր տեսնում իր շուրջը, քանի որ ինքն էր անտարբեր դարձել կյանքի նկատմամբ։

3. Բացատրի՛ր վերնագիրը․ ինչու՞ գնացքներ, ի՞նչ խորհուրդ ունեն գնացքները պատմվածքում:
Գնացքները խորհրդանշում են շարժում, հեռանալ, փոփոխություն, անցում մի կետիից մյուսը։ Հերոսի համար դրանք նաև փախուստի հնարավորություն են կամ հույսի մի նշույլ։ Գուցե նա ուզում էր փախչել իր իրականությունից կամ նոր կյանք սկսել։ Գնացքները նաև կապ են ստեղծում՝ մարդկանց, քաղաքների, անցյալի ու ապագայի միջև։

4. Նկարագրիր հերոսին, ինչպիսի՞ մարդ է նա, հոգեպես ի՞նչ վիճակում է գտնվում:
Հերոսը մի հոգեպես հյուծված, միայնակ մարդ է, ում կյանքում չկա ո՛չ ջերմություն, ո՛չ սիրո ներկայություն։ Նա մեկուսացած է ոչ միայն մարդկանցից, այլև ինքն իրենից։ Նրանում գերակշռում է տխրությունը, հիշողությունների բեռը և դատարկության զգացումը։

5. Անծանոթ աղջկա հայտնվելը ի՞նչ փոխեց մեր հերոսի կյանքում:
Նա հանկարծ նկատեց, որ իր մեջ դեռ զգացմունքներ կան, որ նա կարող է կապվել մեկի հետ։ Աղջիկը նրան հույս ու հետաքրքրություն բերեց, կրկին կյանքի համն զգալու հնարավորություն տվեց։

6. Ի՞նչ զգացմունք/զգացողություններ/ արթնացրեց աղջիկը նրա հոգում:
Հույզեր, որոնք նա կարծել էր՝ մահացել են․ սեր, հետաքրքրություն, կարոտ, գուցե նույնիսկ երազանք։ Նա նորից սկսեց տեսնել շրջապատի գեղեցկությունը՝ աղջկա ներկայությամբ։

7. Ըստ քեզ՝ ինչու՞ նրանք միասին չմնացին:
Երևի թե նրանց հանդիպումն ընդամենը կարճ, անցողիկ պահ էր՝ ինչպես գնացքը կայարանում։ Նրանք նախատեսված չէին միասին մնալու, քանի որ կյանքը երբեմն տալիս է միայն մի պահի հնարավորություն՝ հիշելու, որ սիրել կարող ենք, բայց ոչ միշտ՝ սիրածին պահելու։

8. Առաջարկիր պատմվածքն ավարտելու քո տարբերակը:
Հերոսը որոշում է նստել հաջորդ գնացքը և գնալ դեպի մի նոր քաղաք, որտեղ նրան ոչ ոք չի ճանաչում։ Բայց այս անգամ նա գնում է ոչ թե փախչելու, այլ ապրելու՝ հիշելով աղջկան, ում շնորհիվ հասկացավ, որ ինքն էլ արժանի է երջանկության։

9. Անհասկանալի բառերը բացատրիր բառարանի օգնությամբ:
(Օրինակ՝ եթե պատմվածքում եղել են բառեր, օրինակ՝ «վանքացած», «խորշոմոտ», «արցունքախառն» — բացատրի․

• Վանքացած – լքված, անմարդաբնակ
• Խորշոմոտ – կնճռոտ, ծերության նշաններ ունեցող
• Արցունքախառն – արցունքներով լցված, հուզիչ)

10. Դուրս գրիր մակդիրներն ու փոխաբերությունները:
(Օրինակներ՝)
Մակդիրներ՝ լուռ հերոս, դատարկ սենյակ, խեղճացած հայացք, անծանոթ աղջիկ, թախծոտ աչքեր
Փոխաբերություններ՝

• «Սիրտը խեղդվում էր գիշերային լռության մեջ»
• «Հիշողությունները գնացքների պես գալիս ու անցնում էին»
• «Անցյալը նստած էր նրա ուսերին՝ որպես ծանր բեռ»

