Մհեր Մկրտչյան

1. Որո՞նք են քիմիական արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները:
Քիմիական արդյունաբերությունը մեքենաշինության եւ էլեկտրաէներգետիկայի հետ մեկտեղ
գիտատեխնիկական առաջադիմությունն ապահովող ճյուղերն են:
Քիմիական արդյունաբերությունը սինթեզում, ստեղծում է այնպիսի նյութեր (պլաստմասսաներ, պոլիմերներ, քիմիական մանրաթելեր եւ այլն), որոնք բնության մեջ չեն լինում։
2. Ի՞նչ դեր ունի քիմիկան արդյունաբերությունը տնտեսության մեջ:
Քիմիական արդյունաբերությունը սինթեզում, ստեղծում է այնպիսի նյութեր, որոնք բնության մեջ չեն լինում։
3. Ի՞նչ տեղաբաշխման առանձնահատկություններ ունի սննդի արտադրության տեղաբաշխումը:  
Արագ փչացող հումք (կաթ, խաղող, լոլիկ, շաքարի ճակնդեղ, շաքարեղեգ և այլն) մշակող ձեռնարկությունները
տեղաբաշխվում են հումքի աղբյուրների մոտ։ Միևնույն ժամանակ, դրանցից պատրաստված արտադրանքը (օրինակ` պահածո կամ շաքար) հարմար է երկարատև պահպանման և տրանսպորտային փոխադրման համար:

228. Ընդգծված բայերի իմաստային տարբերությունը բացատրի՛ր:
Գտի՛ր, թե իմաստի տարբերությունն ի՞նչ ձևով է արտահայտվում:
 
Ա. Մեր պարտեզում վարդի թուփ է աճում:

-Բ.Մեր պարտեզում վարդի թուփ ենք աճեցնում:

Ա-ն պարզ Բ-ն պաճառական

Ա. Ջերմասեր բազմաթիվ բույսեր ու կենդանիներ ոչնչացան ու անհետացան:

– Բ. Ցուրտը բազմաթիվ ջերմասեր բույսեր ոչնչացրեց ու անհետացրեց:

Ա-ն պարզ Բ-ն պաճառական

Ա. Գարնանը ձյունը հալվում է ու գոլորշիանում:

– Բ. Գարնան արևը ձյունը հալեցնում ու գոլորշիացնում է:

Ա-ն պարզ Բ-ն պաճառական

229. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու ու փորձի՛ր բացատրել այդ անունը: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:

Օրինակ`
 խոսել-խոսեց նել, (խոսեց րի), վախենալ-վախեց նել (վախեց րի):
Վազել-վազեցնել, պարել-ապրեցնել, աշխատել-աշխատեցնել, ուտել-ուտեցնել, կարմրել-կարմրելցնել, սովորել-սովորելցնել, խմել-խմելցնել, շփոթել-շփոտթեցնել, լռել-լռեցնել, վստահել-վստահեցնեցնել, հագենալ-հեգնացնել, մոտենալ,մոտեցնել մերձենալ-մերձցնել:

230. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր` ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:

231.Սխալ կազմած  պատճառական բայերն ուղի՛ր:

Քնեցնել, հաշտեցնել, լռացնել, ուտացնել, լսեցնել, ճերմակեցնել, կարմրացնել, վախացնել-վախեցնել, աշխատացնել, հնչեցնել, պարզեցնել-պարզացնել, ցավեցնել-ցավեցնել, վստահացնել, ծառայացնել, ապրացնել-ապրացնել:

232. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու: Պատճառական դարձնող մասնիկն ընդգծի՛ր:
Օրինակ`

ա) զգալ- զգացնել, (զգացրի)

բ) մեծանալ – մեծացնել,(մեծացրի)

գ) հագնել- հագցնել (հագցրի)
ա) Խաղալ, դողալ, եռալ, թվալ, հավատալ:
բ) Փոքրանալ, լավանալ, վատանալ, բարեկամանալ, թշմանալ, մանրանալ, հզորանալ, բարձրանալ, քարանալ:
գ) Հասնել, թռչել, տեսնել, փախչել, փակչել, կպչել:

233. Նախորդ վարժության՝ պատճառական դարձրած բայերով բառակապակցություններ կազմիր՝ո՞ւմ կամ ի՞նչը հարցին պատասխանող բառեր ավելացնելով:

234. Տրված բայերը պատճառակա՛ն դարձրու տալ  բայի օգնությամբ:

