Մհեր Մկրտչյան

230. Պատ՝ Մեկ

231. Պատ՝ Բոլոր դեպքերում կհատի,բացի այդ կետով անցնող ուղղից, որը զուգահեռ է p ուղղին։

232. Պատ՝ ոչ չիհատի եթե օրինակ a ուղիղը հատի c է ուղիղը։

233. Պատ՝

Երբ անցնում ենք ուժ ձգողական, տեզերկան և,որ ուժի միավորը նրա անունով են կոչել, ու ինձ հետաքրքրեց Իսահկ նյուտոնի մասին։

1․ Ի՞նչ է բնութագրում ուժը:
Ուժը բնութագրում է մարմինների փոխազդեցության քանակական չափը։

2. Ո՞ր ուժն է կոչվում 1նյուտոն(1Ն):
1Ն ուժը նշանակում է, որ մեկ վարկյանում մարմինը անցնում է մեկ մետր(1 մ/վ)։

3. Ինչպիսի՞ մեծություն է ուժը:
Ուժը վեկտորական մեծություն է։

4. Ո՞ր ֆիզիկական մեծություններն են վեկտորական, և որոնք՝ սկալյար:
Սկայլարը ունի արժեք, իսկ վեկտորականը ուժը ունի ուղություն։

5. Ո՞ր ուժն են անվանում ծանրության ուժ:
Ծանրության ուժ կոչվում է մարմինների վրա Երկրի կողմից ազդող ձգողության ուժը:

6․ Ի՞նչ բանաձևով է որոշվում ծանրության ուժը:
F=mg

7. Ինչպե՞ս է կախված ծանրության ուժը  մարմնի զանգվածից:
Ծանրության ուժը կախված է մարմնի զանգվածից, ընդ որում, որքան մեծ է մարմնի զանգվածը, այնքան մեծ է նրա վրա ազդող ծանրության ուժը:

1. Ընդգծե՛ք 5 թվական յուրաքանչյուր շարքում.
ա) քառապատիկ, զրո, վաթսունմեկերորդ, եռակի, տասներկու-տասներկու, յոթական, ութնյակ, չորսբոլորը, երկու հինգերորդ, միավոր
բ) թվային, տրիլիոն, հազարերորդ, երկակի, հինգ-հինգ, մեկմեկու, երեսունհինգական, երեք յոթերորդ, չորրորդական, տասնավոր
գ) վաթսուն, քանակություն, տասնմեկերորդ, մենավոր, ամբողջություն, հիսունական, հարյուր-հարյուր, թվանշան, չորս քառորդ, մեծաքանակ
2. Ընդգծե՛ք 3 քանակական թվական յուրաքանչյուր շարքում.
ա) երրորդություն, թվական, հարյուր մեկ, քառասուն, եռապատիկ, միլիոն    
բ) քանակական, հինգ հարյուր, յոթնապատիկ, իննսունութ, տասը, կոտորակային
գ) բազմաթիվ, տասնինը, քառյակ, յոթանասուն, երկու, եռանիստ
3. Ընդգծե՛ք 3 դասական թվական յուրաքանչյուր շարքում.
ա) քսանմեկերորդ, մեկ չորրորդ, երեսուներկուերորդ, հազարավոր, հարյուրերորդ, երկուստեք
բ) հնգյակ, մեկ հարյուրերորդ, տասնչորսերորդ, երրորդական, չորրորդ, քսանութերորդ
գ) առաջին, երեք քառորդ, տասնիններորդ, երկրորդականություն, կրկնակի, հիսունմեկերորդ
4. Ընդգծե՛ք 3 բաշխական թվական յուրաքանչյուր շարքում.
ա) մեկ–մեկ, բազմակի, երկուական, ինը տասներորդ, հինգական, իններորդ
բ) մեկումեջ, հինգ–հինգ, քսանական, չորս հինգերորդ, յոթական, երիցս
գ) երկրորդական, տասնհինգ-տասնհինգ, յոթ ութերորդ, մեկական, բաշխական, տասական
5. Ընդգծե՛ք 3 կոտորակային թվական յուրաքանչյուր շարքում.
ա) մասնական, երկու երրորդ, տասներորդական, մեկ երկրորդ, զրո ամբողջ հինգ տասնորդական, սակավաթիվ
բ) մեկ երրորդ, հարյուրապատիկ, երկու ամբողջ վեց տասնորդական, ամբողջական, երկու յոթերորդ, հնգանիստ
գ) երկրորդային, մեկ քառորդ, քառածալ, հինգ վեցերորդ, կոտորակ, երեք ամբողջ տասնյոթ հարյուրերորդական
6. Ընդգծե՛ք 3 պարզ թվական.
ա) բազում, միլիոն, երեքական, քսան, քանակ, ութ
բ) միլիարդ, վեցերորդ, ամբողջ, ինը, երեք, քսանյոթ
գ) թիվ, տրիլիոն, միակ, յոթ, տասնվեց, չորս
դ) հարյուր, եռյակ, վեց, քսաներորդ, երկու, տասնհինգ
ե) միայն, հինգ, ութական, տասը, յոթերորդ, հազար
7. Ընդգծե՛ք 3 ածանցավոր թվական (առանց երկրորդ արմատի).
ա) յոթանասուն, զրո, քսան-քսան, երեսուն, չորրորդ, հարյուր մեկ
բ) քառասուն, ինը–ինը, ութսունվեց, երկրորդ, երկու երրորդ, հինգական
գ) ինը հազար, երրորդ, վաթսուն, կես, առաջին, հարյուր հիսուն
դ) հիսուն, քառասուներեք, երկուական, մեկ երրորդ, տասնհինգ, իննսուն
8. Ընդգծե՛ք 3 բարդ թվական (առանց ածանցի).
ա) երեսուներկուերորդ, տասնմեկ, վեց-վեց, մեկ, ութական, երեք հարյուր վեց
բ) հինգ–հինգ, վաթսունինը, տասնմեկերորդ, քսանութ, մեկ միլիոն, տասանոց
գ) ութսունյոթ, տասնինը, հարյուր քսան, իններորդ, երեք միլիարդ, հարյուրանոց
դ) հազարերորդ, հարյուր երկու, հազար տասը, հինգանոց, յոթ, հազար հարյուր, քառակի
9. Ընդգծե՛ք 3 բարդ ածանցավոր թվական.
ա) քառասուներորդ, հիսունհինգ, հարյուր ութսուն, տասական, երեք քառորդ, եռամսյա
բ) տասնմեկական, հնգամյակ, քսանմեկերորդ, քառասուներկու, քսանչորս, տասներեք
գ) քսաներկու, երեսունմեկ, երեսունական, քսանյոթ-քսանյոթ, տասնվեցական, երեսուն միլիոն

(x + y) ² = x² + 2 x y +y²

(a+5)² = a² + 10 x a +25

4+4x+x²

9x² + 6x + 1

4x²+ 12x y + 9y²

49 a² + 28ab + 4b²

(100+1)²=10000+200+1=10201

(20+1)² = 400 + 40 +1 =441

(40+5)² = 1600+400+25 =2025

(60+2)² 3600 + 240+4 = 3844

501. x²+6x+9=(x+3)²
4a²+4a+1=(4a+1)²
a²+8ab+16b²=(a+4b)²
4a⁴+8a²b+4b²=(2a²+2b)²
m²+1am+25=(m+5a)²
x²+xy+y²/4=(x+y/2)²

502. 99²+2⋅99+1=9801+198+1=10000
49²+2⋅49+1=2401+98+1=2500
(−101)²+2⋅(−101)+1=10201−202+1=10000
4(9.5)²+4⋅9.5+1=4⋅90.25+38+1=361
4(34.5)2+4⋅34.5+1=4⋅1190.25+138+1=4883
4⋅102+4⋅10+1=400+40+1=441

1. Գրե՛ք հետևյալ տարրերի քիմիական նշանները ալյումին, կալցիում, սիլիցիում և ֆոսֆոր:

ալյումին-Al , կալցիում-Ca, սիլիցիում-SI, ֆոսֆոր-P,

2. Տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը

16 է: Ո՞ր տարրն է այդ.