1)Հավասարասրուն եռանկյան սրունքը 17 սմ է, իսկ հիմքը՝ 16 սմ: Գտեք հիմքին տարված բարձրությունը:

Պատասխան՝ 15 սմ

2)Գտեք`

ա) հավասարակողմ եռանկյան բարձրությունը, եթե նրա կողմը 6 սմ է,

բ) հավասարակողմ եռանկյան կողմը, եթե նրա բարձրությունը 4 սմ է:

Պատասխաններ՝
ա) =5.2 սմ
բ) =4.62 սմ

3)Քառակուսու անկյունագիծը 20 սմ է: Գտեք նրա կողմը։

Պատասխան՝ =14 սմ

4)Գտեք հավասարասրուն եռանկյան սրունքը և մակերեսը, եթե` ա) հիմքը 12 սմ է, իսկ հիմքին տարված բարձրությունը՝ 8 սմ, բ) հիմքը 18 սմ է, իսկ նրա հանդիպակաց անկյունը՝ 120°:

5)Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են a-ն և b-ն: Գտեք ներքնաձիգին տարված բարձրությունը, եթե`

ա) a = 5 b = 12

բ) a = 12 b = 16 :

​=4.62 սմ

=9.6 սմ

6)Գտեք շեղանկյան կողմը և մակերեսը, եթե նրա անկյունագծերը 10 սմ և 24 սմ են:

Օտտո ֆոն Բիսմարկ (1815–1898)

Օտտո ֆոն Բիսմարկը պրուսական և գերմանական քաղաքական գործիչ էր, որը հայտնի է որպես Գերմանիայի միավորման գլխավոր նախաձեռնողը։ Նա դարձավ Գերմանական կայսրության առաջին կանցլերը 1871 թվականին։

Հիմնական փաստեր․

• Ծնվել է 1815 թ․ Պրուսիայում։
• Դարձել է Պրուսիայի վարչապետ 1862-ին։
• Խելացի դիվանագետ էր՝ օգտագործելով «երկաթով և արյունով» քաղաքականություն։
• Իր դիվանագիտական քայլերով միավորեց գերմանական փոքր պետությունները՝ ստեղծելով Գերմանական կայսրություն։
• Աշխատեց պահպանել կայունություն Եվրոպայում՝ խուսափելով մեծ պատերազմներից։

---

Ջուզեպպե Գարիբալդի (1807–1882)

Ջուզեպպե Գարիբալդին իտալական հեղափոխական էր և ազգային հերոս, ով մեծ դեր խաղաց Իտալիայի միավորման գործում։

Հիմնական փաստեր․

• Ծնվել է 1807 թ․ Նիցցայում։
• Մասնակցել է մի շարք հեղափոխական պայքարների Իտալիայում և Լատինական Ամերիկայում։
• Առավել հայտնի է իր «Կարմիր շապիկավորների» կամավորական բանակով։
• 1860-ին իրականացրեց արշավ դեպի Սիցիլիա՝ միավորելով հարավային Իտալիան։
• Չնայած իր ժողովրդականությանը, հրաժարվեց իշխանությունից՝ միասնության շահերի համար։

---

Երկուսն էլ իրենց ազգերի միավորման խորհրդանիշներն են և XIX դարի կարևորագույն պատմական դեմքերից։

Եթե ուզում ես՝ կարող եմ համեմատական աղյուսակ պատրաստել նրանց միջև։ Դու ո՞ր դասի համար ես դա ուսումնասիրում, դպրոցական դասի՞, թե զուտ հետաքրքրությա՞մբ։

Մարմնի մազածածկույթի նշանակությունը
Մարմնի մազածածկույթը պաշտպանում է մաշկը արտաքին միջավայրի վնասակար ազդեցություններից՝

• Օգնում է պահպանել մարմնի ջերմությունը,
• Պաշտպանում է փոշուց, մանրէներից ու արևի վնասակար ճառագայթներից,
• Որոշ տեղերում՝ ինչպես հոնքերը և թարթիչները, մազերը կանխում են քրտինքի կամ օտար մարմինների մուտքը աչքերի մեջ։

Մազաթափության պատճառներ
Մազաթափությունը կարող է տեղի ունենալ տարբեր գործոնների ազդեցությամբ՝