Օրինակ` 

 զանգել-զանգել տալ:
Հանձնել, պատժել, ասել, աղմկել, պատասխանել, զրուցել, հայտնել, աղալ, բանալ, տանել:

235. Տրված բայերը  հնարավոր ձևերով պատճառակա՛ն դարձրու:

Օրինակ`
լսել- լսեցնել , լսել տալ:
Իմանալ, բարկանալ, տեսնել, զգալ:

236. Ընդգծված պատճառական բայաձևերը փոխարինի՛ր հոմանիշներով:

Հասկանալ տվեց, որ ինքն այլևս չի հավատում նրա խոսքին:
Հրեշին միայն իր հաստատակամությամբ ու համառությամբ հեռանալ տվեց այդ կողմերից:
Իմանալ տվեց,  որ շուտով գալու է:
Զգացրեց, որ այլևս չի ուզում խոսել:
Վտանգի մասին բոլորին զգուշացրեց, որ քաղաքից հեռու չգնան:

237. Սխալ կազմած պատճառական ձևերը գտի`ր և ուղղի՛ր:

Առավոտից իրիկուն, հետո էլ նորից միրչև առավոտ աշխատեցնել է տալիս, մինչև որ մշակն էլ չի դիմանում: Զգացնել տվեց, որինքը բնավ էլ համաձայն չէ մեր որոշմանը:
Մեզ այսքան սպասեցնել տվեց, ինքն իր համար ման է գալիս:
— Հասկացնել կտամ, թե ես ով եմ,- զայրացած գոռգոռում էր նա:
Երբ բոլոր ընդդիմախոսներին լռել տվեց ու համոզեց, սկսեց ուրիշ բանի մասին խոսել:

1. Գտնել հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը, եթե կողմերից երկուսն են 4սմ և 9սմ։
1 դեպք
Հիմք-4սմ
սրունք-9սմ
Ստուգենք եռանկյան անհավասարությունը
9+9=18>4, հետևաբար, այդպիսի եռանկյուն գոյություն ունի։
P=9+9+4=22

2 դեպք
Հիմք-9սմ
սրունք-4սմ
Ստուգենք եռանկյան անհավասարությունը
4+4=8<9, հետևաբար, այդպիսի եռանկյուն գոյություն չունի։
2. Կարո՞ղ է գոյություն ունենալ եռանկյուն հետևյալ կողներով
ա)3սմ, 4սմ, 1դմ
Ոչ, չի կարող։
3+4=7>4+10=14>3+10=13
Ամենաերկար կողմը՝ 10 սմ, ավելի կարճ չէ մյուս երկու կողմերի գումարից (3 սմ+4 սմ=7), հետևաբար այս կողմերի երկարություններով եռանկյուն չի կարող ձևավորվել։

բ)5սմ, 5սմ, 10սմ
Այո կարող է։ Այս դեպքում ցանկացած երկու կողմերի երկարությունների գումարն ավելի մեծ է, քան մնացած կողմի երկարությունը: Հետևաբար, այս կողային երկարություններով կարող է ձևավորվել եռանկյուն:
3. Հավասարասրուն եռանկյան պարագիծը 20սմ է։ Կողներից մեկը մյուսից մեծ է երկու անգամ։ Գտնել այդ եռանկյան կողմերը։
Եռանկյան կողմերի երկարությունները նշանակենք x սմ-ով։ Եթե եռանկյան մի կողմը մյուսին 2 անգամ մեծ է, հետևաբար այն կնշանակենք 2x սմ-ով։ Լինում է՝ x+2x+2x=20
5x=20
x=20/5
x=4
P=4+8+8=20
4. ABC եռանկյան մեջ AB>BC>AC: Համեմատեք եռանկյան անկյունները։
Որքան մեծ է կողմի երկարությունը, այնքան մեծ է հակառակ անկյունը: Քանի որ եռանկյան մի կողմն ավելի երկար է, քան մյուս երկու կողմերը, դրան հակառակ անկյունը պետք է լինի ամենամեծը:
AB-ն ամենաերկար կողմն է, ուստի C անկյունն ունի ամենամեծ չափը:
AC-ն ամենափոքր կողմն է, ուստի A անկյունն ունի ամենափոքր չափը։
Հետևաբար, անկյուն C > անկյուն A > անկյուն B:
5. Եռանկյան՝ տարբեր գագաթներին հարակից երկու արտաքին անկյունները հավասար են: Եռանկյան պարագիծը 74սմ է, իսկ կողմերից մեկը՝ 16 սմ: Գտեք եռանկյան մյուս կողմերը:
74-16=58
58:2=29