ա. ածխածին, բ. ջրածին,

գ. թթվածին, դ. ազոտ:

3 Հաշվի՛ր Կալիում տարրի մեկ ատոմի իրական զանգվածը (m0):

Ar=(si)=139,86579

m0 (si) =

Մեր տոհմը Լոռու հին ազնվական տոհմերից մեկն է։ Իր մեջ ունի պահած շատ ավանդություններ։ Այդ ավանդություններից երևում է, որ նա եկվոր է, բայց պարզ չի՛, թե ո՛րտեղից։ Թե եկվոր է՛լ է, անհերքելի հիշատակարանները ցույց են տալիս, որ նա վաղուց է հաստատված Լոռու Դսեղ գյուղում։

Իմ հայրը, Տեր Թադեոսը, նույն գյուղի քահանան էր։ Ամենալավ և ամենամեծ բանը, որ ես ունեցել եմ կյանքում, այդ եղել է իմ հայրը։ Նա ազնիվ մարդ էր և ազնվական՝ բառի բովանդակ մտքով։ Չափազանց մարդասեր ու առատաձեռն, առակախոս ու զվարճաբան, սակայն միշտ ուներ մի խոր լրջություն։ Թեև քահանա, բայց նշանավոր հրացանաձիգ էր և ձի նստող։

Իսկ մայրս բոլորովին ուրիշ մարդ էր։ Երկու ծայրահեղորեն տարբեր արարածներ հանդիպել էին իրար։ Մայրս – Սոնան, որ նույն գյուղիցն էր, սարում աչքը բաց արած ու սարում մեծացած, մի կատարյալ սարի աղջիկ էր, ինչպես գյուղացիքն են ասում,— մի «գիժ պախրի կով»։ Նա չէր կարողանում համբերել հորս անփույթ ու շռայլող բնավորությանը, և գրեթե մշտական վեճի մեջ էին այդ երկու հոգին։ Ա՛յդ էր պատճառը, որ հայրս երբեմն թաքուն էր տեսնում իր գործը։ Շատ է պատահել, որ, մայրս տանից դուրս է գնացել թե չէ, ինձ կանգնեցրել է դռանը, որ հսկեմ, ինքը ցորենը լցրել, տվել մի որևէ պակասավոր գյուղացու կամ սարից իջած թուրքի շալակը։

Իրիկունները, երբ տուն էինք հավաքվում, մայրս անդադար խոսում էր օրվան անցածի կամ վաղվան հոգսերի մասին, իսկ հայրս, թինկը տված՝ ածում էր իր չոնգուրն ու երգում Քյորօղլին, Քյարամը կամ ո՛րևէ հոգևոր երգ։

Ահա այս ծնողներից ես ծնվել եմ 1869 թվի փետրվարի 7-ին։ Մանկությունս անց եմ կացրել մեր գյուղում ու սարերում։

Մի օր էլ մեր դռանը մայրս ճախարակ էր մանում, ես խաղում էի, մին էլ տեսանք, քոշերը հագին, երկար մազերով ու միրքով, երկաթե գավազանը չրխկացնելով, մի օտարական անցավ։

–Հասի՛ր, էդ կլեկչուն կա՛նչիր, ամանները տանք, կլեկի,– ասավ մայրս։ Խաղս թողեցի, ընկա ուստի ետևից կանչեցի։ Դուրս եկավ, որ կլեկչի չէ, այլ մեր ազգականի փեսա տիրացու Սհակն է։ Սկսեցի զրույց անել։ Տիրացուն խոսք բաց արավ իր գիտության մասին։

– Տիրա՛ցու ջան, բա ի՜նչ կլինի, մեր գեղումը մնաս, երեխանցը կարդացնես,– խնդրեց մայրս։

– Որ դուք համաձայնվեք, ինձ պահեք, ես էլ կմնամ, ի՜նչ պետք է ասեմ,– հայտնեց տիրացու Սհակը։

Գյուղումն էլ տրամադրություն կար, և, մի քանի օրից հետո, տիրացու Սհակը դարձավ Սհակ վարժապետ։ Մի օթախում հավաքվեցին մի խումբ երեխաներ, տղա ու աղջիկ շարվեցին երկար ու բարձր նստարանների վրա, եղավ ուսումնարան, և այստեղից սկսեցի ես իմ ուսումը։