• Ժառանգականություն,
• Սթրես և հոգնածություն,
• Սննդային անբավարարություն (հատկապես վիտամինների պակաս),
• Հորմոնալ խանգարումներ,
• Հիգիենայի բացակայություն կամ ոչ ճիշտ խնամք,
• Որոշ հիվանդություններ կամ դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցություններ։

Ինչպե՞ս խնամել եղունգները և պահպանել ձեռքերի մաքրությունը

• Լվանալ ձեռքերը հաճախ՝ օճառով և մաքուր ջրով,
• Կտրել եղունգները պարբերաբար՝ մաքուր եղունգամանով,
• Չկտրտել շատ կարճ կամ կլորաձև՝ վնաս չհասցնելու համար,
• Չօգտագործել ուրիշի եղունգաման կամ այլ անձնական հիգիենայի պարագաներ,
• Օգտագործել խոնավեցնող կրեմ՝ մաշկի չորությունը կանխելու համար,
• Հեռու պահել եղունգները կեղտոտ կամ կեղտաբեր նյութերի հետ շփումից։

Մաշկի ցրտահարված տեղամասի ախտանիշներ

• Մաշկը դառնում է շատ սառը և գունատ կամ մոխրագույն,
• Կորցնում է զգայունությունը՝ դառնում է թմրած,
• Կարող է առաջանալ ցավ, այրոց կամ փորփրած մաշկ,
• Ծանր դեպքերում կարող են առաջանալ բլթեր կամ մեռուկացած հատվածներ (սևացած մաշկ)։

Առաջադրանքներ․
1) Ուղղանկյուն եռանկյան էջերը 6 սմ և 8 սմ են: Գտեք դրա ներքնաձիգը:
6²+8²=100սմ
2) Ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգը 13 դմ է, էջերից մեկը՝ 5 դմ: Գտե՛ք մյուս էջը։
13²-5²=144դմ
3) Տղան տնից դեպի արևելք անցավ 800 մ, հետո շրջվեց դեպի հյուսիս և անցավ 600 մ: Տնից ի՞նչ հեռավորություն վրա էր տղան:
800²+600²=1000000մ
4) ABCD ուղղանկյան մեջ գտեք՝
ա) AD-ն, եթե AB=5, AC=13
13²-5²=144
բ) BC-ն, եթե CD=1.5, AC=2.5
2,5²-1,5²=4
5) Ինչքա՞ն պետք է հեռացնել 17 մ երկարությամբ սանդուղքի ստորին ծայրը շենքի պատից, որ դրա վերևի ծայրը լինի 15 մ բարձրության վրա:
6) Գտեք ուղղանկյուն եռանկյան ներքնաձիգը՝ ըստ տրված a և b էջերի․
ա)a=6; b=8
8²+6²=100
բ)a=1; b=√3
1²+3²=10
7) Ուղղանկյուն եռանկյան էջերն են a-ն և b-ն, իսկ ներքնաձիգը՝ c-ն։ Գտեք b-ն, եթե՝
a = 12; c = 13
13²-12²=25
a = 6; c = 2b
4b²=36+b²
3b²=36
b²=12
b=√12
8) ABCD ուղղանկյան մեջ գտեք CD-ն, եթե BD=17, BC=15:
17²-15²=64

1)Արկղն ունի 3,5 դմ կողմով խորանարդի ձև: Որքա՞ն նրբատախտակ է անհրաժեշտ այդ արկղը պատրաստելու համար։
S=3,5²*6=73,5
2)Ուղղանկյունանիստի ձև ունեցող սենյակի չափսերն են՝ երկարությունը 6 մ, լայնությունը 4 մ, բարձրությունը`3 մ: Գտեք սենյակի՝
ա) հատակի մակերեսը
S=6*4=24
բ) պատերի մակերեսը
S=3*6=18
3) 3մ բարձրություն ունեցող սենյակի ուղղանկյունաձև հատակն ունի 5մ և 4,5մ չափսեր: Առնվազն քանի փաթեթ պաստառ է հարկավոր այդ սենյակի պատերը լրիվ պաստառապատելու համար, եթե յուրաքանչյուր փաթեթ ունի 9,5մ² մակերես (դուռը և պատուհանը անտեսել):
S=2*3*5+2*3*4,5=57մ²
57մ²/9,5մ²=6
4) 20մ երկարությամբ, 10մ լայնությամբ և 2մ բարձրությամբ ուղղանկյունանիստի ձև ունեցող ջրավազանի հատակը և պատերը անհրաժեշտ է սալիկապատել: Սալիկներից յուրաքանչյուրն ունի 2դմ կողմով քառակուսու ձև: Քանի՞ այդպիսի սալիկ է հարկավոր։
S₁=20*10=200
S₂=20*2=40
S₃=10*2=20
200*1+20*2+40*2=320մ²
320*100=3200դմ²
32000/4=8000