Սրունքներ-29
Հիմք-16

5. Տրված բառաշարքից դուրս գրեք այն հինգ բառերը, որոնցում արտասանվում է չգրվող ը ձայնավորը:

մտածել,  

հյուսն, 

թպրտալ, 

աննկատ, 

կայսր:

10. Արտագրե՛ք տրված բառերը՝ նշելով, թե ինչպես է ար- տասանվում ընդգծված ո տառը՝ վo, թե օ։

Բախտորոշ-օ
ամենաորակյալ-վօ
տարորոշել-օ
ովքեր-օ
Ոդիսևս-վօ
աներորդի-օ
կողմնորոշել-օ
հատորյակ-օ
ոտք-վօ
հմտորեն-օ
վատորակ-օ
արջաորս-վօ
կետորսանավ-օ
ենթաոճ-վօ
վերաորակավորում-վօ
լեզվաոճական-վօ

11. Տրված բառերից արտագրելով առանձնացրեք այն վեց բառերը, որոնցում ընդգծված ո-ն արտասանվում է օ։

Սարդոստայն, 

քեռորդի,

բարձրորակ,

բազմոտանի,

բարորակ,

արջորս։

14. Արտագրե՛ք տրված բառերը՝ նշելով, թե ինչպես է արտասանվում ընդգծված է տառը՝ է, թե յէ։
Հորեղբայր, անեզր, անելանելի, աներկյուղ, ինքնաեռ, անեի, տասներկու, արևմտաեվրոպական ամենաերկար, մեներգ, տարերային, քսաներեք
Հորեղբայր-է
անեզր-է
անելանելի-է
աներկյուղ-է
ինքնաեռ-յէ
անեփ-է
տասներկու-է
արևմտաեվրոպական-յէ
ամենաերկար-յէ
մեներգ-է
տարերային-է
քսաներեք-է


26. Տրված բառաշարքերից դուրս գրեք վեցական բառ, որոնցում գ տառն արտասանվում է գ:

ա. Ագահություն, հագնել, ողբերգություն, թագուհի, համերգ, երգարան, էգուց, հոգնակի, կարգ, նորոգում, շոգել, ձգան, հարգանք, պարգևատրել, ահագին, Սարգիս: Ագահություն, ողբերգություն, թագուհի, համերգ, հարգանք, ահագին։
բ. Կարգադրել, զարգացում, անհագ, փափագ, ազգ, անօգուտ, նորոգել, ճգնաժամ, սգավոր, մարագ, օգոստոս, թարգմանել, մարգագետին:
Զարգացում, անհագ, փափագ, ազգ, օգոստոս, մարգագետին։
գ. Տիգրան, զագս, ձագուկ, տեգը, սեգ, զուգակցել, հոգեբանություն, երկրպագու, ձգան, ավագ, զուգադիպել, հանգել, ճրագու, ուրագ, կարագ, շոգիանալ։
Տիգրան, երկրպագու, հանգել, զուգակցել, սեգ, զուգադիպել։
դ. Զուգել, շոգ, հոգի, երգիծանք, դեգերել, հոգս, հոգատար, նվագ, ձգտել. Գարեգին, էգ, օգնություն, բագին, Բագրատ, սուգ, անգամ. մգանալ:
Գարեգին, զուգել, Բագրատ, բագին, դեգերել, երգիծանք։

29. Տրված բառաշարքերից դուրս գրեք վեցական բառ, որոնցում դ տառն արտասանվում է դ:
ա.Հարդարել, վարդաստան, նյարդ, խնդրանք, խարդախություն, ըստ այդմ, երիտասարդական, ջարդել, հաջորդ, Բաղդադ, օդանավ, ընդունել, թակարդ, բարդ, ժողովուրդ:
բ. Արդար, ընդ որում, կախարդ, մարդասեր, շոկոլադ, հոդված, մակարդակ, ծղրիդ, ընդամենը, զարդարել, բրդատու, որդիական արդյունք, լողորդ, այդպես:

32. Տրված բառաշարքերից դուրս գրեք տասական բառ, որոնցում ձ տառն արտսաանվում է ձ:
ա. Վարձ, արձակ, օձագալար, դերձակ, դարձ, որձ, Համբարձում, դարձվածք, փորձագետ, արձան, իղձ, օձիք, սանձ, հերձել, իրադարձություն, արձանագործ, վարձատրել, մերձավոր, դեղձանիկ, դեղձենի, ըղձական, հեղձուցիչ. քուրձ:
բ. Ձորձ, հորձանք, արվարձան, դարձյալ, բնակվարձ, մղձավանջ, մերձակա, արձագանք, տնամերձ, հանդերձանք, հարձակում, բարձր. վարձակ, փորձանք, վերադարձ, հերարձակ, մանկաբարձ, խուրձ, հորձանուտ, բաղձանք, բացարձակ, բարձել, անփորձ:

35․ Տրված բառաշարքերից դուրս գրեք տասական բառ, որոնցում ջ տառն արտասանվում է ջ:
ա.Խոխոջյուն, հորդորջել, մարմաջ, մրջյուն, աջ, աջակողմյան, միջանցք, լուրջ, քաղաքամեջ, հրշեջ, ոջիլ, ընդմիջում, վերջին, ստերջ, հաջորդ, վայրէջք, առաջարկություն, առաջիկա:
բ.Հաջողություն, անշեջ, արջ, աջհամբույր, առաջնորդ, արջամուկ, ամբողջ, առաջին, մունջ, մղձավանջ, քրքիջ, դաջվածք, առաջ, աջակից, մեջ, կամուրջ, միջոց, առջև, վերջին, Իջևան:

268.

B-ն ընկանծ է A-ի մեջ։

եոթերորդ դասարանցին էրը դպրոցի ենթաբազմություն։

Պատ 29։

269.

270․

271․

48,3×3/60=2,415

55․
Այդ թվերն են-4, 5
56.Այդ թվերն են 7 և 10

7*7=49
10*10=100
100-49=51

Դասարանական

Նոր թեմա

1. Անվանի՛ր 101 և 118 կարգաթիվ ունեցող տարրերը:

101-Md: 118-Og:

2.Ստորև բերված ո՞ր շարքում են միայն ոչ մետաղական տարրեր.

1) Li, Mg, P

3) N, S, Ar

2) Ca, C, Br

4) Fe, Cr, I

3•. Na2O

Գրե’ք, մոլեկուլը կազմող քիմիական տարրերի հարաբերական n ատոմային զանգվածները (Ar): 2.5 միավոր	Հաշվե՛ք, այդ տարրերի մեկ ատոմի իրական զանգվածը (mo): 2.5 միավոր
Հաշվե՛ք, տվյալ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածը(Mr):  2.5 միավոր	Հաշվե՛ք, նյութերի բաղադրության մեջ առկա տարրերի զանգվածային բաժինները: 2.5 միավոր

1. Ar=Na 23.

2. m0 Na=23

m0 Na=23

3. Mr=Na 23.

Տնային
1.Պատմի՛ր քո կատարած փորձի մասին:
Երկաթե շերեփը լցնել քիչ քանակով ծծումբ, տաքացնել այրիչի վրա մինչև ծծմբի այրվելը և իջեցնել թթվածին պարունակող երկրորդ սրվակը: Օդում դանդաղ, հազիվ տեսանելի կապտավուն բոցով այրվող ծծումբը թթվածնում այրվում է վառ կապտամանուշակագույն բոցով: Այրումն ավարտելուց հետո սրվակի պարունակությունը թափահարել և կապույտ լակմուսով կամ համընդհանուր ինդիկատորի թղթով ստուգել միջավայրը: Լակմուսը կարմրում է, քանի որ միջավայրը թթվային է։

MgS, Li2S, BaS, K2S
1. Հաշվե՛ք, այդ տարրերի մեկ ատոմիիրական զանգվածը (mo)
m0 (Mg)=24 x 1,66 x 10^-24=3,984 x 10^-23
m0 (S)=32 x 1,66 x 10^-24=5,312 x 10^-23
——————————————
m0 (Li)=7 x 1,66 x 10^-24=1,162 x 10^-23
m0 (S)=32 x 1,66 x 10^-24=5,312 x 10^-23
——————————————
m0 (Ba)=137 x 1,66 x 10^-24=2,2742 x 10^-23
m0 (S)=32 x 1,66 x 10^-24=5,312 x 10^-23
——————————————
m0 (K)=39 x 1,66 x 10^-24=6,474 x 10^-23
m0 (S)=32 x 1,66 x 10^-24=5,312 x 10^-23
2. Հաշվե՛ք, տվյալ նյութի հարաբերականմոլեկուլային զանգվածը(Mr):
Mr (MgS)=Ar(Mg)+Ar(S)=24+32=56
Mr (Li2S)=2Ar(Li)+Ar(S)=14+32=46
Mr (BaS)=Ar(Ba)+Ar(S)=137+32=169
Mr (K2S)=2Ar(K)+AR(S)=78+32=110
3. Հաշվե՛ք, նյութերի բաղադրության մեջառկա տարրերի զանգվածային բաժինները:

4. Գրե’ք, մոլեկուլը կազմող քիմիական տարրերի հարաբերական ատոմային զանգվածները(Ar):
Ar (Mg)=24
Ar (S)=32
————
Ar (Li)=7
Ar (S)=32
————
Ar (Ba)=137
Ar (S)=32
————
Ar (K)=39

1. Ինչ առանձնահատկություններ ուներ Արտաշեսյան հելլենիստական Հայաստանի մշակույթը: Ինչպիսի փոփոխությունների ենթարկվեցին արվեստի տարբեր ոլորտները:
Ընդհանուր առմամբ Հայաստանում հելլենիզմն ընթացավ երկու փուլով: Բուն հելլենիզմը (առաջին փուլը)՝ Ք․ ա․ III-I դդ, և ուշ հելլենիզմը (երկրրորդ փուլը)՝ Ք․ հ․ I-III դդ։ Այն Հայաստանում տևեց գրեթե վեց դար։ Հելլենիստական ժամանակաշրջանում հայկական աստվածները նույնացվում էին հին հունական աստվածների հետ՝ օժտվելով նոր գծերով։ Որոշ առումներով փոփոխվեցին նաև պաշտամունքի ձևերը։ Մեծ տարածում ունեին մի քանի համընդհանուր աստվածություններ։ Նրանցից էին Արամազդ-Զևսը, Անահիտ-Արտեմիսը, Վահագն-Հերակլեսը, Աստղիկ-Ափրոդիտեն, Միհր-Հելիոսը, Տիր-Ապոլոնը, Նանե-Աթենասը և այլն։
2. Ինչով էր պայմանավորված Արտաշեսյան Հայաստանում քրմապետի հետևաբար քրմական դասի ազդեցության թուլացումը:
Եթե նախկինում քրմապետն էր տերության երկրորդ մարդը, ապա այժմ, մանավանդ Տիգրան Մեծի ժամանակներից, նա դուրս է մղվում «մեծ բդեշխի» կողմից։ Արքան ուներ բազմաթիվ պատվանուններ՝ «մեծ արքա», «բարեպաշտ արքա», իսկ Տիգրան Մեծից հետո՝ նաև «արքայից արքա», «աստված» և այլն։
3. Ինչ նշանակություն ուներ քաղաքաշինությունը Արտաշեսյան Հայաստանում
Արտաշեսյան Հայաստանում քաղաքաշինությունը ուներ մեծ նշանակություն։ Հելլենիստական դարաշրջանի Հայաստանում հիմնվեցին և զարգացան նոր քաղաքներ, որոնցից հատկապես նշանավոր էին Արտաշատն ու Տիգրանակերտը։
4. Ինչպես էին Արտաշեսյան արքաներն Աշխարհաժողովի և Արտաշատի հրապարակի միջոցով հավասարակշռում իրենց իշխանությունը:
Արքան երկիրը կառավարում էր արքունիքի և արքունի գործակալների միջոցով։ Արքունիքը կազմված էր տոհմիկ և ծառայողական ավագանուց։ Տոհմիկ ավագանու քաղաքական ազդեցության կարևորագույն օրգանը սրբազան Նպատ լեռան լանջերին պարբերաբար հրավիրվող Աշխարհաժողովն էր, ծառայողական ավագանունը՝ մայրաքաղաք Արտաշատի հրապարակը։
5. Ինչով կբացատրես այն, որ Արտաշես առաջինի կառավարման տարիներին դեռևս գերակայող էր արամեերենը, մինչդեռ Տիգրան Մեծի ժամանակ՝ հունարենը:
Ուշագրավ է, որ Արտաշես I-ի կառավարման տարիներին դեռևս գերակայող էր արամեերենը, թերևս պետությունն այդպես հակադրվում էր հելլենիստական՝ Սելևկյան տերությանը։ Հետագայում արդեն ակտիվացավ հունարենը։
6. Ինչպես կարող էին քաղաքներին արքաների տված արտոնությունները խթանել առևտուրն ու արհեստները