Սյունիքի մարզ
Սյունիքի մարզը Հայաստանի Հանրապետության ամենագեղեցիկ և պատմական մարզերից մեկն է։ Այն հայտնի է իր բարձր լեռներով, խոր կիրճերով, հարուստ բնությամբ, հանքային պաշարներով և պատմամշակութային արժեքավոր հուշարձաններով։ Սյունիքը կարևոր դեր ունի Հայաստանի տնտեսության, էներգետիկայի և զբոսաշրջության զարգացման մեջ։ Մարզը նաև համարվում է Հայաստանի հարավային դարպասը։
Աշխարհագրական դիրք
Սյունիքի մարզը գտնվում է Հայաստանի Հանրապետության հարավային մասում։ Այն տարածքով Հայաստանի ամենախոշոր մարզերից է։ Մարզը հյուսիսից սահմանակից է Վայոց ձորի մարզին, հյուսիս-արևելքից՝ Գեղարքունիքի մարզին, արևելքից՝ Ադրբեջանին, իսկ հարավից՝ Իրանին։
Մարզկենտրոնը Կապան քաղաքն է։ Սյունիքը կարևոր ռազմավարական դիրք ունի, քանի որ այստեղով անցնում են Հայաստանի հարավային ճանապարհները։
Մարզի տարածքը մոտ 4500 քառակուսի կիլոմետր է։ Սյունիքը հիմնականում լեռնային մարզ է, որտեղ բնակավայրերը տեղակայված են գետահովիտներում և լեռնային հարթավայրերում։
Բնական պայմաններ և ռեսուրսներ
Ռելիեֆ
Սյունիքի մարզը առանձնանում է իր բարդ լեռնային ռելիեֆով։ Այստեղ են գտնվում Զանգեզուրի լեռնաշղթան ու բազմաթիվ բարձր գագաթներ։ Ամենաբարձր լեռներից է Կապուտջուղ լեռը։
Մարզում կան խոր կիրճեր, անտառներ և բարձրադիր արոտավայրեր։ Սյունիքի բնությունը շատ հարուստ և բազմազան է։
Գետեր և ջրային պաշարներ
Մարզի գլխավոր գետերն են՝
Որոտան գետ
Ողջի գետ
Մեղրի գետ
Գետերը մեծ նշանակություն ունեն ոռոգման, էներգիայի արտադրության և գյուղատնտեսության համար։
Կլիմա
Սյունիքի կլիման տարբեր է՝ կախված բարձրությունից։
Բարձր լեռնային շրջաններում ձմեռը երկար և ցուրտ է։
Ցածրադիր վայրերում կլիման ավելի տաք է։
Մեղրիի շրջանում նույնիսկ աճեցնում են նուռ, թուզ և այլ տաքասեր բույսեր։
Տարվա եղանակները հստակ արտահայտված են։
Օգտակար հանածոներ
Սյունիքը հարուստ է օգտակար հանածոներով։ Այնտեղ կան՝
պղինձ,մոլիբդեն,ոսկի,արծաթ,շինանյութեր։
Հանքարդյունաբերությունը մարզի տնտեսության կարևոր ճյուղերից է։
Բնակչություն
Սյունիքի մարզի բնակչությունը մոտ 130 հազար մարդ է։
Կապան
Կապանը Սյունիքի մարզկենտրոնն է և Հայաստանի հարավային կարևոր քաղաքներից մեկը։ Այն գտնվում է Ողջի գետի հովտում՝ լեռներով շրջապատված գեղեցիկ բնության մեջ։ Կապանը համարվում է Սյունիքի վարչական, տնտեսական և մշակութային կենտրոնը։
Քաղաքը հին պատմություն ունի։ Նախկինում այն հայտնի է եղել որպես հանքարդյունաբերական կենտրոն։ Այստեղ զարգացած են հատկապես պղնձի և մոլիբդենի արդյունահանումը։ Կապանի տնտեսության կարևոր մասը կազմում են հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունները։
Գորիս
Գորիսը Սյունիքի մարզի ամենագեղեցիկ և հայտնի քաղաքներից է։ Այն գտնվում է Հայաստանի հարավային մասում՝ լեռներով ու ժայռերով շրջապատված գեղատեսիլ վայրում։ Քաղաքը հայտնի է իր յուրահատուկ քարե սյուներով, կանաչ բնությամբ և հին քարաշեն տներով։
Գորիսի շրջակայքում գտնվում է Հին Խնձորեսկը, որը հայտնի է իր քարանձավային բնակավայրերով և երկար կախովի կամրջով։ Զբոսաշրջիկները հաճախ այցելում են նաև շրջակա անտառներն ու լեռնային ճանապարհները։
Սիսիան
Սիսիանը Սյունիքի մարզի կարևոր քաղաքներից է։ Այն գտնվում է Հայաստանի հարավային մասում՝ բարձր լեռնային գոտում։ Քաղաքը տեղակայված է Որոտան գետի մոտ և շրջապատված է գեղեցիկ բնությամբ ու սարերով։
Սիսիանը հին պատմություն ունեցող բնակավայր է։ Այն հայտնի է իր պատմամշակութային հուշարձաններով և բնական տեսարժան վայրերով։ Քաղաքի շրջակայքում գտնվում է Քարահունջ հնագույն հուշարձանը, որը համարվում է աշխարհի ամենահին աստղադիտարաններից մեկը։
Հին պատմություն ունեցող քաղաք է, որը մոտ է բազմաթիվ պատմական հուշարձանների։
Մեղրի