Մեր Սհակ վարժապետը մեզ կառավարում էր «գաւազանաւ երկաթեաւ»։ Իր երկաթե գավազանը, որ հրացանի շամփուրի էր նման, երբեմն ծռում էր երեխաների մեջքին, ականջները «քոքհան» էր անում և մեծ կաղնենի քանոնով «շան լակոտների» ձեռների կաշին պլոկում։ Ես չե՛մ կարողանում մոռանալ մանկավարժական այդ տեռորը։

Վարժապետի առջև կանգնած երեխան սխալ էր անում թե չէ, սարսափից իրան կորցնում էր, այլևս անկարելի էր լինում նրանից բան հասկանալ, մեկը մյուսից հիմար բաներ էր դուրս տալի։ Այն ժամանակ կարմրատակում, սպառնալի, չուխի թևերը էտ ծալելով, տեղից կանգնում էր վարժապետը ու բռնում… Քիթ ու պռունկն արյունոտ երեխան, գալարվելով, բառաչում էր վարժապետի ոտների տակ, զանազան սրտաճմլիկ աղաչանքներ անելով, իսկ մենք, սփրթնած, թուքներս ցամաքած, նայում էինք ցրտահար ծտերի նման շարված մեր բարձր ու երկար նստարանների վրա։ Ջարդած երեխային վերցնում էին մեջտեղից։

– Արի՛,– դուրս էր կանչում վարժապետը հետևյալին…

Մի երեխայի ուսումնարան ղրկելիս հայրը խրատել էր, թե՝ «վարժապետն ի՛նչ որ կասի, դու էլ էն ասա»։ Եկավ։

Վարժապետն ասում է՝ «Ասա՛ այբ»։

Նա էլ կրկնում է՝ «Ասա այբ»։

– Տո շան զավակ, ես քեզ եմ ասում՝ «Ասա այբ»։

– Տո շան զավակ, ես քեզ եմ ասում՝ «Ասա այբ»։

Այս երեխայի բանը հենց սկզբից վատ գնաց, և այնքան ծեծ կերավ, որ մի քանի ժամանակից «ղաչաղ» ընկավ, տանիցն ու գեղիցը փախավ, հանդերումն էր ման գալի։ Բայց մեր Սհակ վարժապետի չարությունից չէր դա։ Այս տեսակ անաստված ծեծ այն ժամանակ ընդունված էր և սովորական բան էր մեր գյուղական ուսումնարաններում։ Գյուղացիներից էլ շատ քչերն էին բողոքում։ Այդ ծեծերից ես չկերա, որովհետև վարժապետը քաշվում էր հորիցս, բայց մանավանդ մորիցս էր վախենում։ Չմոռանամ, որ Սհակ վարժապետին սիրում էին մեր գյուղում և մինչև օրս հիշում են։

Տասը տարեկան, մեր գյուղից հեռացել եմ Ջալալօղլի, ուր մեծ և օրինակելի ուսումնարան կար, այդ ժամանակ Լոռում շատ հայտնի «Տիգրան վարժապետի» հսկողության տակ։ Այնտեղից էլ անցել եմ Թիֆլիս՝ Ներսիսյան դպրոց, որ չեմ ավարտել։Շատ վաղ եմ սկսել ոտանավոր գրել։ 10—11տարեկան ժամանակս Լորիս-Մելիքովի վրա երգեր էին երգում ժողովրդի մեջ։ Այդ երգերին տներ էի ավելացնում և գրում էի զանազան ոտանավորներ–երգիծաբանական, հայրենասիրական և սիրային։ Սիրային ոտանավորներից մեկը, մի դեպքի պատճառով, տարածվեց ընկերներիս մեջ ու մնաց մինչև օրս։ Ահա՛ այդ ոտանավորը.

Հոգուս հատոր
Սըրտիս կըտոր,
Դասիս համար
Դու մի՛ հոգար,
Թե կան դասեր
Կա նաև սեր,
Եվ ի՜նչ զարմանք,
Իմ աղավնյակ,
Որ կենդանի
Մի պատանի
Սերը սըրտում
Դաս է սերտում:
Հարցեր և առաջադրանքներ:
1. Անծանոթ բառերը դուրս գրիր և բառարանի օգնությամբ բացատրիր:
2. Ըստ ստեղծագործության՝ գրավոր պատմիր, թե Թումանյանի մանուկ ժամանակ ինչպես էին ապրում գյուղում:
3. Այսպիսի ինքնակենսագրություն գրիր (պատմիր, թե ինչով ես նման ծնողներիցդ յուրաքանչյուրին, ինչպես ես անցկացրել կյանքիդ նախադպրոցական շրջանը, ինչն է շատ ազդել քեզ վրա և այլն):
4. Բառարանի օգնությամբ գրիր ընդգծված բառերի հոմանիշները. երկուական հոմանիշ:    5․Կարդա՛ և սովորի՛ր արտահայտիչ պատմել։