1. Вставьте пропущенные буквы:

С экскурсии туристы вернулись весёлыми.
Пусть грубость исчезнет, исчезнет навеки,
пускай по рецептам врачей появится в каждой аптеке
лекарство для грубых детей! (А. Барто)

Мы коньками режем звонкий, серебристый, чистый лёд,
а Сергей стоит в сторонке и такую речь ведёт:
«Вот бы если бы коньки мы точить о лёд могли,
то сказали бы спасибо конькобежцы всей земли».

---

2. Подберите прилагательные:

• Яркое солнце
• Громкий гром
• Морозная зима
• Сильная гроза
• Прозрачные воды
• Зелёный лес
• Мелкий дождь
• Тёплая погода
• Лесная поляна

---

3. Составьте предложения, соберите из них текст:

Утренний лес был тих и спокоен.
Лёгкая дымка тумана стелилась между деревьями.
Хрустальный воздух бодрил и освежал.
Нежный перезвон птиц слышался со всех сторон.
Изумрудная зелень покрывала землю.
Звонкий ручей весело журчал в низине.
Фарфоровые цветки ландыша и голубые чашечки колокольчиков выглядывали из-под прошлогодних листьев.
На солнечной полянке сверкали шляпки грибов.

Текст:
Утренний лес был тих и спокоен. Лёгкая дымка тумана стелилась между деревьями. Хрустальный воздух бодрил и освежал. Изумрудная зелень покрывала землю. Звонкий ручей весело журчал в низине. Из-под прошлогодних листьев выглядывали фарфоровые цветки ландыша и голубые чашечки колокольчиков. На солнечной полянке сверкали шляпки грибов. Всё вокруг дышало весной и свежестью.

---

4. Подчеркните главные члены в каждом предложении:

(Подлежащее и сказуемое подчёркиваются одной чертой и двумя чертами соответственно.)

1. Муравьи — истребляют
2. Кошка — умывается
3. Ребята — играют
4. Радуга — появилась
5. Лисица — заметает
6. Белка — запасает
7. Лёд — трещал
8. Крокодилы — живут
9. Птицы — летят
10. Дети — кормили
11. Я — люблю
12. Травка — зеленеет, солнышко — блестит, ласточка — летит
13. Зима — хлопочет, ворчит
14. Весна — стучится, гонит
15. Снег — белеет
16. Раскаты — гремят, дождик — брызнул, пыль — летит, перлы — повисли, солнце — золотит
17. Леса — зеленеют, пчела — летит, долины — сохнут, пестреют, стада — шумят, соловей — пел, воды — шумят

---

5. Замените настоящее время прошедшим и будущим

Прошедшее время:
Мой день после занятий в школе был немного однообразен. После уроков я пообедал, отдохнул, прочитал статьи в интернете. Потом я занимался, приготовил домашнее задание, выучил слова, повторил глаголы, написал тексты. Мои брат и сестра тоже приготовили домашнее задание. Потом мы поужинали, играли в шахматы, смотрели телевизор, слушали радио. После этого мы с детьми помогли маме с готовкой. И так было каждый день.

Будущее время:
Мой день после занятий в школе будет немного однообразен. После уроков я пообедаю, отдохну, прочитаю статьи в интернете. Потом я займусь делами, приготовлю домашнее задание, выучу слова, повторю глаголы, напишу тексты. Мои брат и сестра тоже приготовят домашнее задание. Потом мы поужинаем, поиграем в шахматы, посмотрим телевизор, послушаем радио. После этого мы с детьми поможем маме с готовкой. И так будет каждый день.