Մեղրին Սյունիքի մարզի հարավային քաղաքներից է և գտնվում է Հայաստանի ու Իրանի սահմանին։ Այն համարվում է Հայաստանի ամենատաք բնակավայրերից մեկը։ Քաղաքը տեղակայված է լեռներով շրջապատված գեղատեսիլ վայրում՝ Մեղրի գետի ափին։
Մեղրին հայտնի է իր տաք կլիմայով և հարուստ այգիներով։ Այստեղ աճեցնում են նուռ, թուզ, խաղող, դեղձ և այլ մերձարևադարձային բույսեր, որոնք Հայաստանի մյուս շրջաններում քիչ են հանդիպում։
Քաղաքի բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է այգեգործությամբ, գյուղատնտեսությամբ, առևտրով և զբոսաշրջությամբ։ Մեղրին կարևոր նշանակություն ունի նաև Հայաստանի արտաքին առևտրի համար, քանի որ գտնվում է Իրանի հետ սահմանային ճանապարհի վրա։ա
Տնտեսություն
Սյունիքի մարզը Հայաստանի տնտեսության կարևոր կենտրոններից է։
Հանքարդյունաբերություն
Մարզում գործում են խոշոր հանքեր և գործարաններ։ Արտահանվում են մետաղական խտանյութեր։
Էներգետիկա
Որոտանի հիդրոէլեկտրակայանների համալիրը Հայաստանի խոշոր էներգետիկ համակարգերից մեկն է։
Գյուղատնտեսություն
Մարզում զարգացած են՝
անասնապահությունը,
մեղվաբուծությունը,
այգեգործությունը,
հացահատիկի մշակումը։
Մեղրիում աճեցնում են ցիտրուսային և մերձարևադարձային բույսեր։
Զբոսաշրջություն
Սյունիքը զբոսաշրջիկներին գրավում է իր բնությամբ և հուշարձաններով։ Տարեցտարի աճում է զբոսաշրջիկների թիվը։
Նշանավոր վայրեր
Տաթևի վանք
Տաթևի վանքը կառուցվել է 9-րդ դարում և եղել է Հայաստանի կարևոր կրթական ու հոգևոր կենտրոններից մեկը։ Այստեղ է գտնվում աշխարհահռչակ «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին, որը համարվում է աշխարհի ամենաերկար ճոպանուղիներից մեկը։
Տաթևի թևեր ճոպանուղի
Սյունիքի մարզի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից է «Տաթևի թևեր» ճոպանուղին։ Այն բացվել է 2010 թվականին և միացնում է Հալիձոր գյուղը Տաթևի վանքին։
Ճոպանուղու երկարությունը մոտ 5.7 կիլոմետր է, և այն համարվում է աշխարհի ամենաերկար հետադարձելի ճոպանուղիներից մեկը։ Ուղևորության ընթացքում բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի Որոտանի կիրճը, լեռներն ու անտառները։
Շաքիի ջրվեժ
Շաքիի ջրվեժը Սյունիքի մարզի ամենահայտնի բնական տեսարժան վայրերից է։ Այն գտնվում է Սիսիան քաղաքի մոտ։ Ջրվեժի բարձրությունը մոտ 18 մետր է, և այն ձևավորվում է լեռնային գետի ջրերից։
Շաքիի ջրվեժը հայտնի է իր գեղեցիկ ու հզոր ջրահոսքով։ Ջրի անկման ձայնը և շրջակա բնությունը շատ տպավորիչ տեսարան են ստեղծում։ Ջրվեժի շրջակայքը հարուստ է կանաչ բուսականությամբ, ժայռերով և մաքուր օդով։
Քարահունջ
Քարահունջը Սյունիքի մարզի ամենահայտնի հնագույն հուշարձաններից է։ Այն գտնվում է Սիսիան քաղաքի մոտ։ Քարահունջը հաճախ անվանում են «հայկական Սթոունհենջ», քանի որ այն կազմված է մեծ քարերից, որոնք տեղադրված են հատուկ դասավորությամբ։
Հուշարձանը բաղկացած է հարյուրավոր քարերից, որոնց մի մասի վրա կան անցքեր։ Գիտնականների կարծիքով՝ Քարահունջը հին ժամանակներում օգտագործվել է որպես աստղադիտարան։ Այստեղ մարդիկ ուսումնասիրել են աստղերը, Արեգակը և Լուսինը։
Խնձորեսկ
Խնձորեսկը Սյունիքի մարզի ամենահայտնի պատմական վայրերից է։ Այն գտնվում է Գորիս քաղաքի մոտ։ Խնձորեսկը հայտնի է իր քարանձավային բնակավայրերով, ժայռերով և գեղեցիկ բնությամբ։
Հին ժամանակներում մարդիկ բնակվել են ժայռերի մեջ փորված քարանձավներում։ Այդ քարանձավները ծառայել են որպես տներ, պահեստներ և նույնիսկ դպրոցներ։ Այսօր այդ բնակավայրերը պահպանվել են և մեծ հետաքրքրություն են առաջացնում զբոսաշրջիկների շրջանում։
Խնձորեսկի ամենահայտնի տեսարժան վայրերից է երկար կախովի կամուրջը, որը միացնում է կիրճի երկու կողմերը։ Կամրջից բացվում է գեղեցիկ տեսարան դեպի խոր կիրճը, ժայռերը և կանաչ բնությունը։
Մհեր Մկրտչյան 