Были две сестры — Света и Катя. И несколько дней назад они во дворе нашли котенка. Весной котенок пропал. Дети искали её везде, но не могли найти. Один раз они играли возле бабушкиной избы и услышали — возле избы что-то мяучит тонкими голосами. Света пошла осматривать вокруг избушку.

А Катя ждала её в сторонке и всё спрашивала:— Что там? Кто там?

Но Света не отвечала ей. Наконец, Света закричала

— Нашла! Наш котенок, скорее или сюда…

Катя побежала домой, достала молока и принесла котенку.Котенок мирно спал внутри лукошки. Дети покормили его, поиграли с ним и положили с собой спать.

Один раз дети пошли играть на дорогу и взяли с собой котёнка. Ветер шевелил солому по дороге, а котёнок играл с соломой, и дети радовались. Потом они нашли возле дороги ромашки, пошли собирать их и забыли про котёнка. Вдруг они услышали, что кто-то громко кричит

«Назад, назад!» — и увидели, что бежит охотник, а его две собаки увидели котёнка и хотят схватить его. А котёнок глупый, вместо того чтобы бежать, присел к земле, сгорбил спину и смотрит на собак.

Света испугалась собак, закричала и побежала прочь от них. А Катя что было духу пустилась к котёнку и в одно время с собаками подбежала к нему.Собаки хотели схватить котёнка, но Света успела схватить котёнка и увести его от собак. Охотник подбежал и отогнал собак, а Катя принесла домой котёнка и уж больше не брала его с собой в поле.

1. Русский самовар
Самовар — металлический сосуд для кипячения воды и приготовления чая. Первоначально вода нагревалась внутренней топкой, представляющей собой высокую трубку, наполняемую древесными углями. Позже появились другие виды самоваров

2. Прялки
Прялка — обязательный предмет крестьянского быта. Искусные мастера преподносили прялку в дар невесте, жене или дочери. Богато украшенная резьбой или росписью, она висела на видном месте, как символ благополучия семьи. Дорогие и особо ценные прялки передавались по наследству. Это приспособление для ручного прядения одной нити пряжи.

3. Ухват
Ухват — ручной инструмент для перемещения глиняных и чугунных горшков для еды, установки их в топку русской печи. Представляет собой металлическую рогатку, закреплённую на длинном черенке. Под каждый размер чугунка был свой ухват. Для перемещения самых больших и тяжёлых чугунков ухваты снабжались опорной скобой с двумя деревянными колёсиками на концах, или просто использовался деревянный валик, который подкладывался под ухват.

4. Печь
Русская печь — духовая печь для приготовления пищи, отопления жилых помещений и некоторых других задач. Духовкой в ней является топочная камера, называемая горнилом. Печь выкладывается из кирпича или глины. Топится дровами, торфом, соломой, кизяком, камышом, лузгой от семечек.
Печь являлась одним из элементов русских сказаний. Печка иногда наделяется человеческими чертами, способностью разговаривать: например, в сказке «Гуси-лебеди» девочка в поисках пропавшего брата находит печь, стоящую в чистом поле, и спрашивает у неё совета. Печь предлагает ей отведать пирожков, а впоследствии, на обратном пути, прячет девочку от погони.

5. Лукошки
Лукошко— круглая ёмкость с прямыми вертикальными стенками и плоским дном. Предназначена для сбора ягод, грибов, орехов, хранения сыпучих продуктов. Может иметь крышку и дугообразную ручку. Лукошком также называют небольшую корзину. Возможно изготовление из бересты. Выделяется из всех видов корзин, прежде всего, своей лёгкостью и возможностями приспособления к другим видам деятельности, например, посеву семян или сбору пчелиного роя . И даже в качестве подушек.